หมวดหมู่: สูตินรีเวช · HPV เสี่ยงสูงและการคัดกรองมะเร็งปากมดลูก

ตรวจพบเชื้อ HPV สายพันธุ์ 51 ตอนอายุ 55 ปี อันตรายแค่ไหน: ความเสี่ยงเทียบ 16/18 ทำไมเจอหลังวัยทอง ขั้นตอนตรวจต่อ และสัญญาณที่ต้องรีบพบแพทย์

โดย
(Asst. Prof. Dr. Norawit Raatpiboon) · อัปเดตล่าสุด: 2 ตุลาคม 2026 ·
เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ไทย · English

AI Overview / คำตอบด่วน (BLUF)

HPV 51 เป็นสายพันธุ์เสี่ยงสูง แต่อยู่กลุ่มความเสี่ยงต่ำสุดในกลุ่มนี้ โอกาสเกิดรอยโรค CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปีต่ำกว่า 5% เทียบกับ HPV 16 ราว 22% ผลบวกยังไม่ใช่มะเร็ง ถ้า Pap ปกติมักตรวจซ้ำใน 1 ปี ถ้ายังบวกหรือ Pap ผิดปกติจึงส่องกล้องปากมดลูก

บทความนี้ครอบคลุมอะไร:
ผู้หญิงวัย 50 ขึ้นไปที่ผลตรวจระบุว่าพบเชื้อ HPVสายพันธุ์ 51 ·
ถ้าผลรายงานรวมว่า Other High-Risk และบวกมาหลายปี อ่าน
HPV กลุ่ม Other High-Risk บวกนานหลายปี ·
ถ้ายังอ่านใบผล Pap ไม่ออก อ่าน
คู่มืออ่านผล Pap และ HPV DNA ·
สัญญาณแดง ·
ตารางความเสี่ยงตามสายพันธุ์ ·
ตารางทางเลือก ·
คำถามที่พบบ่อย

คำถามจากกลุ่มผู้ติดเชื้อ HPV: ผลตรวจพบ HPV 51 ตอนอายุ 55 ปี อันตรายไหม

คำตอบตรง: ผลนี้ยังไม่ใช่มะเร็ง และ HPV 51 เป็นหนึ่งในสายพันธุ์เสี่ยงสูงที่มีความเสี่ยงต่ำที่สุด แต่ไม่ควรละเลย เพราะในวัยนี้สิ่งที่ตัดสินความเสี่ยงคือเชื้อค้างนานแค่ไหน จึงต้องไปตรวจซ้ำตามนัด

สมาชิกในกลุ่มผู้ติดเชื้อ HPV ท่านหนึ่งเล่าว่าตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกแล้วพบเชื้อ HPV สายพันธุ์ 51 ตอนอายุ 55 ปี และกลุ้มใจมากว่าอันตรายแค่ไหน บทความนี้สรุปว่าสายพันธุ์นี้เสี่ยงเพียงใดเมื่อเทียบกับสายพันธุ์อื่น ทำไมจึงตรวจพบหลังวัยทอง ขั้นตอนตรวจต่อ และอาการที่ไม่ควรรอ โดยไม่ทราบผล Pap และประวัติของผู้ถาม จึงไม่แทนการตรวจกับสูตินรีแพทย์

1. HPV 51 อันตรายแค่ไหน เมื่อเทียบกับสายพันธุ์อื่น

คำตอบตรง: HPV 51 เป็นสายพันธุ์ก่อมะเร็ง แต่ใน 12 สายพันธุ์เสี่ยงสูง อยู่ในกลุ่มที่โอกาสเกิดรอยโรคก่อนมะเร็งต่ำที่สุด และพบในมะเร็งปากมดลูกน้อยกว่า HPV 16 และ 18 มาก

22%โอกาสเกิด CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปีของ HPV 16
<5%ของกลุ่ม 39, 51, 56, 59, 68 ที่ HPV 51 อยู่
71%ของมะเร็งปากมดลูกทั่วโลกพบ HPV 16 หรือ 18
80%ของการติดเชื้อที่ไม่ลุกลาม ตรวจไม่พบภายใน 3 ปี

จัดเป็นสายพันธุ์ก่อมะเร็งกลุ่มที่ 1

องค์การวิจัยมะเร็งนานาชาติ (IARC, 2009)
จัด HPV 12 สายพันธุ์ คือ 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 และ 59 เป็นสารก่อมะเร็งกลุ่มที่ 1 ในปากมดลูก HPV 51 จึงอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูงจริง แต่การอยู่กลุ่มเดียวกันไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงเท่ากัน

ความเสี่ยงต่างกันมากในแต่ละสายพันธุ์

งานวิจัยติดตามผู้หญิงอายุ 30–65 ปี 11,573 ราย (การติดเชื้อ 14,158 ครั้ง) ของ
Demarco และคณะ (2020)
แบ่งความเสี่ยงเกิด CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปีได้ 4 ระดับ ดังกราฟ โดย HPV 51 อยู่ในกลุ่มต่ำที่สุด และพบว่าอายุไม่ได้เปลี่ยนความเสี่ยงมากนัก สิ่งที่สำคัญคือเชื้อค้างนานแค่ไหน

ความยาวแถบเป็นภาพประกอบโดยประมาณ ตัวเลขจริงคือโอกาสเกิด CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปีตามงานวิจัย ไม่ใช่การพยากรณ์รายบุคคล

HPV 51 พบในมะเร็งปากมดลูกบ่อยแค่ไหน

งานวิจัยชิ้นเนื้อมะเร็งปากมดลูก 10,575 รายจาก 38 ประเทศ
(de Sanjosé 2010)
พบ HPV 16 หรือ 18 ใน 71% และ 8 สายพันธุ์ คือ 16, 18, 31, 33, 35, 45, 52, 58 รวมกันราว 91% โดยHPV 51 ไม่อยู่ใน 8 สายพันธุ์นี้
อย่างไรก็ตาม มะเร็งที่เกิดจากสายพันธุ์อื่นนอกจาก 16, 18, 45 พบในอายุเฉลี่ยสูงกว่า (55.5 ปี เทียบกับ 50.0 ปีของ HPV 16) จึงเป็นเหตุผลที่ผู้หญิงวัย 55 ปีไม่ควรละเลยการตรวจติดตาม

สรุปความเสี่ยงและการปฏิบัติตามกลุ่มสายพันธุ์ (บนมือถือแสดงเป็นการ์ด)

กลุ่มสายพันธุ์ HPV โอกาสเกิด CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปี สัดส่วนในมะเร็ง และขั้นตอนเมื่อ Pap ปกติ
กลุ่มสายพันธุ์โอกาสเกิด CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปีสัดส่วนในมะเร็งปากมดลูกเมื่อ HPV บวกและ Pap ปกติ
HPV 16ราว 22% สูงที่สุดHPV 16 และ 18 รวมกัน 71%ส่องกล้องปากมดลูกได้เลย
HPV 18, 45มากกว่า 5%สำคัญในมะเร็งชนิดต่อมซึ่ง Pap ตรวจพบยากกว่าHPV 18 ส่องกล้องได้เลย ส่วน 45 แพทย์พิจารณาตามชุดตรวจ
HPV 31, 33, 35, 52, 58มากกว่า 5%อยู่ใน 8 สายพันธุ์ที่รวมกัน 91%ตรวจซ้ำใน 1 ปี
HPV 39, 51, 56, 59, 68ต่ำกว่า 5%พบน้อย แต่พบในอายุเฉลี่ยสูงกว่าตรวจซ้ำใน 1 ปี ถ้ายังบวกให้ส่องกล้อง

2. ทำไมเพิ่งตรวจพบตอนอายุ 55 ปี และวัยนี้ต่างจากวัยสาวอย่างไร

คำตอบตรง: ในวัยนี้ เชื้อที่ตรวจพบใหม่ส่วนใหญ่มาจากเชื้อเก่าที่แฝงตัวแล้วกลับมาตรวจพบ ไม่ใช่การติดใหม่ ผลบวกจึงไม่ใช่หลักฐานว่าคู่นอกใจ

เชื้อแฝงตัวแล้วกลับมาตรวจพบได้

งานวิจัยผู้หญิงอายุ 35–60 ปี 700 ราย
(Rositch 2012)
พบว่าเชื้อที่ตรวจพบใหม่ 85% (155 จาก 183 ครั้ง) เกิดในช่วงที่อยู่กับคู่เดียวหรือไม่มีเพศสัมพันธ์ และมีเพียง 13% ที่อธิบายได้ด้วยคู่ใหม่
อีกงานวิจัยในผู้หญิง 843 ราย
(Gravitt 2013)
พบว่าในวัย 50–60 ปี คู่ใหม่อธิบายการพบเชื้อได้เพียงราว 7.7% เทียบกับ 28% ในวัย 35–49 ปี นักวิจัยจึงเสนอว่าเชื้อที่แฝงอยู่อาจกลับมาตรวจพบได้มากขึ้นเมื่อเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน

อายุมากแล้วเชื้อยังหายเองได้ไหม

ได้ในคนส่วนใหญ่ งานของ Demarco พบว่าการติดเชื้อที่ไม่ลุกลามราว 80% ตรวจไม่พบภายใน 3 ปี และอัตราหายใกล้เคียงกันทุกสายพันธุ์ แต่เชื้อที่ค้างนานคือกลุ่มที่ต้องติดตามใกล้ชิด
และหลังหมดประจำเดือน รอยต่อของเซลล์ที่มะเร็งมักเริ่มต้นจะเลื่อนเข้าไปในช่องคอมดลูก ทำให้ทั้ง Pap และการส่องกล้องเก็บข้อมูลได้ยากขึ้น (ดูหัวข้อที่ 3)

ต้องคัดกรองต่อถึงอายุเท่าไร

คณะทำงานบริการป้องกันโรคสหรัฐ (USPSTF 2018)
แนะนำคัดกรองผู้หญิงอายุ 30–65 ปี และให้หยุดหลังอายุ 65 ปีได้เฉพาะผู้ที่ตรวจผลลบติดต่อกันอย่างเพียงพอมาก่อนและไม่มีความเสี่ยงสูง ผู้ที่พบ HPV บวกตอนอายุ 55 ปีจึงต้องติดตามจนผลกลับเป็นลบตามเกณฑ์ ก่อนจะพิจารณาหยุดตรวจ

3. ขั้นตอนตรวจต่อตามแนวทาง ASCCP 2019

คำตอบตรง: ผล HPV ต้องอ่านคู่กับผล Pap ถ้า Pap ปกติ มักตรวจซ้ำใน 1 ปี ถ้ายังบวกที่ 1 ปี หรือ Pap ผิดปกติตั้งแต่แรก จึงส่องกล้องปากมดลูก

แนวทางของสมาคมส่องกล้องปากมดลูกสหรัฐ
(ASCCP 2019, Perkins 2020)
ใช้ความเสี่ยงเป็นตัวตัดสิน และแนะนำส่องกล้องเมื่อความเสี่ยง CIN3 ขึ้นไปในขณะนั้นถึง 4% ผล HPV ที่ไม่ใช่ 16/18 บวกครั้งแรกร่วมกับ Pap ปกติมักต่ำกว่าเกณฑ์นี้ แพทย์อาจปรับแผนตามประวัติผลตรวจในอดีต เช่น ไม่เคยตรวจมานาน หรือเคยมีผลผิดปกติ

การส่องกล้องหลังหมดประจำเดือน

หลังหมดประจำเดือน รอยต่อของเซลล์มักเลื่อนเข้าไปในช่องคอมดลูกจนมองไม่เห็นครบ (transformation zone ชนิดที่ 3) แพทย์จึงมักขูดเก็บเซลล์จากในช่องคอมดลูก (endocervical curettage) เพิ่ม
งานวิจัยผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน 137 รายที่เชื้อค้าง
(Bruno 2025)
พบว่าถ้าผลขูดปกติ มีโอกาสไม่มีรอยโรคระดับสูงจริงราว 88.5% จึงใช้ช่วยตัดความเป็นไปได้ได้ดี ภาวะเยื่อบุบางหลังหมดประจำเดือนอาจทำให้อ่านผลเซลล์ยากขึ้น และอาจเจ็บหรือมีเลือดออกเล็กน้อยหลังตรวจได้มากกว่าวัยสาว ถ้ากังวลเรื่องเจ็บ บอกแพทย์ก่อนตรวจได้

ผล Pap ร่วมกับ HPV 51 และขั้นตอนถัดไป สรุปแบบง่าย (บนมือถือแสดงเป็นการ์ด)

ผล Pap ร่วม ขั้นตอนถัดไป การนัดติดตาม และสิ่งที่ควรรู้
ผล Pap ร่วมกับ HPV 51 บวกขั้นตอนถัดไปการนัดติดตามสิ่งที่ควรรู้
ปกติ (NILM) ครั้งแรกยังไม่ต้องส่องกล้องในคนส่วนใหญ่ตรวจ HPV หรือตรวจร่วม Pap ซ้ำใน 1 ปีส่วนใหญ่หายเอง แต่ห้ามขาดนัด
ปกติ แต่ HPV ยังบวกที่ 1 ปีส่องกล้องปากมดลูก ± ตัดชิ้นเนื้อตามผลชิ้นเนื้อเชื้อค้างคือสัญญาณเสี่ยงหลัก และ Pap อาจพลาดรอยโรคได้
ASC-US หรือ LSILส่องกล้องปากมดลูกตามผลชิ้นเนื้อเยื่อบุบางหลังหมดประจำเดือนอาจทำให้ผลเซลล์ดูผิดปกติเล็กน้อยได้
ASC-H หรือ HSILส่องกล้องโดยเร็ว บางกรณีตัดรอยโรคด้วยห่วงไฟฟ้าเลยตามผลชิ้นเนื้อโอกาสมีรอยโรคระดับสูงอยู่แล้วสูง
ผลชิ้นเนื้อเป็น CIN2 หรือ CIN3ตัดรอยโรคด้วยห่วงไฟฟ้า (LEEP) หรือ coneตรวจ HPV ซ้ำหลังตัด และติดตามต่อเนื่องหลายปีเป็นรอยโรคก่อนมะเร็งที่รักษาได้

เช็กช่องว่างการคัดกรองปากมดลูกของคุณ

พบ HPV เสี่ยงสูง ไม่แน่ใจว่านัดติดตามครบไหม หรือไม่ได้ตรวจมานาน ใช่กลุ่มที่ต้องรีบไหม และเร่งด่วนแค่ไหน?

วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา — แบบประเมินนี้จัดระดับช่องว่างการคัดกรองและความเร่งด่วน ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค และไม่แทนการตรวจกับสูตินรีแพทย์ อาการผิดปกติให้ดูหัวข้อสัญญาณแดงด้านบน

คลิกทำแบบประเมินช่องว่างคัดกรองปากมดลูก (ฟรี)

4. สิ่งที่ช่วยได้จริง และสิ่งที่ไม่ช่วย

คำตอบตรง: ยังไม่มียาหรืออาหารเสริมที่กำจัด HPV ได้ สิ่งที่ได้ผลคือไปตรวจตามนัด รักษารอยโรคถ้าพบ และเลิกบุหรี่

  • ไปตรวจซ้ำตามนัดทุกครั้ง แม้รู้สึกสบายดี และเก็บใบผลทุกปีไว้ด้วยกัน
  • เลิกบุหรี่และเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง งานวิจัยพบว่าผู้เคยสูบบุหรี่มีเชื้อค้างนานกว่า (มัธยฐาน 10.7 เทียบกับ 8.5 เดือน) และยิ่งสูบนานยิ่งหายยาก (Giuliano 2002)
  • นอนพอ ออกกำลังกาย จัดการความเครียด ดีต่อสุขภาพโดยรวม แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าทำให้ HPV หายเร็วขึ้น ไม่ต้องโทษตัวเองถ้าเครียด
  • ถุงยางอนามัย ลดการติดต่อได้บางส่วน คู่ที่อยู่ด้วยกันนานมักมีเชื้อร่วมกันอยู่แล้ว
  • ถามแพทย์ให้ชัด: ผล Pap ครั้งนี้เป็นอย่างไร นัดตรวจซ้ำเมื่อไร และถ้ายังบวกจะส่องกล้องที่ไหน

วัคซีน HPV ป้องกันสายพันธุ์ที่ยังไม่เคยติดเท่านั้น และคำแนะนำของคณะกรรมการวัคซีนสหรัฐครอบคลุมถึงอายุ 45 ปี (Meites 2019) จึงไม่ใช่การรักษาเชื้อที่มีอยู่ในวัย 55 ปี

เปรียบเทียบทางเลือก ใช้ชื่อหัตถการและชื่อกลุ่มเท่านั้น (บนมือถือแสดงเป็นการ์ด)

ทางเลือก เหมาะกับใคร กำจัดเชื้อได้ไหม และข้อควรรู้
ทางเลือกเหมาะกับใครกำจัดเชื้อได้ไหมข้อควรรู้
ตรวจซ้ำใน 1 ปีHPV 51 บวกครั้งแรกและ Pap ปกติไม่ รอให้ภูมิคุ้มกันจัดการ ซึ่งได้ผลในคนส่วนใหญ่ถ้ายังบวกที่ 1 ปี ต้องไปส่องกล้อง ไม่ใช่ตรวจซ้ำวนไป
ส่องกล้อง ตัดชิ้นเนื้อ และขูดในช่องคอมดลูกHPV ยังบวกที่ 1 ปี หรือ Pap ผิดปกติไม่ เป็นการตรวจหารอยโรคหลังหมดประจำเดือนมักต้องขูดในช่องคอมดลูกเพิ่ม
ตัดรอยโรคด้วยห่วงไฟฟ้า (LEEP) หรือ coneCIN2 ขึ้นไป หรือ CIN3ไม่โดยตรง แต่หลายคนตรวจไม่พบเชื้อหลังตัดรอยโรคทำแบบผู้ป่วยนอก และต้องตรวจ HPV ซ้ำหลังตัด
เลิกบุหรี่ผู้ที่สูบหรืออยู่กับคนสูบบุหรี่ไม่โดยตรง แต่ผู้สูบบุหรี่เชื้อค้างนานกว่าปัจจัยที่แก้ไขได้ที่มีหลักฐานชัดที่สุด
วัคซีน HPVตามคำแนะนำถึงอายุ 45 ปีไม่ ป้องกันสายพันธุ์ที่ยังไม่ติดเท่านั้นไม่ใช่การรักษาสำหรับวัย 55 ปี
อาหารเสริมที่อ้างว่ากำจัด HPVไม่มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ไม่มีหลักฐานอันตรายถ้าทำให้เลื่อนการตรวจหรือการส่องกล้อง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

คำถามที่ผู้หญิงวัย 50 ขึ้นไปถามบ่อยเมื่อพบ HPV สายพันธุ์ 51

ตรวจพบ HPV สายพันธุ์ 51 ตอนอายุ 55 ปี อันตรายแค่ไหน แปลว่าเป็นมะเร็งหรือยัง?

ยังไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง ผล HPV บอกเพียงว่ามีเชื้ออยู่ ไม่ได้บอกว่าเซลล์ผิดปกติ HPV 51 จัดเป็นสายพันธุ์เสี่ยงสูง แต่อยู่ในกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่ำสุดของกลุ่มนี้ ในงานวิจัยผู้หญิงอายุ 30 ถึง 65 ปี 11,573 ราย กลุ่ม 39, 51, 56, 59, 68 มีโอกาสเกิดรอยโรค CIN3 ขึ้นไปใน 7 ปีต่ำกว่า 5% เทียบกับ HPV 16 ราว 22% สิ่งสำคัญคือดูผล Pap ร่วมกันและไปตรวจซ้ำตามนัด

HPV 51 ต่างจาก HPV 16 และ 18 อย่างไร?

ทั้งหมดเป็นสายพันธุ์ก่อมะเร็งกลุ่มที่ 1 ตามองค์การวิจัยมะเร็งนานาชาติ แต่ความเสี่ยงต่างกันมาก งานวิจัยมะเร็งปากมดลูก 10,575 รายจาก 38 ประเทศพบ HPV 16 และ 18 ใน 71% ของมะเร็ง และ 8 สายพันธุ์ คือ 16, 18, 31, 33, 35, 45, 52, 58 รวมกันราว 91% โดย HPV 51 ไม่อยู่ในกลุ่มนี้ แนวทาง ASCCP 2019 จึงให้ HPV 16 หรือ 18 บวกส่องกล้องได้เลย ส่วน HPV 51 บวกกับ Pap ปกติให้ตรวจซ้ำใน 1 ปี

ทำไมเพิ่งตรวจเจอตอนอายุ 55 ทั้งที่ไม่มีคู่ใหม่ แปลว่าคู่นอกใจไหม?

ไม่ได้แปลว่านอกใจ HPV แฝงตัวในเซลล์ได้นานหลายปีแล้วกลับมาตรวจพบได้อีก งานวิจัยผู้หญิงอายุ 35 ถึง 60 ปี 700 รายพบว่าเชื้อที่ตรวจพบใหม่ 85% เกิดในช่วงที่อยู่กับคู่เดียวหรือไม่มีเพศสัมพันธ์ และมีเพียง 13% ที่อธิบายได้ด้วยคู่ใหม่ อีกงานวิจัยพบว่าในวัย 50 ถึง 60 ปี คู่ใหม่อธิบายการพบเชื้อได้เพียงราว 7.7% ผลตรวจจึงบอกไม่ได้ว่าติดเมื่อไรหรือจากใคร

ผล Pap ปกติแต่ HPV 51 บวก ต้องทำอะไรต่อ?

ตามแนวทาง ASCCP 2019 ถ้าเป็นผลบวกครั้งแรกและ Pap ปกติ มักนัดตรวจ HPV หรือตรวจร่วมกับ Pap ซ้ำใน 1 ปี ถ้าผลซ้ำเป็นลบ ความเสี่ยงลดลงมาก ถ้ายังบวกที่ 1 ปี แนะนำให้ส่องกล้องปากมดลูกแม้ Pap ปกติ ส่วนถ้า Pap ผิดปกติตั้งแต่ ASC-US หรือ LSIL ขึ้นไปร่วมกับ HPV บวก แนะนำส่องกล้องเลย แพทย์อาจปรับตามประวัติผลตรวจในอดีต ถ้าเคยมีผลผิดปกติหรือไม่เคยตรวจมานาน

หลังหมดประจำเดือน ส่องกล้องปากมดลูกต่างจากคนอายุน้อยอย่างไร?

หลังหมดประจำเดือน บริเวณรอยต่อของเซลล์ที่มะเร็งมักเริ่มต้นจะเลื่อนเข้าไปในช่องคอมดลูก ทำให้กล้องมองเห็นไม่ครบ แพทย์จึงมักขูดเก็บเซลล์จากในช่องคอมดลูกเพิ่ม งานวิจัยผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน 137 รายที่เชื้อค้างพบว่าการขูดนี้ถ้าผลปกติ มีโอกาสไม่มีรอยโรคระดับสูงจริงราว 88.5% ภาวะเยื่อบุบางหลังหมดประจำเดือนอาจทำให้อ่านผลเซลล์ยากขึ้น และอาจเจ็บหรือมีเลือดออกเล็กน้อยได้มากกว่าคนอายุน้อย

อายุ 50 ขึ้นไป ร่างกายกำจัด HPV 51 เองได้ไหม?

ได้ในคนส่วนใหญ่ งานวิจัยที่ติดตามการติดเชื้อกว่า 14,000 ครั้งพบว่าการติดเชื้อที่ไม่ลุกลามราว 80% ตรวจไม่พบภายใน 3 ปี และอัตราหายใกล้เคียงกันทุกสายพันธุ์ งานเดียวกันพบว่าอายุไม่ได้เปลี่ยนความเสี่ยงมากนัก สิ่งที่สำคัญกว่าคือเชื้อค้างนานแค่ไหน จึงต้องตรวจซ้ำตามนัดเพื่อดูว่าเชื้อหายหรือยังค้างอยู่

อายุ 55 ควรฉีดวัคซีน HPV หรือกินอาหารเสริมเพื่อกำจัดเชื้อไหม?

ไม่ช่วยกำจัดเชื้อที่มีอยู่ วัคซีน HPV ป้องกันสายพันธุ์ที่ยังไม่เคยติดเท่านั้น และคำแนะนำของคณะกรรมการวัคซีนสหรัฐครอบคลุมถึงอายุ 45 ปี จึงไม่ใช่การรักษาสำหรับอายุ 55 ปี ส่วนอาหารเสริมยังไม่มีชนิดใดพิสูจน์ว่ากำจัด HPV ได้ สิ่งที่มีหลักฐานคือเลิกบุหรี่และเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง เพราะผู้สูบบุหรี่มีเชื้อค้างนานกว่า และไปตรวจตามนัดทุกครั้ง

อายุครบ 65 แล้วหยุดตรวจคัดกรองได้ไหม ถ้าเคยพบ HPV 51?

ยังไม่ควรหยุดเอง คำแนะนำของคณะทำงานบริการป้องกันโรคสหรัฐให้หยุดคัดกรองหลังอายุ 65 ปีได้เฉพาะผู้ที่ตรวจผลลบติดต่อกันอย่างเพียงพอมาก่อนและไม่มีความเสี่ยงสูง ผู้ที่เคยมีผล HPV บวกต้องตรวจติดตามจนผลกลับเป็นลบตามเกณฑ์ก่อน และผู้ที่เคยมีรอยโรคระดับสูงต้องติดตามต่อนานกว่านั้น ควรถามสูตินรีแพทย์ว่าจะหยุดได้เมื่อไร

กลไกทางวิทยาศาสตร์ (Scientific mechanism)

สรุปโดย :
HPV เข้าสู่เซลล์ชั้นล่างของเยื่อบุปากมดลูกผ่านรอยถลอกเล็ก ๆ และอยู่เฉพาะในเยื่อบุ ไม่เข้ากระแสเลือด เมื่อภูมิคุ้มกันระดับเซลล์ควบคุมได้ ปริมาณเชื้อจะลดลงจนตรวจไม่พบ แต่สารพันธุกรรมของเชื้ออาจคงอยู่ในเซลล์ต้นกำเนิดชั้นล่างในระดับต่ำมาก (latency)
เมื่ออายุมากขึ้นและเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและภูมิคุ้มกันเฉพาะที่อาจทำให้เชื้อที่แฝงอยู่กลับมาเพิ่มจำนวนจนตรวจพบได้อีก ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลว่าผู้หญิงวัยนี้ส่วนใหญ่ตรวจพบเชื้อใหม่โดยไม่มีคู่ใหม่
ความต่างของความเสี่ยงระหว่างสายพันธุ์มาจากความสามารถของโปรตีน E6 และ E7 ในการยับยั้ง p53 และ pRb ซึ่งแรงที่สุดใน HPV 16 และ 18 และอ่อนกว่าในสายพันธุ์อย่าง 51 การติดเชื้อสายพันธุ์ที่ก่อมะเร็งได้น้อยจึงต้องค้างนานกว่าจึงจะเกิดรอยโรคระดับสูง
หลังหมดประจำเดือน ระดับเอสโตรเจนที่ลดลงทำให้รอยต่อของเซลล์ (transformation zone) เลื่อนเข้าไปในช่องคอมดลูก จึงต้องใช้การขูดเก็บเซลล์จากในช่องคอมดลูกร่วมกับการส่องกล้อง

แหล่งอ้างอิงวิชาการ (E-E-A-T)

  1. Demarco M, et al. A study of type-specific HPV natural history and implications for contemporary cervical cancer screening programs. EClinicalMedicine 2020.
  2. de Sanjosé S, et al. Human papillomavirus genotype attribution in invasive cervical cancer: a retrospective cross-sectional worldwide study. Lancet Oncol 2010.
  3. Bouvard V, et al. A review of human carcinogens, Part B: biological agents. Lancet Oncol 2009.
  4. Rositch AF, et al. Contributions of recent and past sexual partnerships on incident human papillomavirus detection: acquisition and reactivation in older women. Cancer Res 2012.
  5. Gravitt PE, et al. A cohort effect of the sexual revolution may be masking an increase in human papillomavirus detection at menopause in the United States. J Infect Dis 2013.
  6. Perkins RB, et al. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors. J Low Genit Tract Dis 2020.
  7. Bruno MT, et al. Role of endocervical curettage in detecting CIN2+ in postmenopausal women with persistent high-risk HPV and type 3 transformation zone. BMC Cancer 2025.
  8. US Preventive Services Task Force. Screening for Cervical Cancer: Recommendation Statement. JAMA 2018.
  9. Giuliano AR, et al. Clearance of oncogenic human papillomavirus (HPV) infection: effect of smoking (United States). Cancer Causes Control 2002.
  10. Meites E, et al. Human Papillomavirus Vaccination for Adults: Updated Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR 2019.

เรียบเรียงและทบทวนโดย · ใช้ชื่อหัตถการและชื่อกลุ่มเท่านั้น ไม่มีชื่อการค้าของยาหรือผลิตภัณฑ์

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไปจากงานวิจัยและแนวทางสากล ไม่ใช่การวินิจฉัย ไม่ใช่คำสั่งการรักษา และไม่แทนการตรวจกับสูตินรีแพทย์ ตัวเลขมาจากงานวิจัยกลุ่มประชากร ไม่ใช่การพยากรณ์รายบุคคล และแนวทางของแต่ละสถานพยาบาลอาจต่างกันเล็กน้อย การตัดสินใจตรวจซ้ำ ส่องกล้อง หรือตัดรอยโรคต้องเป็นไปตามแพทย์ที่ดูแลคุณ หากมีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ หรืออาการในหัวข้อสัญญาณแดง ให้พบสูตินรีแพทย์โดยเร็ว