หมวดหมู่: เวชศาสตร์มะเร็งวิทยา — มะเร็งลำไส้ตรง การดูแลถุงหน้าท้อง (Stoma care) และผู้ดูแล
ผ่าตัดมะเร็งลำไส้ตรงกับถุงหน้าท้อง… เข้าใจเหตุผลที่ยังเก็บไม่ได้ และวิธีดูแลด้วยความรักอย่างถูกวิธี
AI Overview / คำตอบด่วน (BLUF)
ถุงหน้าท้องชั่วคราว (มักเป็น loop ileostomy) เบี่ยงอุจจาระให้รอยต่อลำไส้ใกล้ทวารหนักหายก่อน
จึงเก็บได้เมื่อรอยต่อสมาน คีโมจบ และไม่พบโรคกลับเป็นซ้ำ — มักราว 2–6 เดือน แต่เลื่อนเกิน 1 ปีได้
ส่วน end colostomy หลังผ่าตัด APR เป็นถุงถาวร ไม่มีการเก็บถุง
(ASCRS ostomy guideline)
หน้านี้ต่างจากคู่มือมะเร็งลำไส้ตรงเดิมอย่างไร (อ่านคู่กัน)
- หน้านี้เน้นชีวิตจริงหลังผ่าตัด: ดูแลถุงทีละขั้น ตารางภาวะแทรกซ้อน เหตุผลที่เก็บถุงช้ากว่าปกติ เช็กลิสต์ก่อนเก็บถุง อาการ LARS หลังเก็บถุง และความปลอดภัยของผู้ดูแลที่เป็นผู้ป่วยมะเร็งเอง
- แผน TNT ทีมสหสาขา การอนุรักษ์หูรูด และค่า CEA → มะเร็งลำไส้ตรงระยะก้าวหน้า: TNT และการอนุรักษ์หูรูดทวารหนัก
- เคมีรังสีรักษาก่อนผ่าตัดด้วย capecitabine และการยุบก้อน → มะเร็งทวารหนักก้อนใหญ่ ยุบได้ด้วยเคมีรังสีรักษา
- ผู้ดูแลที่กำลังรักษามะเร็งรังไข่เอง → ผ่าตัดก้อนรังไข่แล้วสงสัยมะเร็ง: ผลชิ้นเนื้อและคีโมหลังผ่าตัด
สัญญาณอันตราย (Red flags) — ไปห้องฉุกเฉินหรือโทรหาทีมผ่าตัดทันที
- ผิวลำไส้ที่หน้าท้อง (stoma) เปลี่ยนเป็นสีม่วงคล้ำหรือดำ หรือซีดขาวผิดปกติ — เลือดไปเลี้ยงลำไส้อาจไม่พอ
- ileostomy ไม่มีอะไรออกเลยนานเกิน 4–6 ชั่วโมง ร่วมกับปวดบิด ท้องอืด คลื่นไส้หรืออาเจียน — สงสัยอาหารหรือพังผืดอุดตัน
- ของเหลวออกมาก (เกินราว 1.5–2 ลิตรต่อวัน) ร่วมกับปัสสาวะสีเข้มหรือปัสสาวะน้อย เวียนหัวเมื่อลุกยืน ตะคริว ปากแห้งมาก — ภาวะขาดน้ำที่ทำให้ไตบาดเจ็บได้
- เลือดออกมากหรือไม่หยุดจากในรูลำไส้ หรือมีเลือดปนในถุงมาก (ต่างจากเลือดซึมเล็กน้อยที่ผิวลำไส้ขณะเช็ดทำความสะอาด)
- ไข้ ≥38.0°C หนาวสั่น ปวดท้องรุนแรงหรือท้องแข็ง หรือมีหนองไหลจากทวารหนักหรือแผล — สงสัยรอยต่อรั่วหรือโพรงหนองในอุ้งเชิงกราน โดยเฉพาะถ้ากำลังรับคีโม
- ลำไส้ยุบหายลงไปใต้ระดับผิว หรือยื่นยาวออกมามากขึ้นเรื่อย ๆ บวมจนดันกลับไม่ได้ หรือมีก้อนนูนเจ็บรอบถุงร่วมกับอาเจียน
1. ถุงหน้าท้องของผู้ป่วยเป็นแบบไหน: ชั่วคราว (loop ileostomy) หรือถาวร (end colostomy หลัง APR)
คำตอบตรง: หลังผ่าตัดมะเร็งลำไส้ตรงแบบตัดต่อลำไส้ต่ำ (low anterior resection) ถุงชั่วคราวที่พบบ่อยที่สุดคือ loop ileostomy
(บางครั้งเป็น loop colostomy) — แต่ถ้าก้อนลุกลามหูรูดจนต้องผ่าตัด abdominoperineal resection (APR) จะเป็น end colostomy แบบถาวร ซึ่งไม่มีการเก็บถุง
(ASCRS rectal cancer guideline 2023)
Loop ileostomy (ถุงชั่วคราวที่พบบ่อยที่สุด)
- ศัลยแพทย์ดึงลำไส้เล็กส่วนปลายขึ้นมาเปิดที่หน้าท้อง (มักด้านขวาล่าง) มีสองรู — รูหนึ่งมีอุจจาระออก อีกรูต่อไปยังลำไส้ส่วนล่างที่ “พัก” อยู่
- อุจจาระเหลวถึงข้นแบบโจ๊ก ออกบ่อย และมีน้ำย่อยที่ระคายผิว — หลังร่างกายปรับตัว ปริมาณมักราว 0.5–1 ลิตรต่อวัน
- จุดประสงค์คือพักรอยต่อลำไส้ใกล้ทวารหนักที่เพิ่งเย็บ — ถ้ารอยต่อรั่ว ผลร้ายจะน้อยลงมาก
End colostomy หลังผ่าตัด APR (ถุงถาวร)
- เมื่อก้อนอยู่ต่ำมากหรือลุกลามกล้ามเนื้อหูรูด ศัลยแพทย์ต้องตัดลำไส้ตรง ทวารหนัก และหูรูดออกทั้งหมด แล้วเย็บปิดทวารหนัก
- ลำไส้ใหญ่เปิดที่หน้าท้อง (มักด้านซ้ายล่าง) อุจจาระข้นกว่า ออกเป็นเวลามากกว่า — ความเสี่ยงขาดน้ำน้อยกว่า ileostomy
- ไม่มีการผ่าตัดเก็บถุง เพราะไม่มีหูรูดให้ต่อกลับ — เป้าหมายคือใช้ชีวิตกับถุงอย่างมั่นใจ
ถามศัลยแพทย์ 3 ข้อนี้ตรง ๆ
- ถุงของผู้ป่วยเป็น loop ileostomy, loop colostomy หรือ end colostomy?
- แผนเดิมคือจะเก็บถุงหรือไม่ และเมื่อไร?
- ตอนนี้อะไรคือสิ่งที่ขวางการเก็บถุงอยู่ — และต้องผ่านเงื่อนไขอะไรบ้างจึงจะนัดผ่าตัดได้?
ตารางเปรียบเทียบ: ถุงชั่วคราว (loop ileostomy / colostomy) vs ถุงถาวร (end colostomy หลัง APR)
| ประเด็น | ถุงชั่วคราว: loop ileostomy / loop colostomy | ถุงถาวร: end colostomy หลัง APR |
|---|---|---|
| จุดประสงค์ | เบี่ยงอุจจาระให้รอยต่อลำไส้ใกล้ทวารหนักสมาน ลดผลร้ายจากรอยต่อรั่ว | เป็นทางขับถ่ายใหม่ถาวร หลังตัดทวารหนักและหูรูดออก |
| ลักษณะอุจจาระ | ileostomy: เหลวถึงข้นแบบโจ๊ก ออกบ่อย ระคายผิวง่าย; colostomy: ข้นกว่า | ข้นกว่า ใกล้เคียงอุจจาระปกติ ออกเป็นช่วงเวลา |
| ระยะเวลาเก็บถุงโดยทั่วไป | มักราว 8–12 สัปดาห์หลังผ่าตัด หรือหลังจบคีโมเสริม (มักราว 6 เดือน); เลื่อนเกิน 1 ปีพบได้ | ไม่มีการเก็บถุง |
| เก็บถุงได้ไหม | ตั้งใจให้เก็บได้ — แต่ราว 1 ใน 5 ไม่ได้เก็บในที่สุด | ไม่ได้ (ไม่มีหูรูดให้ต่อกลับ) |
| เงื่อนไขก่อนตัดสินใจ | รอยต่อหายดีไม่รั่วไม่ตีบ, จบคีโม/ฟื้นจากรังสี, ไม่พบโรคกลับเป็นซ้ำ, หูรูดพอใช้, ร่างกายพร้อมผ่าตัด | เน้นดูแลผิว ป้องกันไส้เลื่อนข้างถุง และฝึกใช้ชีวิตกับถุง |
| ความเสี่ยงเฉพาะ | ileostomy: ของเหลวออกมาก ขาดน้ำ ไตบาดเจ็บ อาหารอุดตัน ผิวรอบถุงอักเสบ | ไส้เลื่อนข้างถุง ท้องผูก ลำไส้ยื่นหรือตีบในระยะยาว |
ข้อมูลเพื่อความเข้าใจทั่วไป — ชนิดถุงและแผนของผู้ป่วยแต่ละคนดูได้จากบันทึกการผ่าตัดและคำอธิบายของศัลยแพทย์
2. ทำไมผ่าตัดมา 1 ปีแล้วยังเก็บถุงไม่ได้ — เหตุผลที่พบบ่อย
คำตอบตรง: ถุงชั่วคราวมักเก็บได้ราว 8–12 สัปดาห์หลังผ่าตัด หรือหลังจบคีโมเสริม (มักราว 6 เดือน)
แต่การเลื่อนเกิน 1 ปีไม่ใช่เรื่องแปลก — ในการศึกษา TME trial ผู้ป่วยที่มีถุงชั่วคราวราว 19% ไม่ได้เก็บถุงเลย
(den Dulk M, Lancet Oncol 2007)
เส้นเวลาโดยทั่วไป
การศึกษาแบบสุ่ม EASY พบว่าในผู้ป่วยที่คัดเลือกแล้วและไม่มีรอยต่อรั่ว การปิดเร็วที่ 8–13 วันปลอดภัยและภาวะแทรกซ้อนรวมน้อยกว่าการปิดหลัง 12 สัปดาห์
(Danielsen AK, Ann Surg 2017) — ไม่ได้ใช้กับทุกคน
เหตุผลที่ทำให้การเก็บถุงเลื่อนออกไป
- ยังรับคีโมเสริมหรือเพิ่งจบ — ทีมมักไม่อยากให้การผ่าตัดขัดจังหวะคีโม และรอให้เม็ดเลือด ภูมิคุ้มกัน และแรงฟื้นก่อน
- ผลจากการฉายแสงอุ้งเชิงกราน — เนื้อเยื่อพังผืดและเลือดไปเลี้ยงน้อยลง ทำให้รอยต่อหายช้า
- รอยต่อรั่ว โพรงหนอง หรือรูเรื้อรังในอุ้งเชิงกราน (pelvic sinus) — ต้องรักษาจนหายก่อน บางรายต้องระบายหนองหรือผ่าตัดซ่อม
- รอยต่อตีบ (anastomotic stricture) — ต้องขยายด้วยการส่องกล้องหรือรักษาก่อน ไม่อย่างนั้นอุจจาระจะผ่านลำบากหลังเก็บถุง
- รอยืนยันว่าไม่มีโรคกลับเป็นซ้ำ — CT ค่า CEA และการส่องกล้อง ถ้าพบโรคกลับมา แผนอาจเปลี่ยน
- สภาพร่างกายและโภชนาการ — น้ำหนักลด ซีด อัลบูมินต่ำ เบาหวานคุมไม่ได้ หรือโรคหัวใจ ทำให้เสี่ยงผ่าตัดสูงขึ้น
- กังวลเรื่องหูรูด — ถ้าหูรูดอ่อนมาก การเก็บถุงอาจทำให้กลั้นไม่อยู่จนคุณภาพชีวิตแย่กว่าการมีถุง
- คิวผ่าตัดและระบบส่งต่อ — การเก็บถุงมักถูกจัดเป็นผ่าตัดไม่เร่งด่วน โดยเฉพาะในโรงพยาบาลที่ผู้ป่วยมาก
พูดตามจริงอย่างนุ่มนวล: ไม่ใช่ทุกถุงชั่วคราวจะได้เก็บ
ราว 1 ใน 5 ของถุงที่ตั้งใจให้เป็นชั่วคราวกลายเป็นถุงถาวรในที่สุด — สาเหตุที่รายงานบ่อยคือรอยต่อมีปัญหา โรคกลับเป็นซ้ำ และสภาพร่างกาย
นี่ไม่ได้แปลว่าผู้ป่วยหรือผู้ดูแลทำอะไรผิด และการอยู่กับถุงก็ยังใช้ชีวิตได้เต็มที่ แต่ควรรู้สถานะของตัวเองเพื่อวางแผนได้ถูก
คำถามที่ควรเตรียมไปคุยกับศัลยแพทย์
- รอยต่อลำไส้ตอนนี้หายดีหรือยัง มีรั่ว ตีบ หรือโพรงหนองหรือไม่ — ตรวจด้วยวิธีไหนแล้วบ้าง?
- ผล CT และ CEA ล่าสุดเป็นอย่างไร ทีมมะเร็งเห็นด้วยให้เก็บถุงแล้วหรือยัง?
- หูรูดของผู้ป่วยแข็งแรงพอไหม ควรตรวจแรงดันหูรูดหรือฝึกกล้ามเนื้อก่อนหรือไม่?
- ถ้าผ่านทุกเงื่อนไข จะได้คิวผ่าตัดประมาณเมื่อไร ต้องใช้เอกสารหรือส่งต่อหรือไม่?
- ถ้าเก็บถุงไม่ได้ ควรปรับชนิดถุงให้เหมาะกับการใช้ระยะยาวหรือไม่?
อาการรอบถุงหรือระหว่างรักษาแบบนี้ ต้องรีบแจ้งทีมไหม?
วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา
3. เช็กลิสต์ก่อนผ่าตัดเก็บถุง: ทีมมักตรวจอะไร และครอบครัวเตรียมอะไรได้
คำตอบตรง: ก่อนเก็บถุง ทีมต้องมั่นใจ 3 เรื่อง — รอยต่อหายดี (ไม่รั่ว ไม่ตีบ), ไม่มีโรคกลับเป็นซ้ำ และหูรูดกับร่างกายพร้อม
ครอบครัวช่วยได้ด้วยการฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน ดูแลโภชนาการ และงดสูบบุหรี่
(ASCRS 2023)
สิ่งที่ทีมมักตรวจ
- ตรวจทางทวารหนักด้วยนิ้ว — คลำรอยต่อว่าตีบหรือไม่ และประเมินแรงบีบของหูรูดคร่าว ๆ
- ส่องกล้องดูรอยต่อ (flexible sigmoidoscopy) — ดูว่ารอยต่อหายดี และไม่มีก้อนกลับมาที่ตำแหน่งเดิม
- สวนสารทึบรังสีชนิดละลายน้ำทางทวารหนัก (water-soluble contrast enema) — ถ่ายภาพดูว่าไม่มีรอยรั่วหรือโพรง และไม่ตีบ
- CT ช่องอก-ท้อง ± ค่า CEA — ยืนยันว่าไม่มีโรคกลับเป็นซ้ำก่อนผ่าตัด
- ประเมินหูรูด — จากการตรวจร่างกาย บางรายตรวจแรงดันหูรูด (anorectal manometry) โดยเฉพาะผู้สูงอายุหรือเคยฉายแสง
- เลือดและความพร้อมดมยา — ความเข้มข้นเลือด ไต เกลือแร่ อัลบูมิน น้ำตาล และโรคประจำตัว
สิ่งที่ผู้ป่วยและครอบครัวเตรียมได้ตั้งแต่วันนี้
- ฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน — ขมิบหูรูดค้าง 5–10 วินาที ปล่อยพักเท่ากัน ทำ 10 ครั้ง วันละ 3 รอบ (ขอให้พยาบาลหรือนักกายภาพสอนท่าที่ถูก) ช่วยเตรียมรับอาการ LARS
- โภชนาการ — โปรตีนทุกมื้อ ชั่งน้ำหนักทุกสัปดาห์ ถ้าน้ำหนักลดต่อเนื่องแจ้งทีมเพื่อพบนักโภชนาการ (ดู คู่มือโภชนาการมะเร็งลำไส้ใหญ่)
- งดสูบบุหรี่ — บุหรี่ทำให้แผลหายช้าและเพิ่มภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัด
- คุมน้ำตาลและความดัน ให้อยู่ในเป้าที่แพทย์กำหนด
- รวบรวมเอกสาร — บันทึกการผ่าตัด ผลชิ้นเนื้อ ผล CT/CEA/ส่องกล้องล่าสุด และสิทธิการรักษา เพื่อให้นัดคิวเร็วขึ้นหากต้องส่งต่อ (ดู คู่มือค่าใช้จ่ายสิทธิบัตรทอง)
4. ดูแลถุงหน้าท้องอย่างถูกวิธี: อุปกรณ์ ขั้นตอนเปลี่ยนถุง และการดูแลผิว
คำตอบตรง: หัวใจของการดูแลถุงคือผิวรอบลำไส้ต้องแห้งและไม่โดนอุจจาระ — ตัดรูแป้นให้ใหญ่กว่าลำไส้เพียง 1–2 มม. ล้างด้วยน้ำอุ่นเปล่า ซับให้แห้งสนิท
เทถุงเมื่อเต็มราว 1/3–1/2 และเปลี่ยนทันทีเมื่อรั่ว
(MedlinePlus — Ileostomy: changing your pouch)
เตรียมอุปกรณ์ให้ครบก่อนเริ่ม
- ถุงและแป้นชุดใหม่ (ระบบชิ้นเดียวหรือสองชิ้นตามที่ใช้อยู่) กรรไกรโค้ง และแผ่นวัดขนาดลำไส้
- น้ำอุ่น ผ้าก๊อซหรือผ้านุ่มสะอาด ถุงขยะปิดสนิท และถุงมือแบบใช้ครั้งเดียว
- อุปกรณ์เสริมตามที่พยาบาลแนะนำ: น้ำยาลอกกาว แป้งป้องกันผิว ครีมหรือวงแหวนเสริมแป้น
- เตรียมชุดสำรองติดกระเป๋าเสมอเมื่อออกนอกบ้าน
ขั้นตอนเปลี่ยนถุงทีละขั้น
- ล้างมือ ใส่ถุงมือ และเลือกเวลาที่ลำไส้ไม่ค่อยทำงาน เช่น ตอนเช้าก่อนกินอาหาร
- เทถุงก่อน แล้วลอกแป้นออกช้า ๆ จากบนลงล่าง กดผิวหนังออกจากแป้น แทนการดึงแป้นออกจากผิว ถ้าติดแน่นใช้น้ำยาลอกกาว
- เช็ดทำความสะอาดด้วยน้ำอุ่น และผ้าก๊อซนุ่ม — ไม่ใช้แอลกอฮอล์ สบู่ที่มีน้ำมันหรือน้ำหอม หรือทิชชูเปียกที่มีน้ำหอม เพราะทำให้แป้นติดไม่แน่นและระคายผิว
- ซับผิวให้แห้งสนิท — อย่าถู ถ้าผิวชื้นแป้นจะหลุดเร็ว
- สังเกตลำไส้และผิวรอบ ๆ — ลำไส้ปกติสีชมพูแดง ชุ่มชื้น คล้ายเยื่อในปาก; เลือดซึมเล็กน้อยเวลาเช็ดผิวลำไส้เป็นเรื่องปกติ ผิวรอบ ๆ ควรไม่แดงหรือแตก
- วัดขนาดลำไส้ — ช่วง 6–8 สัปดาห์แรกหลังผ่าตัดลำไส้จะยุบเล็กลง ต้องวัดใหม่บ่อย และวัดซ้ำเมื่อน้ำหนักขึ้นหรือลง
- ตัดรูแป้นให้ใหญ่กว่าลำไส้ราว 1–2 มม. (ไม่เกินราว 3 มม.) — รูใหญ่ไปผิวจะโดนอุจจาระ รูเล็กไปจะบาดลำไส้
- อุ่นแป้นด้วยมือ แล้วแปะจากด้านล่างขึ้นบน ใช้ฝ่ามือกดค้างไว้ราว 30–60 วินาที ให้กาวติดแนบผิว
- ปิดปลายถุง ทิ้งถุงเก่าในถุงขยะปิดสนิท ถอดถุงมือ และล้างมือด้วยสบู่อย่างน้อย 20 วินาที
เทถุงและเปลี่ยนแป้นบ่อยแค่ไหน
- เทถุงเมื่อมีของเหลวราว 1/3–1/2 ของถุง — ถุงหนักเกินจะดึงแป้นให้หลุดและรั่ว
- ileostomy: แป้นมักเปลี่ยนทุก 2–4 วัน; colostomy: มักอยู่ได้นานกว่า หรือใช้ถุงปิดแบบทิ้งเป็นรายวันตามระบบ
- รั่ว คัน หรือแสบใต้แป้น = เปลี่ยนทันที ไม่ต้องรอครบรอบ
- จดบันทึกวันเปลี่ยนและปัญหาที่พบ ช่วยให้พยาบาลปรับอุปกรณ์ได้ตรงจุด
ดูแลผิวรอบถุงและการใช้ชีวิต
- อาบน้ำได้ทั้งแบบใส่ถุงหรือถอดถุง น้ำไม่ไหลเข้าลำไส้
- ถ้ามีขนรอบถุง ใช้กรรไกรเล็มหรือที่โกนไฟฟ้า ไม่ใช้มีดโกนใบ
- เสื้อผ้าปกติใส่ได้ หลีกเลี่ยงเข็มขัดรัดทับตำแหน่งถุง
- ก่อนนอนเทถุง และพิจารณาถุงต่อลงถุงรองรับข้างเตียงถ้า ileostomy ออกมากกลางคืน
5. ถ้าเป็น ileostomy: ระวังของเหลวออกมาก ภาวะขาดน้ำ และอาหารอุดตัน
คำตอบตรง: ileostomy ข้ามลำไส้ใหญ่ซึ่งเป็นส่วนที่ดูดน้ำกลับ จึงเสียน้ำและเกลือแร่ได้เร็ว — ภาวะขาดน้ำเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของการกลับเข้าโรงพยาบาลหลังทำ loop ileostomy
และอาจทำให้ไตบาดเจ็บ ถ้าของเหลวออกเกินราว 1.5–2 ลิตรต่อวันหรือมีอาการขาดน้ำ ให้ติดต่อทีม
(Messaris E, Dis Colon Rectum 2012)
สัญญาณขาดน้ำที่ผู้ดูแลควรจับตา
- ต้องเทถุงบ่อยกว่าปกติมาก หรือของเหลวออกเกินราว 1.5–2 ลิตรต่อวัน (high-output stoma)
(Baker ML, Colorectal Dis 2011) - ปัสสาวะสีเข้ม ปัสสาวะน้อยลง หรือไม่ปัสสาวะเกิน 6–8 ชั่วโมง
- เวียนหัวหรือหน้ามืดเมื่อลุกยืน อ่อนเพลียมาก ตะคริวที่ขาหรือท้อง ปากและลิ้นแห้ง กระหายน้ำตลอด
- ความเสี่ยงสูงขึ้นช่วงรับคีโมที่ทำให้ท้องเสีย (เช่น capecitabine หรือ 5-FU) อากาศร้อน อาเจียน หรือกินได้น้อย
(Paquette IM, Dis Colon Rectum 2013)
ดื่มอย่างไรให้ได้น้ำจริง
- ใช้น้ำเกลือแร่ (oral rehydration solution) สูตรมาตรฐานที่ทีมแนะนำ จิบทั้งวัน — น้ำเปล่าอย่างเดียวหรือน้ำหวานจำนวนมากอาจทำให้ของเหลวออกมากขึ้น
- อาหารที่ช่วยให้อุจจาระข้นขึ้น เช่น ข้าวต้ม ขนมปัง กล้วยสุก มันบด — ปรับตามคำแนะนำนักโภชนาการ
- บางรายทีมให้ยา loperamide ก่อนอาหารเพื่อชะลอลำไส้ — ใช้เฉพาะตามขนาดที่ทีมสั่ง
- ถ้าดื่มแล้วยังมีอาการขาดน้ำ อาเจียนจนดื่มไม่ได้ หรือปัสสาวะน้อยมาก — ไปโรงพยาบาลทันที อาจต้องให้น้ำเกลือทางหลอดเลือด
ป้องกันอาหารอุดตัน (food bolus obstruction)
- เคี้ยวละเอียด กินช้า ดื่มน้ำระหว่างมื้อ
- ระวังอาหารกากใยเหนียว เช่น ข้าวโพด ถั่วเปลือกแข็ง ผลไม้แห้ง เยื่อส้มหรือเยื่อผลไม้ตระกูลส้ม เปลือกผลไม้ เห็ด และผักเส้นใยยาว — ลองทีละน้อย
- อาการอุดตัน: ปวดบิดเป็นพัก ๆ ท้องอืด ลำไส้บวม ของเหลวใสไหลออกน้อยหรือไม่มีอะไรออก — ถ้าเกิน 4–6 ชั่วโมงหรือมีอาเจียน ไปโรงพยาบาล
ยาอาจดูดซึมไม่ครบ
ยาชนิดเคลือบพิเศษหรือออกฤทธิ์นาน (extended-release / enteric-coated) อาจผ่านออกมาทั้งเม็ดในถุง — ถ้าเห็นเม็ดยาในถุง
บอกเภสัชกรหรือแพทย์ว่ามี ileostomy เพื่อพิจารณาเปลี่ยนรูปแบบยา อย่าหักหรือบดยาเองโดยไม่ถาม
6. ภาวะแทรกซ้อนรอบถุงหน้าท้องที่พบบ่อย: สาเหตุ วิธีแก้เบื้องต้น และเมื่อไรต้องพบทีม
คำตอบตรง: ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคือผิวรอบถุงอักเสบจากอุจจาระรั่ว ซึ่งแก้ได้ด้วยการวัดและตัดแป้นใหม่ให้พอดี
ส่วนภาวะที่ต้องรีบพบทีมคือลำไส้เปลี่ยนสี ไม่มีอะไรออกร่วมกับปวดท้อง หรือเลือดออกมาก
(Colwell JC, J WOCN 2018 — ADVOCATE)
| ปัญหา | สาเหตุที่พบบ่อย | แก้ไข / ป้องกันเบื้องต้น | เมื่อไรต้องพบทีม |
|---|---|---|---|
| ผิวแดงแสบจากอุจจาระรั่ว (irritant dermatitis) | รูแป้นใหญ่เกิน ผิวไม่เรียบ แป้นหลุดเร็ว น้ำย่อยจาก ileostomy กัดผิว | วัดลำไส้ใหม่ ตัดรูใหญ่กว่าลำไส้ 1–2 มม.; แป้งป้องกันผิว ครีมอุดร่อง หรือวงแหวนเสริมตามที่พยาบาลออสโตมีแนะนำ | ผิวแตกเป็นแผล มีน้ำเหลืองซึมจนแป้นไม่ติด หรือไม่ดีขึ้นใน 2–3 วัน |
| ผื่นเชื้อรา | ผิวอับชื้นใต้แป้น เหงื่อ ได้ยาปฏิชีวนะหรือเบาหวาน | ซับผิวให้แห้งสนิททุกครั้ง; ใช้แป้งหรือยาต้านเชื้อราตามที่แพทย์หรือพยาบาลสั่ง | ผื่นแดงขอบชัด มีตุ่มกระจายรอบ ๆ คันมาก |
| แพ้กาวหรือวัสดุแป้น | ผิวไวต่อส่วนประกอบของกาวหรือแป้น | สังเกตว่าผื่นตรงรูปทรงแป้นพอดี; เปลี่ยนชนิดอุปกรณ์ตามพยาบาลแนะนำ | ผื่นคันเป็นรูปแป้นชัดเจน หรือบวมพอง |
| ไส้เลื่อนข้างถุง (parastomal hernia) | ผนังหน้าท้องอ่อนรอบรูลำไส้ ยกของหนัก ไอเรื้อรัง น้ำหนักเกิน | เลี่ยงยกของหนักช่วงแรกหลังผ่าตัด ใส่เข็มขัดพยุงหน้าท้องตามที่พยาบาลวัดให้ คุมน้ำหนัก | ก้อนนูนโตขึ้น แป้นติดยาก หรือปวดมาก แข็ง ร่วมกับอาเจียน (ฉุกเฉิน) |
| ลำไส้ยุบลงใต้ผิว (retraction) | น้ำหนักขึ้น แรงดึงของลำไส้ ช่วงหลังผ่าตัด | ใช้แป้นชนิดนูน (convex) ตามคำแนะนำพยาบาล เพื่อลดการรั่ว | รั่วบ่อยจนผิวเสีย หรือลำไส้ยุบลงเร็วในช่วงแรกหลังผ่าตัด |
| ลำไส้ยื่นยาว (prolapse) | พบบ่อยใน loop stoma แรงดันในท้องสูง | นอนราบให้ยุบเอง ใช้ถุงที่ใหญ่พอ ไม่ให้ขอบแป้นบาดลำไส้ — ดูวิธีละเอียดใน คู่มือลำไส้ยื่นจากถุงหน้าท้อง loop colostomy | ยาวขึ้นเรื่อย ๆ บวม เปลี่ยนสีคล้ำ หรือไม่มีอะไรออก (ฉุกเฉิน) |
| รูลำไส้ตีบ (stenosis) | แผลเป็นรอบรูลำไส้ ขาดเลือดช่วงแรก | สังเกตอุจจาระออกเป็นเส้นเล็ก ออกยาก ปวดบิด | ออกยากขึ้นเรื่อย ๆ หรือมีอาการอุดตัน |
| ตุ่มเนื้อนูนแดง (granuloma) | การเสียดสีจากขอบแป้นหรือไหมเย็บ | ตัดรูแป้นให้พอดี ลดการเสียดสี | เลือดออกง่าย เจ็บ หรือโตขึ้น — พยาบาลหรือแพทย์อาจจี้รักษา |
| ของเหลวออกมาก (high output) | ileostomy ช่วงแรก คีโมที่ทำให้ท้องเสีย การติดเชื้อ อาหารบางชนิด | น้ำเกลือแร่ อาหารที่ทำให้อุจจาระข้น ยาชะลอลำไส้ตามทีม | เกินราว 1.5–2 ลิตรต่อวัน หรือมีอาการขาดน้ำ |
| อาหารอุดตัน (blockage) | อาหารกากใยเหนียว เคี้ยวไม่ละเอียด พังผืดในท้อง | เคี้ยวละเอียด ลองอาหารใหม่ทีละน้อย ดื่มน้ำพอ | ไม่มีอะไรออก 4–6 ชั่วโมงร่วมกับปวดบิดหรืออาเจียน (ฉุกเฉิน) |
พยาบาลดูแลออสโตมี (ET nurse) — คนสำคัญที่ครอบครัวควรรู้จัก
- พยาบาลเฉพาะทางด้านแผล ออสโตมี และการควบคุมการขับถ่าย (enterostomal therapy nurse / ET nurse) ช่วยเลือกอุปกรณ์ แก้ปัญหารั่ว ผิวอักเสบ และสอนผู้ดูแล
- โรงพยาบาลในไทยหลายแห่งมีคลินิกออสโตมีหรือคลินิกแผล — ถามหอผู้ป่วยศัลยกรรมหรือแผนกผู้ป่วยนอกศัลยกรรมว่ามีวันและเวลาใด
- สิทธิการเบิกอุปกรณ์ถุงและแป้นแตกต่างตามสิทธิการรักษาและโรงพยาบาล — สอบถามคลินิกออสโตมี งานสังคมสงเคราะห์ หรือฝ่ายสิทธิของโรงพยาบาลโดยตรง
- เวลาไปคลินิก นำถุงและแป้นที่ใช้อยู่ รูปถ่ายผิวเวลามีปัญหา และบันทึกปริมาณของเหลวที่ออกแต่ละวันไปด้วย
7. หลังเก็บถุงแล้ว: เตรียมใจรับกลุ่มอาการ LARS (Low Anterior Resection Syndrome)
คำตอบตรง: หลังเก็บถุง หลายคนมี LARS — ถ่ายบ่อยครั้งละน้อย ปวดถ่ายรีบ ถ่ายเป็นชุด หรือกลั้นไม่อยู่ เพราะลำไส้ตรงที่เคยเป็น “ที่เก็บ” ถูกตัดไป
งานวิจัยรวมพบอาการระดับมากราว 4 ใน 10 คน อาการมักค่อย ๆ ดีขึ้นในหลายเดือนถึง 1–2 ปี
(Keane C, Colorectal Dis 2020;
Croese AD, meta-analysis)
อาการที่พบบ่อย
- ถ่ายบ่อย (บางคนวันละหลายครั้งถึงสิบกว่าครั้งในช่วงแรก) ครั้งละน้อย
- ปวดถ่ายรีบจนต้องวิ่งเข้าห้องน้ำ
- ถ่ายเป็นชุด — ถ่ายหลายรอบติดกันภายในหนึ่งชั่วโมง แล้วเว้นไป
- กลั้นลมหรืออุจจาระเหลวไม่อยู่ ถ่ายไม่สุด หรือแยกลมกับอุจจาระไม่ออก
คะแนน LARS ช่วยวัดความรุนแรง
แบบสอบถาม 5 ข้อ คะแนนรวม 0–42: 0–20 ไม่มี LARS, 21–29 LARS เล็กน้อย, 30–42 LARS มาก
(Emmertsen KJ, Laurberg S, Ann Surg 2012)
— ใช้บันทึกแล้วนำไปคุยกับทีมเพื่อติดตามว่าดีขึ้นหรือไม่
สิ่งที่ช่วยได้
- กายภาพบำบัดกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน — ฝึกขมิบ ฝึกกลั้น บางที่มี biofeedback
- ปรับอาหาร — กินเป็นเวลา สังเกตอาหารที่กระตุ้น (เผ็ด มัน คาเฟอีน แอลกอฮอล์) และใช้ใยอาหารชนิดเพิ่มกาก เช่น psyllium ตามที่ทีมแนะนำ
- ยาชะลอลำไส้ loperamide — ใช้ตามขนาดที่ทีมสั่ง ช่วยลดความถี่และปวดรีบ
- การสวนล้างทางทวารหนัก (transanal irrigation) — สำหรับบางรายที่อาการมาก ภายใต้การสอนของทีม
- ดูแลผิวรอบทวารหนัก — ล้างด้วยน้ำ ซับแห้ง ทาครีมป้องกันผิว
- ถ้าอาการมากนานเกิน 1–2 ปี ถามทีมเรื่องการรักษาเพิ่มเติม ซึ่งบางรายอาจพิจารณาทางเลือกอื่นรวมถึงการกลับไปใช้ถุง
(Bryant CL, Lancet Oncol 2012)
8. เมื่อผู้ดูแลก็เป็นผู้ป่วยมะเร็งเอง: ความปลอดภัย แรงกาย และหัวใจของทั้งสองคน
คำตอบตรง: ผู้ดูแลที่กำลังรักษามะเร็ง (เช่น มะเร็งรังไข่) ยังเปลี่ยนถุงให้คู่ชีวิตได้ ถ้าใส่ถุงมือทุกครั้ง ล้างมือถูกวิธี
เลี่ยงช่วงเม็ดเลือดขาวต่ำ ระวังของเหลวจากร่างกายใน 48 ชั่วโมงหลังคีโม ไม่ยกของหนัก และไม่ขาดนัดรักษาของตัวเอง
(NCI — Support for Caregivers)
ถุงมือ ล้างมือ และของเหลวจากร่างกายหลังคีโม
- ใส่ถุงมือแบบใช้ครั้งเดียวทุกครั้งที่เทถุง เปลี่ยนถุง หรือจับผ้าที่เปื้อน — ถอดแล้วทิ้งทันทีในถุงขยะปิดสนิท
- ล้างมือด้วยสบู่อย่างน้อย 20 วินาที หลังถอดถุงมือ แม้ไม่เห็นว่าเปื้อน
- ถ้าผู้ดูแลกำลังเม็ดเลือดขาวต่ำจากคีโมของตัวเอง — ควรให้สมาชิกครอบครัวอื่นเปลี่ยนถุงแทนในช่วงนั้นถ้าทำได้ ถ้าต้องทำเอง ใส่ถุงมือ ใส่หน้ากาก และล้างมือเคร่งครัด (ดู คู่มือดูแลตัวเองสัปดาห์แรกหลังคีโม)
- ถ้าผู้ป่วยเพิ่งได้รับคีโมภายในราว 48 ชั่วโมง ของเหลวจากร่างกาย รวมถึงอุจจาระในถุง อาจมียาปน — ใส่ถุงมือ ระวังกระเด็น เทลงชักโครกแล้วปิดฝากดน้ำ; บางยาต้องระวังนานกว่านั้น ให้ถามทีมที่ให้ยา
- ผ้าที่เปื้อนแยกซักทันที และสวมถุงมือขณะจับ
- ทำความสะอาดพื้นผิวห้องน้ำที่เปื้อนด้วยน้ำยาทำความสะอาดทั่วไป
แรงกายของผู้ดูแล: ยก เอื้อม และจังหวะพลังงาน
- ถ้าผู้ดูแลเพิ่งผ่าตัดช่องท้อง (เช่น ผ่าตัดรังไข่) — เลี่ยงยกของหนักตามที่ศัลยแพทย์ของตัวเองกำหนด (มักห้ามยกหนักราว 6 สัปดาห์) ไม่ต้องช่วยพยุงหรือยกตัวผู้ป่วยเอง
- วางเวลาเปลี่ยนถุงในช่วงที่ตัวเองมีแรงที่สุด เช่น ตอนเช้า หรือวันที่ห่างจากวันรับคีโม
- จัดโต๊ะอุปกรณ์ให้อยู่ระดับเอว นั่งเก้าอี้ขณะทำ ลดการก้มนาน
- ถ้าผู้ป่วยทำได้ ให้ผู้ป่วยเปลี่ยนถุงเองหรือช่วยบางขั้นตอน — ช่วยทั้งแรงของผู้ดูแลและความมั่นใจของผู้ป่วย
แบ่งภาระ: ความรักไม่ได้แปลว่าต้องทำคนเดียว
- สอนลูกหรือญาติอีกคนให้เปลี่ยนถุงเป็น อย่างน้อยหนึ่งคน
- ขอให้โรงพยาบาลส่งต่อพยาบาลเยี่ยมบ้านหรือทีมหน่วยบริการปฐมภูมิ หรือขอคำปรึกษาจากคลินิกออสโตมี
- จดตารางนัดของทั้งสองคนไว้ในปฏิทินเดียว เพื่อไม่ให้นัดชนกัน
- อ่านแนวทางดูแลผู้ดูแลเพิ่มเติมใน คู่มือผู้ดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลาม
สังเกตภาวะหมดไฟและซึมเศร้าของผู้ดูแล
- เหนื่อยจนหลับไม่ลงหรือหลับไม่พอ หงุดหงิดง่าย ร้องไห้บ่อย หมดความสนใจสิ่งที่เคยชอบนานเกิน 2 สัปดาห์
- บอกทีมมะเร็งของตัวเองตรง ๆ ว่ากำลังดูแลคู่ชีวิตที่ป่วยด้วย — ทีมสามารถส่งต่อนักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์ได้
- ถ้ามีความคิดอยากทำร้ายตัวเอง โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 หรือไปโรงพยาบาลทันที
ความใกล้ชิดและภาพลักษณ์ของคู่ชีวิตที่มีถุง
- ความรู้สึกอาย กังวลเรื่องกลิ่น หรือไม่มั่นใจในร่างกาย เป็นเรื่องปกติของทั้งผู้ป่วยและคู่ชีวิต — คุยกันได้ และคุยกับทีมได้
- เทถุงก่อนใกล้ชิด ใช้ถุงขนาดเล็กหรือผ้าคลุมถุง และเลือกท่าที่ไม่กดทับถุง
- ปัญหาทางเพศหลังผ่าตัดอุ้งเชิงกรานหรือรังสี รวมถึงหลังรักษามะเร็งรังไข่ มีทางช่วย — ถามแพทย์หรือพยาบาลได้โดยไม่ต้องเขิน
ทั้งสองคนต้องไม่ขาดนัดของตัวเอง
ผู้ดูแลที่เป็นผู้ป่วยมักเลื่อนนัดตัวเองเพื่อไปนัดของคู่ชีวิต — แต่การรักษาของผู้ดูแลก็สำคัญเท่ากัน
ถ้าผู้ดูแลกำลังรอผลชิ้นเนื้อหรือเริ่มคีโมมะเร็งรังไข่ ดูแนวทางใน
คู่มือผ่าตัดก้อนรังไข่และคีโมหลังผ่าตัด
แต่ความเหนื่อยไม่ใช่สิ่งที่ต้องพิสูจน์ การพัก การขอความช่วยเหลือ และการดูแลร่างกายตัวเอง ทำให้ดูแลกันได้นานขึ้น
กลไกทางวิทยาศาสตร์ (สังเคราะห์โดยผู้เขียน)
สังเคราะห์โดย
ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์:
รอยต่อลำไส้ที่อยู่ต่ำใกล้ทวารหนักมีเลือดไปเลี้ยงน้อยและรับแรงดันจากอุจจาระสูง — ถุงเบี่ยงอุจจาระ (diverting stoma) ไม่ได้ป้องกันการรั่วทุกครั้ง
แต่ลดปริมาณอุจจาระที่ไหลผ่านรอยต่อ จึงลดการติดเชื้อรุนแรงและการผ่าตัดซ้ำเมื่อรั่ว
การหายของรอยต่อผ่านระยะอักเสบ สร้างเนื้อเยื่อ และจัดเรียงคอลลาเจนใหม่ในหลายสัปดาห์ — แต่การฉายแสงอุ้งเชิงกรานทำให้หลอดเลือดเล็กตีบและเกิดพังผืด (radiation fibrosis)
ทำให้แผลหายช้า เกิดโพรงหนองหรือรอยตีบได้ และทำให้ลำไส้ส่วนที่เหลือยืดหยุ่นน้อยลง
ileostomy ข้ามลำไส้ใหญ่ซึ่งปกติดูดน้ำกลับได้หลายลิตรต่อวัน จึงเสียน้ำและโซเดียมง่าย ร่างกายตอบสนองด้วยการกระตุ้นระบบฮอร์โมนเก็บเกลือ และถ้าชดเชยไม่พอจะเกิดไตบาดเจ็บเฉียบพลัน
หลังเก็บถุง อาการ LARS เกิดจากการสูญเสียแอ่งเก็บอุจจาระของลำไส้ตรง ความไวของตัวรับแรงยืดลดลง เส้นประสาทอุ้งเชิงกรานและหูรูดภายในบาดเจ็บจากการผ่าตัดและรังสี
และการบีบตัวของลำไส้ใหญ่ส่วนที่เหลือที่ไม่ประสานกัน — ร่างกายปรับตัวได้บางส่วนในหลายเดือน จึงเป็นเหตุผลที่การฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานและการประเมินหูรูดก่อนเก็บถุงมีความสำคัญ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ทำไมผ่าตัดมะเร็งลำไส้ตรงแล้วต้องมีถุงหน้าท้อง?
มีสองเหตุผลหลัก แบบแรกคือถุงชั่วคราว ซึ่งมักเป็น loop ileostomy ทำเพื่อเบี่ยงอุจจาระไม่ให้ผ่านรอยต่อลำไส้ที่เพิ่งเย็บใกล้ทวารหนัก ลดผลร้ายหากรอยต่อรั่ว และเปิดโอกาสให้เก็บถุงได้ภายหลัง แบบที่สองคือถุงถาวร (end colostomy) หลังผ่าตัด APR เมื่อก้อนอยู่ติดหรือลุกลามหูรูดทวารหนักจนต้องตัดหูรูดออก กรณีนี้ไม่มีการเก็บถุง ควรถามศัลยแพทย์ตรง ๆ ว่าถุงของผู้ป่วยเป็นแบบไหน
ผ่าตัดมา 1 ปีแล้วยังไม่เก็บถุง ผิดปกติไหม?
ไม่ใช่เรื่องแปลกเสมอไป แม้ถุงชั่วคราวมักเก็บได้ราว 8–12 สัปดาห์หลังผ่าตัด หรือหลังจบเคมีบำบัดเสริม (มักราว 6 เดือน) แต่การเลื่อนเกิน 1 ปีพบได้ไม่น้อย เหตุผลที่พบบ่อยคือยังรับคีโมหรือผลจากการฉายแสง รอยต่อรั่ว มีโพรงหนองในอุ้งเชิงกราน หรือรอยต่อตีบที่ต้องรักษาก่อน รอยืนยันว่าไม่มีโรคกลับเป็นซ้ำ สภาพร่างกายหรือโภชนาการยังไม่พร้อม กังวลเรื่องการทำงานของหูรูด และคิวผ่าตัด ควรถามศัลยแพทย์ว่าตอนนี้อะไรคือสิ่งที่ขวางการเก็บถุงอยู่
ถุงหน้าท้องแบบชั่วคราวกับถาวรต่างกันอย่างไร?
ถุงชั่วคราวหลังผ่าตัด low anterior resection มักเป็น loop ileostomy จากลำไส้เล็กส่วนปลาย (บางครั้งเป็น loop colostomy) มีลำไส้สองรูในถุงเดียว อุจจาระค่อนข้างเหลว และตั้งใจเก็บได้ภายหลัง ส่วนถุงถาวรหลังผ่าตัด APR เป็น end colostomy จากลำไส้ใหญ่ อุจจาระมักข้นกว่า และไม่มีการเก็บถุงเพราะหูรูดถูกตัดออกไปแล้ว ทั้งสองแบบใช้ชีวิตได้ แต่การดูแลผิว ปริมาณของเหลว และความเสี่ยงขาดน้ำต่างกัน
ก่อนผ่าตัดเก็บถุงต้องตรวจอะไรบ้าง?
ทีมมักตรวจหลายอย่าง ได้แก่ การตรวจทางทวารหนักด้วยนิ้ว การส่องกล้องดูรอยต่อ (flexible sigmoidoscopy) การสวนสารทึบรังสีชนิดละลายน้ำเพื่อดูว่ารอยต่อไม่รั่วและไม่ตีบ การตรวจ CT และค่า CEA เพื่อดูว่าไม่มีโรคกลับเป็นซ้ำ และประเมินกำลังหูรูด บางรายตรวจแรงดันหูรูด (manometry) ร่วมกับเตรียมตัวด้วยการฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน โภชนาการที่พอ และงดสูบบุหรี่
หลังเก็บถุงแล้ว การขับถ่ายจะกลับมาปกติไหม?
หลายคนไม่ได้กลับมาเหมือนก่อนผ่าตัดทันที อาการที่พบบ่อยเรียกว่า low anterior resection syndrome (LARS) คือถ่ายบ่อยครั้งละน้อย ปวดถ่ายรีบ ถ่ายเป็นชุดหลายรอบ หรือกลั้นลมหรืออุจจาระได้ไม่ดี งานวิจัยรวมพบอาการระดับมากได้ราว 4 ใน 10 คน อาการมักค่อย ๆ ดีขึ้นในหลายเดือนถึง 1–2 ปี การฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน ปรับอาหาร ใช้ใยอาหารชนิดเพิ่มกากหรือยา loperamide ตามทีม และการสวนล้างทางทวารหนักในบางราย ช่วยได้
ถ้าไม่ได้เก็บถุงเลยจะเป็นอย่างไร?
ในงานวิจัยหลายชุด ถุงที่ตั้งใจให้เป็นชั่วคราวราว 1 ใน 5 ไม่ได้เก็บในที่สุด ด้วยเหตุผลเช่นรอยต่อมีปัญหาเรื้อรัง โรคกลับเป็นซ้ำ ร่างกายไม่พร้อมผ่าตัด หรือหูรูดอ่อนจนการมีถุงให้คุณภาพชีวิตดีกว่า การอยู่กับถุงถาวรใช้ชีวิต ทำงาน เดินทาง และมีความสัมพันธ์ได้ ด้วยการสนับสนุนจากพยาบาลดูแลออสโตมี ถ้าถุงเป็นแบบ loop ileostomy ที่อาจอยู่ยาว ควรถามทีมว่าควรปรับเป็นแบบอื่นหรือไม่
ผู้ดูแลที่กำลังรับคีโมอยู่ จับอุจจาระของผู้ป่วยได้ไหม?
ทำได้ถ้าป้องกันถูกวิธี ใส่ถุงมือแบบใช้ครั้งเดียวทุกครั้ง ทิ้งถุงมือและของเสียในถุงปิดสนิท แล้วล้างมือด้วยสบู่อย่างน้อย 20 วินาที ถ้าผู้ดูแลกำลังเม็ดเลือดขาวต่ำ ควรให้คนอื่นช่วยเปลี่ยนถุงในช่วงนั้นถ้าทำได้ และถ้าผู้ป่วยเพิ่งได้รับคีโมภายในราว 48 ชั่วโมง ของเหลวจากร่างกายอาจมียาปน ควรใส่ถุงมือและระวังเป็นพิเศษ บางยาต้องระวังนานกว่านั้น ถามทีมของทั้งสองคน
ควรเปลี่ยนถุงบ่อยแค่ไหน?
ขึ้นกับชนิดถุงและระบบที่ใช้ เทถุงเมื่อมีของเหลวราว 1/3–1/2 ของถุง สำหรับ ileostomy แป้นมักเปลี่ยนทุก 2–4 วัน ส่วน colostomy มักอยู่ได้นานกว่าหรือใช้ถุงแบบปิดทิ้งเป็นรายวัน ที่สำคัญคือถ้ามีการรั่ว คัน หรือแสบใต้แป้น ให้เปลี่ยนทันที ไม่ต้องรอครบรอบ เพราะอุจจาระจาก ileostomy มีน้ำย่อยที่กัดผิวได้เร็ว
E-E-A-T และการอ้างอิงวิชาการ
เรียบเรียงโดย ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์ (Asst. Prof. Dr. Norawit Raatpiboon) — สังเคราะห์จากแนวทาง ASCRS / WOCN / NCI และงานวิจัยบน PubMed
- Hendren S, et al. Clinical practice guidelines for ostomy surgery (ASCRS). Dis Colon Rectum 2015 (PMID 25751793)
- Langenfeld SJ, et al. ASCRS Clinical Practice Guidelines for the Management of Rectal Cancer 2023 Supplement. Dis Colon Rectum 2024 (PMID 37647138)
- PubMed — WOCN Society Clinical Guideline: Management of the Adult Patient With a Fecal or Urinary Ostomy (search)
- den Dulk M, et al. Limiting factors for stoma reversal in rectal cancer patients in the TME trial. Lancet Oncol 2007 (PMID 17395102)
- Danielsen AK, et al. Early closure of a temporary ileostomy in patients with rectal cancer (EASY). Ann Surg 2017 (PMID 27322187)
- Emmertsen KJ, Laurberg S. Low anterior resection syndrome score: development and validation. Ann Surg 2012 (PMID 22504191)
- Keane C, et al. International consensus definition of low anterior resection syndrome. Colorectal Dis 2020 (PMID 32037685)
- Bryant CL, et al. Anterior resection syndrome. Lancet Oncol 2012 (PMID 22935240)
- PubMed — Croese AD, et al. Meta-analysis of the prevalence of low anterior resection syndrome (search)
- Messaris E, et al. Dehydration is the most common indication for readmission after diverting ileostomy creation. Dis Colon Rectum 2012 (PMID 22228161)
- Paquette IM, et al. Readmission for dehydration or renal failure after ileostomy creation. Dis Colon Rectum 2013 (PMID 23838866)
- Baker ML, et al. Causes and management of a high-output stoma. Colorectal Dis 2011 (PMID 19888956)
- Colwell JC, et al. Ostomy skin conditions and economic impact (ADVOCATE trial). J Wound Ostomy Continence Nurs 2018 (PMID 29300287)
- MedlinePlus — Ileostomy: changing your pouch
- MedlinePlus — Ostomy
- NCI — Rectal Cancer Treatment (PDQ®) – Patient Version
- NCI — Support for Caregivers of Cancer Patients
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์ (Medical Disclaimer)
เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับถุงหน้าท้องหลังผ่าตัดมะเร็งลำไส้ตรง การผ่าตัดเก็บถุง อาการ LARS และความปลอดภัยของผู้ดูแล —
ไม่ใช่คำวินิจฉัย คำสั่งการรักษา หรือคำรับประกันว่าจะเก็บถุงได้ ตัวเลขจากงานวิจัยเป็นค่าของกลุ่มผู้ป่วยที่มีเกณฑ์คัดเลือกเฉพาะ
ชนิดถุง จังหวะการเก็บถุง และการเลือกอุปกรณ์ขึ้นกับการประเมินของศัลยแพทย์ แพทย์มะเร็ง และพยาบาลดูแลออสโตมีของผู้ป่วย สิทธิการเบิกอุปกรณ์อาจแตกต่างตามหน่วยบริการ
หากมีอาการฉุกเฉิน ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ทันที