หมวดหมู่: สูตินรีเวชวิทยา และสุขภาพจิตมารดาและทารก (Maternal Mental Health & Obstetrics Care)

ท้อง 23 สัปดาห์ อารมณ์สวิง เหวี่ยงง่าย! ถอดรหัสฮอร์โมนแม่ท้อง + คู่มือคุณพ่อรับมืออย่างเข้าใจ

เรียบเรียงโดย

(Asst. Prof. Dr. Norawit Raatpiboon) · อัปเดตล่าสุด: กันยายน 2026 · Maternal mental health

ไทย ·
English ·
Español
·

คำตอบตรง (BLUF):
ภาวะอารมณ์สวิงและหงุดหงิดง่ายในแม่ท้องช่วง 23 สัปดาห์ เกิดจากการพุ่งสูงและแกว่งตัวของฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน ซึ่งกระทบต่อสารสื่อประสาทเซโรโทนินในสมอง ประกอบกับความบวม อึดอัด ปวดหลัง และการนอนหลับไม่สนิท สามารถรับมือได้โดยการสื่อสารกับสามี ปรับสิ่งแวดล้อม และผ่อนคลายความเครียด แต่หากมีอาการเศร้าดิ่ง ไร้ความสุขติดต่อกันเกิน 2 สัปดาห์ ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจคัดกรองภาวะซึมเศร้าขณะตั้งครรภ์

1. พายุฮอร์โมนเอสโตรเจน–โปรเจสเตอโรน: ทำไมเซโรโทนินถึงแกว่งตามท้อง

โดย
:
ในไตรมาส 2 รวมช่วงประมาณสัปดาห์ที่ 23 ระดับ
เอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน
สูงขึ้นมากเพื่อประคองการตั้งครรภ์ และยังมีช่วงแกว่งตัวรายวัน–รายสัปดาห์
ฮอร์โมนเหล่านี้มีผลต่อระบบ
เซโรโทนินและโดพามีน
ในสมองส่วนควบคุมอารมณ์ ความหงุดหงิด ร้องไห้ง่าย หรือรู้สึก “ไม่ใช่ตัวเอง” จึงเป็นกลไกทางชีววิทยา ไม่ใช่ความอ่อนแอหรือการ “คิดมาก”

ตามแนวทางคัดกรองสุขภาพจิตปริกำเนิดของ
ACOG
และข้อมูล
WHO — Maternal mental health
ภาวะอารมณ์แปรปรวนขณะตั้งครรภ์พบได้บ่อย แต่ส่วนหนึ่งอาจพัฒนาเป็น
ซึมเศร้าขณะตั้งครรภ์ (antenatal / prenatal depression)
ซึ่งต้องการการคัดกรองและการดูแลจากสูติแพทย์ร่วมกับจิตเวชปริกำเนิด

อารมณ์ที่แกว่งไม่ใช่ความล้มเหลวของการเป็นแม่ — เป็นสัญญาณว่าร่างกายและสมองกำลังปรับตัวกับฮอร์โมนและการตั้งครรภ์
การขอความช่วยเหลือคือการดูแลทั้งแม่และทารก ไม่ใช่การตำหนิตัวเอง

ตาราง: การเปลี่ยนแปลงฮอร์โมน กับผลทางอารมณ์และร่างกาย

การเปลี่ยนแปลงฮอร์โมน / สารสื่อประสาทผลทางอารมณ์ที่พบบ่อยผลทางสรีรวิทยาที่พบบ่อยแนวรับมือเบื้องต้น (ไม่ใช่การวินิจฉัย)
เอสโตรเจนสูงและแกว่งหงุดหงิดง่าย ร้องไห้ฉับพลัน อารมณ์สวิงร้อนง่าย ความไวต่อกลิ่น/เสียงสูงขึ้นพักสั้นๆ ลดสิ่งเร้า บอกคู่ครองว่าต้องการพื้นที่
โปรเจสเตอโรนสูงง่วง ซึมชั่วคราว รู้สึก “ช้าลง”ท้องผูก ท้องอืด ง่วงกลางวันจัดตารางพัก ดื่มน้ำเพียงพอ ปรึกษาสูติแพทย์เรื่องท้องผูก
เซโรโทนินถูกกระทบวิตกกังวล ความอดทนต่ำ รู้สึกผิดง่ายนอนหลับไม่สนิท ตื่นกลางดึกสุขอนามัยการนอน ลดคาเฟอีนตามคำแนะนำแพทย์
โดพามีน / ความเครียด (คอร์ติซอล)หมดไฟชั่วคราว ขาดแรงจูงใจในบางวันปวดหลัง บวมเท้า ความอึดอัดท้องโตพยุงหลัง นอนตะแคงซ้าย แบ่งเบาภาระบ้าน

2. ไตรมาส 2: ความไม่สบายกายที่ลดความอดทนต่อความเครียด

ช่วงท้องประมาณ 23 สัปดาห์ มดลูกโตขึ้นชัด ความดันต่อหลังและเชิงกรานมากขึ้น
อาการบวมที่เท้า–ข้อเท้า การนอนตะแคงไม่สนิท และการตื่นเข้าห้องน้ำกลางคืน
ทำให้สมองส่วนควบคุมอารมณ์ทำงานภายใต้ภาระสะสม
เมื่อร่างกายเหนื่อย ความอดทนต่อเสียงดัง งานบ้าน หรือคำพูดซ้ำๆ จะลดลง — จึงดู “เหวี่ยงง่าย” ทั้งที่แม่พยายามควบคุมอารมณ์อยู่แล้ว

  • ปวดหลัง / ปวดสะโพก: ใช้หมอนรองระหว่างเข่า นั่งพักบ่อย หลีกเลี่ยงการยืนนาน
  • นอนไม่หลับ: ห้องมืดเย็นพอประมาณ ปิดหน้าจอก่อนนอน 30–60 นาที
  • บวม: ยกเท้าสูงเป็นช่วงสั้นๆ สังเกตอาการบวมฉับพลัน ปวดศีรษะรุนแรง หรือตาพร่า — แจ้งสูติแพทย์ทันที
  • อึดอัดท้องโต: กินมื้อเล็กๆ บ่อยครั้ง นั่งตัวตรงหลังมื้ออาหาร

อ่านเพิ่มเรื่องสัญญาณเตือนระหว่างตั้งครรภ์ได้ที่
แบบประเมินสัญญาณตั้งครรภ์/หลังคลอด
และหลังคลอดอาจเกี่ยวโยงกับ
คู่มือซึมเศร้าหลังคลอด (PPD)

อยากรู้ว่าอาการเข้าข่ายมากน้อยแค่ไหน?

วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา

คลิกทำแบบประเมินสัญญาณตั้งครรภ์/หลังคลอด (ฟรี)

ทางเลือกเสริม (สุขภาพจิตทั่วไป ไม่แทนแบบประเมินชั้นตั้งครรภ์):
แบบประเมินสัญญาณสุขภาพจิต

3. คู่ครองและครอบครัว: 4 วิธีสนับสนุนโดยไม่ตำหนิ

คู่ครองมีบทบาทสำคัญในการลดความเหงาและความผิดของแม่ท้อง
จุดประสงค์ไม่ใช่ “แก้ให้อารมณ์หายทันที” แต่คือทำให้แม่รู้ว่าไม่ได้อยู่คนเดียวและไม่ถูกตัดสิน

1ฟังก่อน แก้ทีหลัง

อย่าขัดว่า “คิดมาก” หรือ “คนอื่นท้องก็ผ่านได้” ให้ทวนความรู้สึกสั้นๆ แล้วถามว่าต้องการคำแนะนำหรือแค่คนฟัง

สคริปต์: “ฉันได้ยินว่าแม่เหนื่อยและหงุดหงิดจริงๆ วันนี้ฉันอยู่ข้างๆ นะ อยากให้ช่วยอะไรเป็นพิเศษไหม?”

2แบ่งเบาภาระกายโดยไม่ต้องรอให้ขอ

ทำงานบ้าน ซื้อของ พาไปพบสูติแพทย์ และลดงานที่ยืนนานหรือยกของ — ความเหนื่อยกายเป็นเชื้อเพลิงของอารมณ์สวิง

สคริปต์: “คืนนี้ฉันจัดการงานบ้านเอง แม่ไปพักเถอะ ไม่ต้องรู้สึกผิด”

3ปกป้องการนอนและการพัก

ช่วยจัดห้องเงียบ ลดแขกช่วงดึก และผลัดกันดูแลเรื่องบ้านเพื่อให้แม่ได้นอนต่อเนื่องอย่างน้อยช่วงสั้นๆ ที่คุณภาพดีขึ้น

สคริปต์: “ฉันปิดไฟและรับโทรศัพท์เอง 2 ชั่วโมง แม่ลองหลับก่อนได้ไหม?”

4ช่วยสังเกตสัญญาณแดงและพาไปพบแพทย์

หากเศร้าดิ่งเกิน 2 สัปดาห์ ไร้ความสุข หรือพูดถึงการไม่อยากมีชีวิตอยู่ — พาไปพบสูติแพทย์/จิตเวชปริกำเนิดทันที อย่ารอให้ “ดีขึ้นเอง”

สคริปต์: “อาการนี้เกินกว่าอารมณ์สวิงปกติแล้ว ไปพบหมอด้วยกันนะ ฉันไปด้วย ไม่ปล่อยแม่ไปคนเดียว”

วิกฤตสุขภาพจิตขณะตั้งครรภ์:
ห้องฉุกเฉินโรงพยาบาล + สายด่วนสุขภาพจิต 1323 (24 ชม.) ·
แจ้งสูติแพทย์ / ทีมปริกำเนิดโดยเร็ว ·
หากอันตรายถึงชีวิตฉับพลัน โทร 1669

ตาม
NIH MedlinePlus — Pregnancy and mental health
และ
NIMH — Perinatal Depression
ซึมเศร้าสามารถเกิดได้ทั้งระหว่างตั้งครรภ์และหลังคลอด
การคัดกรองและการรักษาที่เหมาะสมช่วยลดความเสี่ยงต่อแม่และทารก
ห้ามซื้อหรือปรับยาต้านเศร้าเองขณะท้อง —
หากจำเป็นต้องใช้ยา ต้องผ่านการประเมินของสูติแพทย์และจิตเวชปริกำเนิดเท่านั้น

ตารางเปรียบเทียบ: อารมณ์สวิงปกติ vs สัญญาณแดงซึมเศร้าขณะตั้งครรภ์

มิติอารมณ์สวิงปกติขณะตั้งครรภ์สัญญาณแดง — สงสัย antenatal depressionการปฏิบัติที่แนะนำ
ระยะเวลาเป็นช่วงสั้นๆ ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน สลับมีช่วงโล่งเศร้า/ไร้ความสุขเกือบทุกวัน ≥ 2 สัปดาห์นัดสูติแพทย์เพื่อคัดกรองสุขภาพจิต
ความสุขและความสนใจยังสนุกกับบางกิจกรรมได้เมื่อพักแล้วanhedonia — ไม่มีความสุขแม้กับสิ่งที่เคยชอบแจ้งแพทย์ชัดเจน อย่ารอให้ “พยายามคิดบวก”
การผูกพันกับทารกในครรภ์อาจกังวลเป็นครั้งคราว แต่ยังรู้สึกเชื่อมโยงรู้สึกห่าง ไม่สนใจ หรือกลัวว่าจะไม่รักลูกอย่างต่อเนื่องส่งต่อจิตเวชปริกำเนิดตามแผนสูติแพทย์
ความคิดทำร้ายตนเองไม่มีมี — แม้เป็นครั้งคราวก็ถือเป็นวิกฤตER ทันที + โทร 1323 ห้ามอยู่คนเดียว
การตอบสนองต่อการสนับสนุนมักดีขึ้นเมื่อได้พัก นอน และคู่ครองช่วยไม่ดีขึ้นหรือแย่ลงแม้ได้รับการสนับสนุนอย่าสรุปว่า “แค่ฮอร์โมน” — พบแพทย์

เส้นทางการดูแลเมื่อสงสัยซึมเศร้าขณะตั้งครรภ์

  • บอกสูติแพทย์ตรงๆ ถึงระยะเวลาอาการ ความสามารถในการใช้ชีวิต และการนอน
  • แพทย์อาจใช้แบบคัดกรองมาตรฐาน (เช่น Edinburgh Postnatal Depression Scale ที่ปรับใช้ในปริกำเนิด) และส่งต่อจิตเวชปริกำเนิด
  • การบำบัดทางจิตใจ (เช่น CBT / IPT) เป็นทางเลือกสำคัญที่แพทย์อาจแนะนำตามความเหมาะสม
  • หากพิจารณาใช้ยาต้านเศร้า ต้องเป็นดุลยพินิจของทีมสูติ–จิตเวชปริกำเนิดเท่านั้น — ห้ามทดลองยาเอง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ท้อง 23 สัปดาห์ อารมณ์สวิงและหงุดหงิดง่ายเกิดจากอะไร?

ช่วงไตรมาส 2 ระดับเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนสูงและแกว่งตัว ส่งผลต่อเซโรโทนินและโดพามีน
ร่วมกับปวดหลัง นอนไม่หลับ ความบวม และความอึดอัด ทำให้ความอดทนต่อความเครียดลดลง
ไม่ใช่ความอ่อนแอของแม่

อารมณ์สวิงปกติกับซึมเศร้าขณะตั้งครรภ์ (antenatal depression) ต่างกันอย่างไร?

อารมณ์สวิงปกติมักเป็นช่วงสั้นๆ ยังมีความสุขกับบางกิจกรรมได้
หากเศร้าดิ่ง ไร้ความสุข รู้สึกห่างจากทารกในครรภ์ หรือคิดทำร้ายตนเองติดต่อกันเกิน 2 สัปดาห์
ควรรีบพบสูติแพทย์เพื่อคัดกรองและส่งต่อจิตเวชปริกำเนิด

สามีหรือคู่ครองช่วยแม่ท้องที่อารมณ์สวิงได้อย่างไร โดยไม่ทำให้รู้สึกถูกตำหนิ?

ฟังโดยไม่ขัดทันที อย่าพูดว่าคิดมาก ช่วยงานบ้าน ปกป้องการนอน
และใช้สคริปต์สั้นๆ เช่น “ฉันอยู่ข้างๆ แม่ไม่ได้อยู่คนเดียว”
หากสงสัยสัญญาณแดง พาไปพบแพทย์ด้วยกัน

ถ้าคิดฆ่าตัวตายหรืออยากทำร้ายตัวเองขณะท้อง ควรทำอะไรทันที?

ไปห้องฉุกเฉินทันที และโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323
แจ้งสูติแพทย์หรือทีมปริกำเนิดโดยเร็ว ห้ามทนคนเดียว และห้ามปรับยาเอง

แม่ท้องกินยาต้านเศร้าเองได้ไหมเมื่ออารมณ์ไม่ดี?

ไม่ได้ ห้ามซื้อหรือปรับยาต้านเศร้าเองขณะตั้งครรภ์
การตัดสินใจเรื่องยาต้องผ่านสูติแพทย์และจิตเวชปริกำเนิดที่ชั่งน้ำหนักความเสี่ยง–ประโยชน์รายบุคคล

ควรใช้แบบประเมินสัญญาณตั้งครรภ์/หลังคลอดเมื่อไหร่?

เมื่ออยากเช็กว่าอาการเข้าข่ายมากน้อยแค่ไหน และมีสัญญาณที่ห้ามเพิกเฉยหรือไม่
แบบประเมินช่วยจัดระดับความเร่งด่วนและเชื่อมคำแนะนำจาก Advisory team แต่ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค
หากมีอาการแดงรุนแรงหรือคิดทำร้ายตนเอง ให้ไป ER และโทร 1323 ก่อน
เริ่มได้ที่
pregnancy-red-flag-score

แหล่งอ้างอิง (E-E-A-T)

ผู้เขียน:

อ่านโปรไฟล์ผู้เขียน

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

บทความนี้เป็นความรู้สุขภาพจิตมารดาเพื่อการเรียนรู้เบื้องต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย ไม่ใช่คำสั่งแพทย์
และไม่แทนการพบสูติแพทย์ จิตเวชปริกำเนิด หรือทีมฉุกเฉิน
ห้ามเริ่ม หยุด หรือปรับยาต้านเศร้าเองขณะตั้งครรภ์
หากมีความคิดทำร้ายตนเอง ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที และโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323