หมวดหมู่: สูตินรีเวช · HPV เสี่ยงสูงและการคัดกรองมะเร็งปากมดลูก

ติดเชื้อ HPV เสี่ยงสูงกลุ่ม Other High-Risk นานหลายปีไม่หาย ทั้งที่ดูแลตัวเองดี: เกิดจากอะไร อันตรายแค่ไหน และต้องติดตามอย่างไร?

โดย
(Asst. Prof. Dr. Norawit Raatpiboon) · อัปเดตล่าสุด: 29 กันยายน 2026 ·
เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป — ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ไทย · English

AI Overview / คำตอบด่วน (BLUF)

HPV อยู่ในเซลล์ชั้นล่างของเยื่อบุปากมดลูก ไม่เข้ากระแสเลือด และกดสัญญาณภูมิคุ้มกันเฉพาะที่ จึงค้างได้แม้ดูแลตัวเองดี ราว 9 ใน 10 หายภายใน 2 ปี ผล Other High-Risk คือผลรวม 12 สายพันธุ์ ถ้าตรวจซ้ำครบ 1 ปียังบวก ควรส่องกล้องปากมดลูก (colposcopy) แม้ Pap ปกติ

บทความนี้ครอบคลุมอะไร:
กรณีตรวจพบเชื้อ HPVเสี่ยงสูงที่ไม่ใช่ 16/18 (รายงานว่า Other High-Risk) ซ้ำหลายปี —
ทำไมค้าง อันตรายแค่ไหน และขั้นตอนติดตามที่ถูกต้อง
ถ้ายังอ่านใบผลไม่ออก อ่าน
อ่านผล Pap และ HPV DNA: ASC-US LSIL HSIL และ HPV บวกแต่ Pap ปกติ
ถ้าเพิ่งตรวจเจอครั้งแรก อ่าน
ตรวจพบเชื้อ HPV Positive ทำอย่างไร
ถ้าผลลบมาหลายปีแล้วกลับมาบวก อ่าน
HPV Type 58 หลังผลลบมาหลายปี: Viral Latency
และถ้ามีอาการปวดหลังหรือปวดท้องน้อยร่วมด้วย อ่าน
HPV กับอาการปวดหลัง ปวดท้องน้อย ·
สัญญาณแดง ·
ขั้นตอนติดตาม ·
คำถามที่พบบ่อย

คำถามจริงจากกลุ่มผู้ติดเชื้อ HPV: ดูแลตัวเองดีทุกอย่าง ทำไมเชื้อยังไม่หายเสียที

คำตอบตรง: การที่เชื้อค้างนานไม่ได้แปลว่าร่างกายอ่อนแอหรือทำอะไรผิด HPV มีกลไกหลบภูมิคุ้มกันเฉพาะที่ปากมดลูก
สิ่งที่สำคัญกว่าการรอให้หายคือตรวจสอบว่าได้ติดตามครบตามเกณฑ์ โดยเฉพาะการส่องกล้องปากมดลูก

สมาชิกคนหนึ่งในกลุ่มผู้ติดเชื้อ HPV เล่าว่า ติดเชื้อมาหลายปีแล้วไม่หาย ทั้งที่ออกกำลังกาย ไม่เครียด และพักผ่อนเพียงพอ
ผลตรวจไม่ใช่สายพันธุ์ 16/18 แต่ไม่ได้ตรวจแยกสายพันธุ์ต่อ รายงานเพียงว่า Other High-Risk และถามว่าต้องใช้เวลาอีกนานแค่ไหนกว่าจะหาย

บทความนี้ตอบตามลำดับ: (1) ทำไมเชื้อค้างแม้ดูแลตัวเองดี (2) ผล Other High-Risk หมายถึงอะไร และบวกทุกปีเป็นสายพันธุ์เดิมหรือไม่
(3) แต่ละสายพันธุ์อันตรายต่างกันแค่ไหน (4) ต้องติดตามอย่างไร เมื่อไรต้องส่องกล้อง (5) รักษาอะไรได้ และสิ่งที่ทำได้เองจริง

1. ทำไมเชื้อค้างนานทั้งที่ดูแลตัวเองดี: HPV หลบภูมิคุ้มกันเฉพาะที่

คำตอบตรง: ราว 9 ใน 10 ของการติดเชื้อตรวจไม่พบภายในประมาณ 2 ปี แต่ส่วนที่เหลือค้างได้แม้คนที่สุขภาพดีมาก
เพราะเชื้ออยู่เฉพาะในเยื่อบุปากมดลูกและหลบการมองเห็นของภูมิคุ้มกัน การค้างเกิน 1–2 ปีคือสัญญาณเสี่ยงหลักของรอยโรคก่อนมะเร็ง
CIN2 หรือ CIN3

91%
ของการติดเชื้อ HPV ตรวจไม่พบภายใน 24 เดือน ในงานวิจัย ALTS ผู้หญิง 4,504 ราย (Plummer 2007)
37% → 65%
โอกาสที่เชื้อจะค้างต่ออีก 6 เดือน เพิ่มจากการติดเชื้อที่เพิ่งพบ เป็นเมื่อค้างมาแล้ว 18 เดือนขึ้นไป (Plummer 2007)
80% ใน 3 ปี
ของการติดเชื้อที่ไม่ลุกลาม ตรวจไม่พบแล้วภายใน 3 ปี และอัตราหายใกล้เคียงกันทุกสายพันธุ์ (Demarco 2020)

ที่มา: Plummer 2007;
Demarco 2020 — ตัวเลขระดับกลุ่มประชากร ไม่ใช่การพยากรณ์รายบุคคล

เชื้ออยู่ที่ไหน และทำไมภูมิคุ้มกันมองไม่เห็น

  • อยู่ในเซลล์ชั้นล่าง (basal cells) ของเยื่อบุปากมดลูก และสร้างโปรตีนของไวรัสน้อยมากในชั้นนั้น
  • ไม่มีช่วงเข้ากระแสเลือด ไม่ทำให้เซลล์แตกหรืออักเสบ ร่างกายจึงแทบไม่ได้รับสัญญาณเตือน
  • โปรตีน E6 E7 (และ E5) ของเชื้อกดสัญญาณอินเตอร์เฟอรอนและการนำเสนอแอนติเจนเฉพาะที่ ภูมิคุ้มกันจึงอาจ “มองไม่เห็น” เชื้อ (Stanley 2012)
  • เชื้ออาจแฝงตัว (latent) ในระดับต่ำกว่าที่ตรวจจับได้ แล้วกลับมาตรวจพบได้อีก — ผลลบหนึ่งครั้งจึงไม่ได้พิสูจน์ว่าเชื้อหายหมดตลอดไป

ปัจจัยที่ทำให้เชื้อค้างนาน (ที่มีหลักฐาน)

  • สูบบุหรี่ รวมถึงควันบุหรี่มือสอง — ปัจจัยหลักที่แก้ไขได้ ผู้เคยสูบบุหรี่มีเชื้อค้างนานกว่า (มัธยฐาน 10.7 เทียบกับ 8.5 เดือน) และโอกาสหายต่ำกว่า ยิ่งสูบนานยิ่งหายยาก (Giuliano 2002)
  • อายุมากกว่า 30 ปี — การติดเชื้อที่ค้างมานานพบมากขึ้นในผู้หญิงอายุมาก และรอยโรค CIN2 ขึ้นไปส่วนใหญ่ (66 จาก 85 ราย) มาจากการติดเชื้อที่มีอยู่นานแล้ว ไม่ใช่การติดใหม่ (Rodriguez 2010)
  • ชนิดของสายพันธุ์ — บางสายพันธุ์ค้างและลุกลามได้มากกว่า (ดูหัวข้อที่ 2)
  • HIV หรือภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น หลังปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน
  • กินยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมเป็นเวลานาน — ผลน้อย ไม่จำเป็นต้องหยุดยาเอง ปรึกษาแพทย์ได้
  • การสัมผัสเชื้อใหม่หรือต่อเนื่อง ทำให้มีสายพันธุ์ใหม่เข้ามาได้

ออกกำลังกาย นอนพอ ไม่เครียด ช่วยไหม

การออกกำลังกาย การนอน และการจัดการความเครียดดีต่อสุขภาพโดยรวม แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าทำให้ HPV หายเร็วขึ้น
และไม่มียาหรืออาหารเสริมใดที่พิสูจน์แล้วว่ากำจัด HPV ได้ — อ่านรายละเอียดใน
กินอาหารเสริม 6 เดือนแล้วยัง HPV บวก: โฆษณากำจัดเชื้อได้จริงไหม
และ โปรไบโอติกและวิตามินกับ HPV: ข้อเท็จจริงทางการแพทย์

ตาราง: หายเองตามธรรมชาติ เทียบกับ ติดเชื้อค้าง (persistent infection)

สรุปจากงานวิจัยติดตามระยะยาว — ใช้เพื่อเข้าใจภาพรวม ไม่ใช่เพื่อคาดการณ์รายบุคคล

Natural clearance versus persistent high-risk HPV infection
ประเด็นหายเองตามธรรมชาติติดเชื้อค้าง
พบบ่อยแค่ไหนส่วนใหญ่ — ราว 9 ใน 10 ตรวจไม่พบภายในประมาณ 2 ปีส่วนน้อย — แต่เป็นกลุ่มที่ต้องติดตามใกล้ชิด
ระยะเวลามักหายในหลักเดือนถึง 1–2 ปียังตรวจพบเกิน 1–2 ปี และยิ่งค้างนาน โอกาสค้างต่อยิ่งสูง
ความเสี่ยงรอยโรคก่อนมะเร็งต่ำมากสูงขึ้นชัดเจน — การค้างนานคือตัวทำนาย CIN2/CIN3 ที่สำคัญที่สุด
ผลตรวจที่เห็นผล HPV กลับเป็นลบเมื่อตรวจซ้ำผล HPV บวกซ้ำ แม้ Pap อาจยังปกติ
การติดตามกลับไปคัดกรองตามรอบปกติตามที่แพทย์กำหนดส่องกล้องปากมดลูก ± ตัดชิ้นเนื้อ แล้วติดตามตามผล
ความหมายต่อตัวคุณไม่ได้แปลว่าคุณดูแลตัวเองดีกว่าคนอื่นไม่ได้แปลว่าคุณอ่อนแอหรือทำผิด — แปลว่าต้องติดตามตามเกณฑ์

2. ผล “Other High-Risk” คือผลรวม 12 สายพันธุ์: บวกทุกปีอาจไม่ใช่เชื้อตัวเดิม

คำตอบตรง: ในชุดตรวจหลายแบบ Other High-Risk คือผลรวมของ 12 สายพันธุ์เสี่ยงสูงที่ไม่ใช่ 16/18
ผลบวกหลายปีอาจเป็นสายพันธุ์เดิมที่ค้างอยู่ หรือสายพันธุ์ต่างกันที่ติดแล้วหายสลับกันก็ได้ — ชุดตรวจแบบรวมแยกไม่ได้

12 สายพันธุ์ในกลุ่ม Other High-Risk

  • 31
  • 33
  • 35
  • 39
  • 45
  • 51
  • 52
  • 56
  • 58
  • 59
  • 66
  • 68

สีชมพู = สายพันธุ์ที่มีโอกาสเกิด CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปีสูงกว่า 5% ในงานวิจัยของ Demarco 2020

บวกทุกปี: สายพันธุ์เดิม หรือสายพันธุ์ใหม่?

HPV แต่ละสายพันธุ์เป็นการติดเชื้อที่แยกจากกัน (Schiffman 2007)
คนหนึ่งอาจมีสายพันธุ์ 52 ในปีแรก แล้วหายไป แต่มีสายพันธุ์ 39 ในปีถัดมา ผลตรวจแบบรวมก็ยังรายงาน “Other High-Risk บวก” เหมือนเดิม
ถ้าสถานพยาบาลมีการตรวจแยกสายพันธุ์แบบขยาย (extended genotyping) จะช่วยบอกว่าเป็นสายพันธุ์เดิมหรือไม่ — แต่แนวทางปัจจุบันยังนับผลบวกซ้ำเป็น “ผลบวกต่อเนื่อง” และใช้เกณฑ์ติดตามเดียวกัน

ความเสี่ยงไม่เท่ากันในแต่ละสายพันธุ์

โดยรวมความเสี่ยงของกลุ่มนี้ต่ำกว่า HPV 16 แต่ไม่ได้ต่ำทุกสายพันธุ์ และมีความเสี่ยงจริงเมื่อค้างนาน
งานวิจัยติดตามผู้หญิงอายุ 30–65 ปี 11,573 ราย (Demarco 2020) พบโอกาสเกิด CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปี:

22%
HPV 16 — สูงที่สุดอย่างชัดเจน
>5%
HPV 18 และ 45 รวมถึงกลุ่ม 31, 33, 35, 52, 58
<5%
กลุ่ม 39, 51, 56, 59, 68 (และ 66 ซึ่งจัดเป็นกลุ่มเสี่ยงต่ำกว่าในทางปฏิบัติ)

  • 31, 33, 45, 52, 58 มีความเสี่ยงสูงกว่า 35, 39, 51, 56, 59, 66, 68 ในภาพรวม — ในงานวิจัยนี้สายพันธุ์ 35 ก็อยู่ในกลุ่มเสี่ยงมากกว่า 5% ด้วย
  • สายพันธุ์ 45 ไม่ใช่สายพันธุ์เสี่ยงต่ำ — จัดอยู่กลุ่มเดียวกับ 18 และสำคัญในมะเร็งชนิดต่อม (adenocarcinoma) ซึ่ง Pap มักตรวจพบยากกว่า
  • สายพันธุ์ 52 และ 58 พบบ่อยในเอเชียรวมถึงไทย
  • งานวิจัยเดียวกันพบว่าระยะเวลาที่เชื้อค้างสำคัญต่อความเสี่ยงมากกว่าอายุ

3. ต้องติดตามอย่างไร: ตรวจซ้ำ 1 ปี และถ้ายังบวกให้ส่องกล้องแม้ Pap ปกติ

คำตอบตรง: ตามแนวทาง ASCCP 2019 (Perkins 2020) ซึ่งเวชปฏิบัติในไทยใช้ใกล้เคียงกัน
HPV บวกที่ไม่ใช่ 16/18 และ Pap ปกติ (NILM) ให้ตรวจ HPV หรือ co-test ซ้ำใน 1 ปี ถ้าตรวจซ้ำครบ 1 ปีแล้วยังบวก แนะนำให้ส่องกล้องปากมดลูก (colposcopy) แม้ผล Pap จะปกติ
ส่วน HPV บวกร่วมกับ Pap ASC-US หรือ LSIL ขึ้นไป แนะนำส่องกล้องปากมดลูก และ HPV 16/18 บวกให้ส่องกล้องได้เลย

Pap ปกติ ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอไป เมื่อ HPV บวกต่อเนื่อง: การค้างของเชื้อคือสัญญาณเสี่ยงหลัก และPapอาจพลาดรอยโรคได้
ผู้ที่ HPV บวกมาหลายปีควรถามสูตินรีแพทย์ว่าเคยส่องกล้องปากมดลูก (และตัดชิ้นเนื้อถ้าจำเป็น) แล้วหรือยัง

แนวทางนี้ใช้ “ความเสี่ยง” เป็นตัวตัดสิน: จากข้อมูลคัดกรองของผู้หญิง 1.5 ล้านคน ผลตรวจแต่ละแบบถูกจัดเข้า 1 ใน 6 การกระทำ ตั้งแต่รักษา ส่องกล้อง ติดตาม 1 ปี 3 ปี ไปจนถึงกลับไปคัดกรองทุก 5 ปี
(Egemen 2020) โดยแนะนำส่องกล้องเมื่อความเสี่ยง CIN3 ขึ้นไปในขณะนั้นตั้งแต่ 4%
HPV บวกครั้งแรกกับ Pap ปกติมักต่ำกว่าเกณฑ์นี้ แต่เมื่อบวกซ้ำที่ 1 ปี ความเสี่ยงจะสูงขึ้นจนถึงเกณฑ์ส่องกล้อง

แผนภาพการติดตามเมื่อ HPV Other High-Risk บวก

ส่องกล้องปากมดลูกคืออะไร เจ็บไหม

การส่องกล้องปากมดลูก (colposcopy)
ทำแบบผู้ป่วยนอก คล้ายการตรวจภายใน แพทย์ใช้กล้องขยายส่องดูปากมดลูก ทาน้ำส้มสายชูเจือจาง (acetic acid) ให้บริเวณผิดปกติเห็นชัดขึ้น
แล้วตัดชิ้นเนื้อเล็ก ๆ ตรงจุดที่สงสัยส่งตรวจ ส่วนใหญ่รู้สึกเหมือนถูกหยิกหรือปวดหน่วงสั้น ๆ อาจมีเลือดออกเล็กน้อย 1–2 วัน

ตาราง: ผลตรวจแบบนี้ ขั้นตอนถัดไปคืออะไร

สรุปตามแนวทาง ASCCP 2019 แบบง่ายสำหรับผู้อ่านทั่วไป — แพทย์อาจปรับตามอายุ ประวัติเดิม การตั้งครรภ์ และแนวทางของสถานพยาบาล

HPV and cytology result to recommended next step (ASCCP 2019, simplified)
ผลตรวจขั้นตอนถัดไปที่แนะนำเหตุผล
HPV Other High-Risk บวก + Pap ปกติ (NILM) ครั้งแรกตรวจ HPV หรือ co-test ซ้ำใน 1 ปีความเสี่ยงขณะนั้นต่ำกว่าเกณฑ์ส่องกล้อง และส่วนใหญ่หายเอง
ตรวจซ้ำครบ 1 ปี ยังบวก (แม้ Pap ปกติ)ส่องกล้องปากมดลูก ± ตัดชิ้นเนื้อการค้างของเชื้อคือสัญญาณเสี่ยงหลัก และ Pap อาจพลาดรอยโรคได้
HPV บวก + ASC-US หรือ LSILส่องกล้องปากมดลูกความเสี่ยงถึงเกณฑ์ส่องกล้องแล้ว
HSIL หรือ ASC-Hส่องกล้อง ± ตัดชิ้นเนื้อ; บางกรณีแพทย์อาจตัดรอยโรคด้วยห่วงไฟฟ้าเลยโอกาสมีรอยโรคระดับสูงอยู่แล้วสูง
HPV 16 หรือ 18 บวกส่องกล้องปากมดลูกได้เลย แม้ Pap ปกติสองสายพันธุ์นี้มีความเสี่ยงสูงที่สุด
ส่องกล้องหรือชิ้นเนื้อปกติติดตามตามแพทย์ มักตรวจ HPV หรือ co-test ซ้ำทุกปียังไม่มีรอยโรค แต่เชื้อยังอยู่ จึงต้องเฝ้าระวังต่อ
ชิ้นเนื้อเป็น CIN1มักเฝ้าติดตามโดยไม่ผ่าตัด ตรวจซ้ำใน 1 ปีCIN1 ส่วนใหญ่ยุบหายเองได้
ชิ้นเนื้อเป็น CIN2 หรือ CIN3มักตัดรอยโรคด้วยห่วงไฟฟ้า (LEEP) หรือ coneเป็นรอยโรคก่อนมะเร็งที่ควรเอาออก; CIN2 ในคนอายุน้อยที่อยากตั้งครรภ์ แพทย์อาจเฝ้าติดตามใกล้ชิดแทน

อ่านความหมายของ ASC-US, LSIL และ HSIL เพิ่มได้ใน คู่มืออ่านผล Pap และ HPV DNA และ NCI — HPV and Pap test results

เช็กช่องว่างการคัดกรองปากมดลูกของคุณ

HPV บวกมาหลายปี ยังไม่เคยส่องกล้อง หรือไม่แน่ใจว่านัดติดตามครบไหม — ใช่กลุ่มที่ต้องรีบไหม และเร่งด่วนแค่ไหน?

วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา

แบบประเมินนี้จัดระดับช่องว่างการคัดกรองและความเร่งด่วน ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค และไม่แทนการตรวจกับสูตินรีแพทย์ — อาการผิดปกติให้ดูหัวข้อสัญญาณแดงด้านบน

คลิกทำแบบประเมินช่องว่างคัดกรองปากมดลูก (ฟรี)

4. รักษาที่รอยโรค ไม่ใช่รักษาไวรัส: อะไรได้ผล อะไรไม่ได้ผล

คำตอบตรง: ยังไม่มีการรักษาที่กำจัดเชื้อ HPV ได้โดยตรง สิ่งที่รักษาคือรอยโรคที่เชื้อทำให้เกิด
CIN2 ขึ้นไปหรือ CIN3 มักตัดออกด้วยห่วงไฟฟ้า (LEEP)หรือ cone
CIN1 มักเฝ้าติดตาม และถ้าส่องกล้องหรือชิ้นเนื้อปกติ ก็ติดตามต่อตามแพทย์ (มักทุกปี)

CIN1: ส่วนใหญ่เฝ้าติดตาม

CIN1 เป็นรอยโรคระดับต่ำที่ยุบหายเองได้บ่อย จึงมักตรวจซ้ำใน 1 ปีแทนการผ่าตัด เว้นแต่มีผลตรวจระดับสูงร่วมด้วย

CIN2 / CIN3: ตัดรอยโรคออก

การตัดด้วยห่วงไฟฟ้าทำแบบผู้ป่วยนอกภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ใช้เวลาไม่นาน และได้ชิ้นเนื้อไปตรวจยืนยันด้วย หลังตัดยังต้องตรวจ HPV ซ้ำตามนัด อ่านประสบการณ์และการดูแลหลังตัดได้ใน จาก CIN 1 เป็น CIN 3: LEEP และการดูแลตัว

วัคซีน HPV 9 สายพันธุ์: ป้องกันสายพันธุ์ที่ยังไม่ติด ไม่ได้กำจัดเชื้อที่มีอยู่

วัคซีน HPV 9 สายพันธุ์ไม่ได้กำจัดเชื้อที่ติดอยู่แล้ว แต่ช่วยป้องกันสายพันธุ์ในวัคซีนที่ยังไม่เคยติด
แนะนำฉีดตามปกติถึงอายุ 26 ปี ส่วนอายุ 27–45 ปีให้ตัดสินใจร่วมกับแพทย์ (Meites 2019)
และในหลายประเทศรวมถึงไทยได้รับอนุมัติให้ใช้ถึงอายุ 45 ปี มีข้อมูลจากการศึกษาเชิงสังเกตบางส่วนว่าการฉีดร่วมกับการตัดรอยโรคอาจลดการกลับเป็นซ้ำ แต่ยังไม่ได้พิสูจน์แน่ชัด
— อ่านต่อ วัคซีน HPV หลังติดเชื้อแล้ว: catch-up และการตัดสินใจร่วม 27–45 ปี

ตาราง: เปรียบเทียบทางเลือกเมื่อ HPV Other High-Risk ค้างนาน

ใช้ชื่อกลุ่มหัตถการและชื่อสามัญเท่านั้น ไม่มีชื่อการค้า — การเลือกขึ้นกับผลส่องกล้อง ชิ้นเนื้อ และสูตินรีแพทย์ที่ดูแล

Options for persistent other high-risk HPV: what each does and whether it clears the virus
ทางเลือกทำอะไรเหมาะเมื่อกำจัดไวรัสได้ไหมข้อควรรู้
ติดตามตรวจซ้ำ (surveillance)ตรวจ HPV หรือ co-test ซ้ำตามนัดHPV บวกครั้งแรกกับ Pap ปกติ หรือหลังส่องกล้อง/ชิ้นเนื้อปกติหรือ CIN1ไม่ — รอให้ภูมิคุ้มกันจัดการถ้ายังบวกที่ 1 ปี ต้องขยับไปส่องกล้อง ไม่ใช่ตรวจซ้ำวนไปเรื่อย ๆ
ส่องกล้องปากมดลูก + ตัดชิ้นเนื้อส่องขยายหาจุดผิดปกติ และตัดชิ้นเนื้อเล็ก ๆ ตรวจHPV บวกต่อเนื่องที่ 1 ปี, ASC-US/LSIL ขึ้นไป, HPV 16/18ไม่ — เป็นการตรวจหารอยโรคผู้ป่วยนอก เจ็บไม่มาก ผลชิ้นเนื้อเป็นตัวกำหนดแผนต่อ
ตัดรอยโรคด้วยห่วงไฟฟ้า (LEEP) หรือ coneตัดบริเวณที่มีรอยโรคระดับสูงออกCIN2 ขึ้นไป หรือ CIN3ไม่โดยตรง แต่หลายคนตรวจไม่พบเชื้อหลังเอารอยโรคออกต้องตรวจ HPV ซ้ำหลังตัด; ปรึกษาแพทย์เรื่องการตั้งครรภ์ในอนาคต
วัคซีน HPV 9 สายพันธุ์กระตุ้นภูมิต้านทานต่อสายพันธุ์ในวัคซีนตามปกติถึงอายุ 26 ปี; 27–45 ปีตัดสินใจร่วมกับแพทย์ไม่ — ป้องกันสายพันธุ์ที่ยังไม่ติดเท่านั้นหลังตัดรอยโรคอาจช่วยลดการกลับเป็นซ้ำ (ยังไม่พิสูจน์แน่ชัด)
อาหารเสริม / ผลิตภัณฑ์อ้างว่ากำจัด HPVอ้างว่าเสริมภูมิหรือฆ่าเชื้อไม่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ไม่ได้ผล — ไม่มีหลักฐานว่ากำจัด HPVเสียเงิน และอันตรายถ้าทำให้เลื่อนการส่องกล้องหรือการตรวจซ้ำ
เลิกบุหรี่ / เลี่ยงควันบุหรี่มือสองลดสารก่อมะเร็งจากบุหรี่ที่สะสมในเยื่อบุปากมดลูกทุกคนที่สูบบุหรี่หรืออยู่กับคนสูบไม่โดยตรง แต่ผู้สูบบุหรี่เชื้อค้างนานกว่าและหายยากกว่าปัจจัยที่แก้ไขได้ที่สำคัญที่สุด ขอความช่วยเหลือเลิกบุหรี่ได้ที่แหล่งข้อมูลเลิกบุหรี่หรือคลินิกเลิกบุหรี่ใกล้บ้าน

5. สิ่งที่ทำได้จริงระหว่างรอผลและรอนัด

คำตอบตรง: เลิกบุหรี่ ไปตามนัดทุกครั้ง ถามแพทย์ว่าถึงเกณฑ์ส่องกล้องหรือยัง และไม่เสียเงินกับผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่ากำจัด HPV — การคัดกรองและติดตามตามเกณฑ์ช่วยพบรอยโรคก่อนมะเร็งได้เร็วในคนส่วนใหญ่

เช็กลิสต์ที่ทำได้เอง

  • เลิกบุหรี่และเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง — ปัจจัยหลักที่แก้ไขได้
  • ไปตามนัดตรวจซ้ำและนัดส่องกล้องทุกครั้ง แม้รู้สึกสบายดี
  • ใช้ถุงยางอนามัย ช่วยลดการติดต่อได้ แต่ป้องกันไม่ได้ทั้งหมดเพราะเชื้อติดผ่านผิวหนังที่สัมผัสกัน
  • คู่ของคุณไม่จำเป็นต้องตรวจ HPV — ยังไม่มีชุดตรวจที่รับรองสำหรับคัดกรองผู้ชาย และผลของคู่ไม่เปลี่ยนแผนของคุณ (ผล HPV บวกแล้วบอกคู่อย่างไร)
  • ไม่ซื้อผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาว่า “กำจัด HPV” มาใช้แทนการตรวจ
  • เก็บใบผลตรวจทุกปีไว้ด้วยกัน เพื่อให้แพทย์เห็นว่าบวกต่อเนื่องมานานเท่าไร

คำถามที่ควรถามสูตินรีแพทย์ในนัดถัดไป

  • ผล HPV ของฉันบวกต่อเนื่องมากี่ปีแล้ว และถึงเกณฑ์ส่องกล้องปากมดลูกหรือยัง
  • เคยส่องกล้องหรือตัดชิ้นเนื้อแล้วหรือยัง ผลเป็นอย่างไร
  • ที่นี่ตรวจแยกสายพันธุ์แบบขยาย (extended genotyping) ได้ไหม และจะเปลี่ยนแผนไหม
  • ควรตรวจซ้ำครั้งถัดไปเมื่อไร ด้วยวิธีไหน (HPV อย่างเดียว หรือ co-test)
  • ฉันควรฉีดวัคซีน HPV 9 สายพันธุ์ไหม ในวัยของฉัน
  • ถ้ามีอาการผิดปกติระหว่างรอนัด ควรติดต่อใคร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ติด HPV นานหลายปีไม่หาย ทั้งที่ออกกำลังกาย ไม่เครียด นอนพอ เป็นเพราะอะไร?

ไม่ได้แปลว่าร่างกายอ่อนแอหรือทำอะไรผิด HPV อยู่ในเซลล์ชั้นล่างของเยื่อบุปากมดลูก ไม่เข้ากระแสเลือด ไม่ทำให้เซลล์แตกหรืออักเสบ และโปรตีน E6 E7 ของเชื้อกดสัญญาณอินเตอร์เฟอรอนเฉพาะที่ ภูมิคุ้มกันจึงอาจมองไม่เห็นเชื้อ ปัจจัยที่ทำให้ค้างนานที่รู้แน่ คือการสูบบุหรี่รวมถึงควันบุหรี่มือสอง อายุที่มากขึ้น ชนิดของสายพันธุ์ HIV หรือภูมิคุ้มกันต่ำ และการกินยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมนาน ส่วนการออกกำลังกายและการนอนดีต่อสุขภาพ แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าทำให้เชื้อหายเร็วขึ้น

HPV กลุ่ม Other High-Risk ต้องใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะหาย?

ไม่มีใครบอกเวลาแน่นอนได้ แต่ราว 9 ใน 10 ของการติดเชื้อตรวจไม่พบภายในประมาณ 2 ปี ในงานวิจัย ALTS มี 91% หายภายใน 24 เดือน ยิ่งเชื้อค้างนาน โอกาสค้างต่อก็ยิ่งสูงขึ้น จาก 37% เป็น 65% เมื่อค้างมาแล้ว 18 เดือนขึ้นไป การค้างเกิน 1 ถึง 2 ปีจึงเป็นสัญญาณเสี่ยงสำคัญของรอยโรคก่อนมะเร็ง CIN2 หรือ CIN3 และเป็นเหตุผลที่ต้องติดตามตามนัด ไม่ใช่รอให้หายเอง

ผลบวก Other High-Risk ทุกปี อาจเป็นสายพันธุ์ใหม่ทุกครั้งได้ไหม?

ได้ ผล Other High-Risk ในชุดตรวจหลายแบบเป็นผลรวมของ 12 สายพันธุ์ คือ 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 และ 68 ผลบวกหลายปีอาจเป็นสายพันธุ์เดิมที่ค้างอยู่ หรือเป็นสายพันธุ์ต่างกันที่ติดแล้วหายสลับกันก็ได้ ชุดตรวจแบบรวมแยกไม่ได้ ถ้าสถานพยาบาลมีการตรวจแยกสายพันธุ์แบบขยาย (extended genotyping) จะช่วยให้รู้ชัดขึ้น แต่ไม่ว่าเป็นแบบไหน แนวทางยังนับว่าเป็นผลบวกต่อเนื่องและให้ติดตามตามเกณฑ์เดียวกัน

HPV กลุ่ม Other High-Risk อันตรายน้อยกว่า HPV 16/18 ใช่ไหม?

โดยรวมความเสี่ยงต่ำกว่า HPV 16 แต่ไม่ได้ต่ำทุกสายพันธุ์ และมีความเสี่ยงจริงเมื่อค้างนาน ในงานวิจัยผู้หญิงอายุ 30 ถึง 65 ปีกว่า 11,000 ราย HPV 16 มีโอกาสเกิด CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปีราว 22% กลุ่ม 18 และ 45 รวมถึงกลุ่ม 31, 33, 35, 52, 58 สูงกว่า 5% ส่วนกลุ่ม 39, 51, 56, 59, 68 ต่ำกว่า 5% โดยเฉพาะสายพันธุ์ 45 ไม่ใช่สายพันธุ์เสี่ยงต่ำ และสำคัญในมะเร็งชนิดต่อม (adenocarcinoma)

Pap ปกติแต่ HPV ยังบวกหลายปี ต้องส่องกล้องปากมดลูกไหม?

ควร แนวทาง ASCCP 2019 ให้ผู้ที่ HPV บวกที่ไม่ใช่ 16/18 และ Pap ปกติ ตรวจซ้ำใน 1 ปี ถ้าตรวจซ้ำครบ 1 ปีแล้วยังบวก แนะนำให้ส่องกล้องปากมดลูกแม้ผล Pap จะปกติ เพราะการค้างนานคือสัญญาณเสี่ยงหลัก และ Pap อาจพลาดรอยโรคได้ ผู้ที่ HPV บวกมาหลายปีจึงควรถามสูตินรีแพทย์ว่าเคยส่องกล้องหรือตัดชิ้นเนื้อแล้วหรือยัง การส่องกล้องทำแบบผู้ป่วยนอก ใช้กล้องขยายดูปากมดลูก ทาน้ำส้มสายชูเจือจาง และตัดชิ้นเนื้อเล็ก ๆ ตรงจุดที่สงสัย

มียาหรืออาหารเสริมที่ช่วยกำจัด HPV ให้หายเร็วขึ้นไหม?

ยังไม่มี ปัจจุบันไม่มียาหรืออาหารเสริมใดที่พิสูจน์แล้วว่ากำจัดเชื้อ HPV ได้ ผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาว่ากำจัด HPV จึงไม่ควรใช้แทนการตรวจติดตาม สิ่งที่รักษาได้จริงคือรอยโรคที่เชื้อทำให้เกิด เช่น CIN2 หรือ CIN3 ซึ่งตัดออกได้ด้วยห่วงไฟฟ้า สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดที่ทำเองได้คือเลิกบุหรี่และเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง และไปตามนัดทุกครั้ง

ติด HPV แล้วยังฉีดวัคซีน HPV 9 สายพันธุ์ได้ไหม และช่วยอะไร?

ฉีดได้ แต่วัคซีนไม่ได้กำจัดเชื้อที่ติดอยู่แล้ว วัคซีนช่วยป้องกันสายพันธุ์ในวัคซีนที่ยังไม่เคยติด แนะนำฉีดตามปกติถึงอายุ 26 ปี ส่วนอายุ 27 ถึง 45 ปีให้ตัดสินใจร่วมกับแพทย์ และในหลายประเทศรวมถึงไทยได้รับอนุมัติให้ใช้ถึงอายุ 45 ปี มีข้อมูลจากการศึกษาเชิงสังเกตบางส่วนว่าการฉีดวัคซีนร่วมกับการตัดรอยโรคอาจลดการกลับเป็นซ้ำ แต่ยังไม่ได้พิสูจน์แน่ชัด

แฟนหรือสามีต้องไปตรวจ HPV ด้วยไหม?

โดยทั่วไปไม่จำเป็น เพราะยังไม่มีชุดตรวจ HPV ที่รับรองสำหรับคัดกรองผู้ชาย และผลตรวจของคู่ไม่เปลี่ยนแผนติดตามของคุณ คู่ที่อยู่ด้วยกันมานานมักมีเชื้อร่วมกันอยู่แล้ว ถุงยางอนามัยลดการติดต่อได้แต่ป้องกันไม่ได้ทั้งหมด เพราะเชื้อติดผ่านผิวหนังที่สัมผัสกัน ผล HPV บวกยังบอกไม่ได้ว่าติดเมื่อไรหรือจากใคร จึงไม่ใช่หลักฐานการนอกใจ

กลไกทางวิทยาศาสตร์ (Scientific mechanism)

ทำไมภูมิคุ้มกันมองไม่เห็นเชื้อ: HPV เข้าสู่เซลล์ชั้นล่าง (basal keratinocytes)ผ่านรอยถลอกเล็ก ๆ ของเยื่อบุ แล้วเพิ่มจำนวนตามการเจริญของเซลล์ขึ้นสู่ผิว
วงจรทั้งหมดอยู่ในเยื่อบุ ไม่มีช่วงเข้ากระแสเลือด ไม่ทำให้เซลล์ตาย และไม่ก่อการอักเสบ เชื้อยังกดการส่งสัญญาณภูมิคุ้มกันโดยกำเนิด ทำให้เซลล์ไม่หลั่งอินเตอร์เฟอรอนชนิดที่ 1
และเซลล์นำเสนอแอนติเจน (Langerhans cells) ไม่ถูกกระตุ้น — ภาวะ “immune ignorance” นี้ทำให้การติดเชื้อค้างได้เป็นเดือนถึงปี
(Stanley 2012;
Stanley 2010)

E6 E7 และ E5: โปรตีนเหล่านี้รบกวนเส้นทางอินเตอร์เฟอรอนและลดการแสดงโมเลกุล MHC class I บนผิวเซลล์ ทำให้ T cell ที่ทำลายเซลล์ติดเชื้อหาเป้าหมายไม่เจอ
เมื่อติดเชื้อค้างนาน E6 เร่งการทำลาย p53 และ E7 ยับยั้ง pRb เซลล์จึงแบ่งตัวผิดปกติและสะสมความผิดปกติทางพันธุกรรม กลายเป็นรอยโรคก่อนมะเร็ง
ซึ่ง Schiffman และคณะสรุปว่าเกิดขึ้นจากการติดเชื้อใหม่น้อยกว่า 10% และมักใช้เวลา 5–10 ปี ส่วนมะเร็งลุกลามใช้เวลาอีกหลายปีถึงหลายสิบปี
(Schiffman 2007) — นี่คือเหตุผลที่การติดตามตามเกณฑ์ตัดวงจรได้ทัน

ทำไมระยะเวลาค้างสำคัญที่สุด: ยิ่งเชื้อค้างนาน โอกาสค้างต่อยิ่งสูง (37% เป็น 65% ต่อ 6 เดือน) (Plummer 2007)
และความเสี่ยง CIN3 ขึ้นไปผูกกับระยะเวลาค้างมากกว่าอายุ (Demarco 2020)
แนวทาง ASCCP จึงใช้ “HPV บวกซ้ำที่ 1 ปี” เป็นจุดเปลี่ยนไปส่องกล้อง

ทำไมบุหรี่ทำให้เชื้อค้าง: สารก่อมะเร็งจากบุหรี่สะสมในมูกปากมดลูก และบุหรี่ลดจำนวนเซลล์นำเสนอแอนติเจนในเยื่อบุ ผู้เคยสูบบุหรี่จึงมีเชื้อค้างนานกว่าและโอกาสหายต่ำกว่า โดยสัมพันธ์กับระยะเวลาที่สูบ
(Giuliano 2002)

เรียบเรียงและทบทวนโดย

แหล่งอ้างอิงวิชาการ (E-E-A-T)

อ่านโปรไฟล์ผู้เขียน

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการติดเชื้อ HPV เสี่ยงสูงกลุ่ม Other High-Risk ที่ค้างนาน การแปลผลตรวจ และแนวทางติดตาม
ไม่ใช่การวินิจฉัย ใบสั่งยา หรือแผนการรักษาเฉพาะบุคคล — การตัดสินใจส่องกล้อง ตัดชิ้นเนื้อ ตัดรอยโรค หรือฉีดวัคซีนต้องเป็นไปตามสูตินรีแพทย์ที่ดูแลคุณโดยตรง
ตัวเลขมาจากงานวิจัยกลุ่มประชากร และแนวทางแต่ละประเทศหรือสถานพยาบาลอาจต่างกันเล็กน้อย หากมีอาการในหัวข้อสัญญาณแดง เช่น เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์หรือหลังหมดประจำเดือน ให้พบสูตินรีแพทย์โดยเร็ว