หมวดหมู่: มะเร็งวิทยา · ศัลยกรรมลำไส้ใหญ่ · การดูแลทวารเทียม

มะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะ 4 หมอแนะนำผ่าตัดใส่ถุงหน้าท้อง: ทำไมต้องทำ ชั่วคราวหรือถาวร เตรียมตัวก่อนผ่า และใช้ชีวิตหลังมีถุงอย่างไร?

โดย
(Asst. Prof. Dr. Norawit Raatpiboon) · อัปเดตล่าสุด: 30 กันยายน 2026 ·
เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป — ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ไทย · English

AI Overview / คำตอบด่วน (BLUF)

ก้อนมะเร็งที่ตีบหรือใกล้อุดตันลำไส้ เลือดออก หรือก่ออาการรุนแรง ทำให้อุจจาระผ่านไม่ได้อย่างปลอดภัย การทำทวารเทียม (สโตมา) พาอุจจาระออกทางหน้าท้องก่อนถึงก้อน ช่วยให้กินได้ ฟื้นตัว และกลับไปรับยาต่อ ไม่ใช่สัญญาณหยุดรักษา ถุงอาจชั่วคราวหรือถาวร ก่อนผ่าให้ขอทำเครื่องหมายตำแหน่งถุง

บทความนี้ครอบคลุมอะไร:
ช่วงที่แพทย์เพิ่งแนะนำผ่าตัดทำทวารเทียมในมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะ 4 และยังไม่ได้ผ่า —
ทำไมต้องทำ ทางเลือกอื่น ชนิดของถุง เตรียมตัวก่อนผ่า และใช้ชีวิตหลังมีถุงหน้าท้อง (ostomy)
ถ้าผ่าตัดไปแล้วและอยากรู้เรื่องเปลี่ยนถุงหรือปิดถุง อ่าน
ผ่าตัดมะเร็งลำไส้ตรงกับถุงหน้าท้อง: ขั้นตอนเปลี่ยนถุง ภาวะขาดน้ำจาก ileostomy และการปิดถุง
ถ้าอยากเข้าใจยาในระยะ 4 อ่าน
มะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะ 4 ผ่าตัดไม่ได้: คีโม ยามุ่งเป้า และ Conversion Therapy ·
สัญญาณแดง ·
เตรียมตัวก่อนผ่า ·
ตารางเปรียบเทียบทางเลือก ·
คำถามที่พบบ่อย

เสียงจากครอบครัวผู้ป่วย: หมอจะผ่าตัดใส่ถุงหน้าท้อง ผู้ป่วยนอนเครียดมาก

คำตอบตรง: การผ่าตัดใส่ถุงหน้าท้องในมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะ 4 มักเป็นการผ่าตัดเพื่อแก้ปัญหาจากก้อนและเปิดทางให้รักษาต่อ ไม่ใช่การยอมแพ้
ความเครียดก่อนผ่าเป็นเรื่องปกติ สิ่งที่ช่วยได้มากคือเข้าใจเหตุผล รู้ว่าถามอะไร และเตรียมตัวให้พร้อมก่อนวันผ่าตัด

ญาติผู้ป่วยคนหนึ่งเล่าว่าแพทย์แนะนำผ่าตัดใส่ถุงหน้าท้องให้คนในครอบครัวที่เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะ 4 ผู้ป่วยนอนเครียดมาก
ส่วนครอบครัวก็ให้กำลังใจกันว่าจะผ่านไปด้วยกัน บทความนี้เขียนสำหรับช่วงเวลานี้ — ก่อนวันผ่าตัด

บทความนี้ตอบตามลำดับ: (1) ทำไมต้องใส่ถุง (2) มีทางเลือกอื่นไหม (3) ถุงชนิดไหน ชั่วคราวหรือถาวร (4) เตรียมตัวก่อนผ่า
(5) ใช้ชีวิตกับถุงอย่างไร (6) ปัญหาที่พบบ่อย (7) กลับไปรับยาเมื่อไร และยาแบบไหนเหมาะกับใคร

1. ทำไมมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะ 4 ต้องผ่าตัดใส่ถุงหน้าท้อง

คำตอบตรง: ในระยะ 4 การทำทวารเทียมเป็นการผ่าตัดเพื่อบรรเทาอาการและเปิดทางให้รักษาต่อ ไม่ใช่สัญญาณว่าหยุดรักษา
เป้าหมายคือให้อุจจาระออกได้อย่างปลอดภัย กินได้ ฟื้นตัว และเริ่มหรือกลับไปรับยาเคมีบำบัดหรือยามุ่งเป้าได้

เหตุผลทางการแพทย์ที่พบบ่อย

  • ก้อนตีบจนลำไส้อุดตันหรือใกล้อุดตัน — ท้องอืด ปวดบีบ ถ่ายไม่ออก ไม่ผายลม อาเจียน อ่านเรื่องท้องอืดจากลำไส้อุดตันเพิ่มใน ท้องอืดไม่หาย: ลำไส้อุดตันหรือน้ำในช่องท้อง
  • เสี่ยงลำไส้ทะลุ เมื่อลำไส้เหนือก้อนโป่งพองมาก
  • เลือดออกจากก้อน จนซีดหรือต้องให้เลือดบ่อย
  • เกิดรูทะลุ (fistula) จากลำไส้ไปกระเพาะปัสสาวะ ช่องคลอด หรือผิวหนัง
  • ก้อนที่ทวารหนักส่วนล่าง ทำให้ปวดมาก เบ่งถ่ายตลอดแต่ไม่สุด หรือกลั้นอุจจาระไม่ได้
  • ให้ร่างกายพร้อมรับยา — กินได้ น้ำหนักไม่ลดต่อ และไม่ต้องหยุดยาเพราะลำไส้อุดตันกลางคัน

ลำไส้อุดตันพบบ่อยแค่ไหน

ราว 15–30%
สัดส่วนผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักที่มาด้วยลำไส้ใหญ่อุดตัน — เป็นส่วนน้อย ไม่ใช่ทุกคน (WSES 2018)
75%
ก้อนที่ทำให้อุดตันอยู่ในลำไส้ใหญ่ด้านซ้าย (ต่ำกว่าส่วนโค้งม้าม) โดยเฉพาะลำไส้ส่วนซิกมอยด์ (WSES 2018)
อันดับแรก
ขดลวดเป็นทางเลือกที่ ESGE แนะนำก่อนสำหรับบรรเทาการอุดตัน — แต่ไม่เหมาะกับทุกคน (ดูหัวข้อที่ 2)

แนวทางของสมาคมศัลยกรรมฉุกเฉินโลก (WSES) ระบุว่าลำไส้ใหญ่อุดตันพบราว 15–30% ของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก
(Pisano 2018)
คนส่วนใหญ่จึงไม่ได้มาด้วยลำไส้อุดตัน การที่แพทย์แนะนำถุงหน้าท้องในรายนี้ จึงมักมีเหตุผลเฉพาะตัว ควรถามให้ชัดว่าเหตุผลหลักคืออะไร

ถุงหน้าท้องไม่ได้แปลว่าหยุดรักษา มะเร็งระยะ 4 หลายรายดูแลแบบโรคเรื้อรังด้วยยาต่อเนื่อง บางรายที่ลามเฉพาะตับหรือปอดอาจกลับมาผ่าตัดได้เมื่อก้อนยุบ (conversion)
อ่านเพิ่ม มะเร็งระยะที่ 4 ไม่เท่ากับระยะสุดท้าย

2. ทางเลือกที่ศัลยแพทย์ชั่งน้ำหนัก: ขดลวด ถุงหน้าท้อง หรือผ่าตัดก้อนออก

คำตอบตรง: ศัลยแพทย์เลือกวิธีตามตำแหน่งก้อน ความแข็งแรงของผู้ป่วย และแผนยาที่จะใช้ต่อ
ทางเลือกหลักมี 3 แบบ: ใส่ขดลวดขยายลำไส้ ทำทวารเทียมอย่างเดียว หรือผ่าตัดก้อนออกโดยต่อลำไส้หรือไม่ต่อก็ได้

ขดลวดขยายลำไส้ (colonic stent)

แนวทางของสมาคมส่องกล้องทางเดินอาหารยุโรป (ESGE) ปี 2020 แนะนำขดลวดเป็นทางเลือกแรกสำหรับบรรเทาการอุดตันจากก้อนมะเร็งลำไส้ใหญ่ในบริบทการรักษาแบบประคับประคองอาการ (palliation)
และใช้เมื่อมีอาการและภาพเอกซเรย์ยืนยันการอุดตันแล้ว ไม่ใส่ป้องกันล่วงหน้า
(van Hooft 2020)
แต่ขดลวดมีความเสี่ยงลำไส้ทะลุ แนวทาง ESGE ปี 2014 จึงยกเว้นผู้ที่ได้รับหรือกำลังจะได้รับยาต้านการสร้างหลอดเลือด เช่น bevacizumab
(van Hooft 2014)
และแนวทาง WSES แนะนำให้พิจารณาทางเลือกอื่นแทนขดลวดเมื่อวางแผนใช้ bevacizumab โดยให้แพทย์มะเร็งร่วมตัดสินใจ — งานวิเคราะห์รวมที่ WSES อ้างพบลำไส้ทะลุ 12.5% ในผู้ที่ได้ bevacizumab เทียบกับ 9.0% ในผู้ที่ไม่ได้รับยาร่วม
ขดลวดยังไม่เหมาะกับก้อนที่ทวารหนักส่วนล่างใกล้หูรูด และอาจอุดตันซ้ำได้

ทำทวารเทียมอย่างเดียว (diverting stoma)

ผ่าตัดนำลำไส้เหนือก้อนมาเปิดที่หน้าท้อง มักใช้เวลาไม่นาน ไม่ต้องตัดก้อน ฟื้นตัวเร็วกว่าการผ่าตัดใหญ่ และเริ่มยาได้เร็ว
เหมาะเมื่อขดลวดไม่เหมาะหรือไม่มีผู้เชี่ยวชาญ ก้อนอยู่ต่ำ หรือจะใช้ยาต้านการสร้างหลอดเลือด

ผ่าตัดก้อนออก: ต่อลำไส้ หรือไม่ต่อแล้วทำถุง

บางรายผ่าตัดก้อนต้นทางออก เช่น เมื่อก้อนเลือดออกหรือทะลุ แล้วต่อลำไส้เลย (anastomosis) หรือไม่ต่อแล้วทำถุงปลายเปิด (end stoma)
ขึ้นกับสภาพลำไส้ ความแข็งแรง และความเสี่ยงรอยต่อรั่ว การผ่าตัดใหญ่ใช้เวลาฟื้นตัวนานกว่า จึงอาจเลื่อนเวลาเริ่มยาออกไป

คำถามที่ครอบครัวควรถามศัลยแพทย์

  • ในกรณีของเรา ทำไมเลือกถุงหน้าท้องแทนขดลวดหรือการผ่าตัดก้อนออก?
  • จะเป็น colostomy หรือ ileostomy แบบห่วงหรือปลายเปิด และอยู่ด้านไหนของท้อง?
  • ตั้งใจให้เป็น ชั่วคราวหรือถาวร และอะไรคือเงื่อนไขที่จะปิดถุงได้?
  • จะมีพยาบาลออสโตมีทำเครื่องหมายตำแหน่งและสอนดูแลถุงก่อนผ่าไหม?
  • คาดว่าจะกลับไปรับยาได้เมื่อไร และแผนยาจะใช้ bevacizumab ไหม?
  • ผลตรวจก้อน RAS, BRAF, MSI/MMR และ HER2 ตรวจแล้วหรือยัง?

3. ถุงหน้าท้องมีกี่แบบ: colostomy กับ ileostomy ชั่วคราวหรือถาวร

คำตอบตรง: colostomy ทำจากลำไส้ใหญ่ อุจจาระข้นกว่า มักอยู่ท้องด้านซ้าย ส่วน ileostomy ทำจากลำไส้เล็ก ของเสียเหลวกว่าและเสี่ยงขาดน้ำ มักอยู่ท้องด้านขวา
ถุงจะถาวรเมื่อตัดทวารหนักและหูรูดออก หรือการปิดถุงไม่ปลอดภัย ในระยะ 4 หลายรายใช้ถุงระยะยาว

ตาราง: ชนิดของทวารเทียม ลักษณะของเสีย โอกาสปิดถุง และการดูแลระยะยาว

ใช้คุยกับศัลยแพทย์และพยาบาลออสโตมี — ชนิดจริงขึ้นกับการผ่าตัดของแต่ละคน

Stoma types: colostomy vs ileostomy, loop vs end, temporary vs permanent
ชนิดใคร / เมื่อไรลักษณะของเสียโอกาสปิดถุงการดูแลระยะยาว
Colostomy (จากลำไส้ใหญ่)ก้อนในลำไส้ใหญ่ส่วนปลายหรือทวารหนัก; มักอยู่ท้องด้านซ้ายข้นถึงเป็นก้อน ออกเป็นช่วง ๆขึ้นกับว่าเป็นแบบห่วงหรือปลายเปิด และการคุมโรคดูแลผิว ป้องกันท้องผูก ระวังไส้เลื่อนข้างสโตมา
Ileostomy (จากลำไส้เล็ก)เลี่ยงลำไส้ใหญ่ทั้งหมด หรือพักรอยต่อ; มักอยู่ท้องด้านขวาเหลวถึงข้นเหลว ออกบ่อย มีน้ำย่อยที่ระคายผิวมักตั้งใจให้ชั่วคราว แต่ขึ้นกับการคุมโรคดื่มน้ำเพิ่ม ใช้เกลือแร่เมื่อ output สูง เคี้ยวละเอียด ระวังอาหารอุดตัน
แบบห่วง (loop stoma)ทำทวารเทียมอย่างเดียวโดยไม่ตัดก้อน หรือพักรอยต่อมี 2 รูในสโตมาเดียว อุจจาระออกทางรูต้นทางมักตั้งใจให้ชั่วคราว — ปิดได้บางรายเมื่อโรคคุมได้สโตมามักใหญ่กว่า อาจยื่นยาว (prolapse) ได้
แบบปลายเปิด (end stoma)หลังตัดลำไส้ส่วนหนึ่งออกโดยไม่ต่อ หรือหลังตัดทวารหนักและหูรูด (APR)รูเดียวหลังตัดหูรูดออกเป็นถาวร; หลังผ่าตัดแบบ Hartmann อาจต่อกลับได้บางรายสโตมาเล็กกว่า ติดแป้นได้ง่ายกว่า
ถุงที่ตั้งใจให้ชั่วคราวเมื่อคาดว่าจะต่อลำไส้กลับได้ในอนาคตตามชนิดลำไส้ที่ใช้ในระยะ 4 ปิดได้บางราย ขึ้นกับการคุมโรค ความแข็งแรง และกายวิภาค — ไม่มีใครสัญญาได้ดูแลเหมือนถุงถาวรจนกว่าจะปิด ปิดถุงต้องผ่าตัดอีกครั้ง
ถุงถาวรตัดทวารหนักและหูรูดออก หรือการปิดถุงไม่ปลอดภัยตามชนิดลำไส้ที่ใช้ไม่ปิดชีวิตปกติได้ ทำงาน อาบน้ำ เดินทาง อ่าน ทวารเทียมถาวร: คู่มือดูแลถุง

ปิดถุงได้ไหม: ตอบตามจริง

การปิดถุงเป็นไปได้ในบางราย แต่ไม่มีใครสัญญาล่วงหน้าได้ ในมะเร็งระยะ 4 หลายรายยังคงใช้ถุงระยะยาว
การปิดถุงขึ้นกับ (1) โรคคุมได้ดีแค่ไหน (2) ร่างกายแข็งแรงพอผ่าตัดอีกครั้งหรือไม่ (3) สภาพลำไส้และหูรูดที่เหลือ
ถ้าตัดทวารหนักและหูรูดออก (APR) ถุงจะเป็นแบบถาวร อ่านเรื่องปิดถุงในมะเร็งลำไส้ตรงเพิ่มใน
มะเร็งลำไส้ตรงระยะลุกลามเฉพาะที่: TNT และการเก็บหูรูด

อาการระหว่างรอผ่าตัดหรือระหว่างรักษา เร่งด่วนแค่ไหน?

วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา

แบบประเมินช่วยจัดระดับความเร่งด่วนของอาการระหว่างการรักษามะเร็ง — ไม่ใช่การวินิจฉัยโรค ถ้ามีอาการในหัวข้อสัญญาณแดง ให้ไปโรงพยาบาลทันที

คลิกทำแบบประเมินสัญญาณระหว่างการรักษามะเร็ง (ฟรี)

4. เตรียมตัวก่อนผ่าตัด: สิ่งที่ครอบครัวทำได้ตั้งแต่วันนี้

คำตอบตรง: ขอให้พยาบาลดูแลแผลและออสโตมี (ET/WOC nurse) ทำเครื่องหมายตำแหน่งถุงก่อนผ่าตัด
เลือกจุดที่ผู้ป่วยมองเห็นเองได้ อยู่บนผิวเรียบ ห่างจากรอยพับ แผลเป็น สะดือ และแนวเข็มขัด ช่วยลดถุงรั่วและปัญหาผิว

ทำไมการทำเครื่องหมายตำแหน่งถุงสำคัญ

แนวทางการผ่าตัดทำทวารเทียมของสมาคมศัลยแพทย์ลำไส้ใหญ่และทวารหนักอเมริกัน (ASCRS)
(Davis 2022)
และแถลงการณ์ร่วมของ WOCN กับ ASCRS
(Salvadalena 2015)
แนะนำให้ทำเครื่องหมายตำแหน่งสโตมาและสอนผู้ป่วยก่อนผ่าตัด พยาบาลจะให้ผู้ป่วยนั่ง ยืน และนอน เพื่อหาจุดที่ไม่พับเมื่อนั่ง และผู้ป่วยมองเห็นเพื่อเปลี่ยนถุงเองได้
งานวิจัยผู้ป่วย 105 รายพบว่ากลุ่มที่ทำเครื่องหมายก่อนผ่าตัดมีคุณภาพชีวิตดีกว่าใน 18 จาก 20 ข้อ พึ่งพาตัวเองได้มากกว่า และภาวะแทรกซ้อนน้อยกว่า
(Person 2012)
ถ้าเป็นการผ่าตัดฉุกเฉินอาจไม่มีเวลาทำ แต่ถ้ามีนัดล่วงหน้า ควรขอ

เช็กลิสต์ก่อนวันผ่าตัด

  • ขอพบพยาบาลออสโตมี เพื่อทำเครื่องหมายตำแหน่งและดูตัวอย่างถุง แป้น และวิธีเท
  • จดคำถามไปถามศัลยแพทย์ (ดูหัวข้อที่ 2) และขอให้อธิบายชนิดถุงที่ตั้งใจทำ
  • กินให้พอ — ถ้ายังกินได้ เน้นโปรตีนและพลังงาน ถ้ามีอาการอุดตันบางส่วน ให้ทำตามที่ทีมสั่ง (อาจต้องกินอาหารเหลวหรืองดอาหาร)
  • เดินหรือขยับตัวเท่าที่ไหว ช่วยให้ฟื้นตัวหลังผ่าตัดเร็วขึ้น
  • นำรายการยาทั้งหมดไปด้วย โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือด ยาเบาหวาน และยาเคมีบำบัดชนิดกิน
  • คุยเรื่องความรู้สึก — ความกลัวเรื่องภาพลักษณ์ กลิ่น และความสัมพันธ์เป็นเรื่องปกติ บอกทีมได้

เส้นทางโดยรวม: จากก่อนผ่าตัดถึงกลับไปรับยา

ก่อนผ่าตัดทำเครื่องหมายตำแหน่งถุงและเรียนการดูแลกับพยาบาลออสโตมี
วันผ่าตัดทำทวารเทียม ± ผ่าตัดก้อน ตามแผนของศัลยแพทย์
ก่อนกลับบ้านฝึกเทถุง เปลี่ยนแป้น วัดขนาดสโตมา และรู้สัญญาณแดง
ฟื้นตัวสโตมายุบลงในช่วง 6–8 สัปดาห์แรก — วัดและตัดรูแป้นใหม่
กลับไปรับยามักราว 2–4 สัปดาห์; bevacizumab อย่างน้อย 28 วันและแผลหายดี

5. ใช้ชีวิตกับถุงหน้าท้อง: เท เปลี่ยน ดูแลผิว กลิ่น และกิจวัตร

คำตอบตรง: เทถุงเมื่อเต็มราว 1/3–1/2 เปลี่ยนแป้นทุก 3–5 วันโดยทั่วไป ตัดรูแป้นให้ใหญ่กว่าสโตมาเพียง 1–2 มม.
และวัดขนาดใหม่บ่อย ๆ เพราะสโตมายุบลงในช่วง 6–8 สัปดาห์แรก ส่วนใหญ่อาบน้ำ ทำงาน แต่งตัว และเดินทางได้ตามปกติ

กิจวัตรการดูแลถุง

  • เทถุงเมื่อเต็มราว 1/3–1/2 — ถุงหนักเกินไปจะดึงแป้นให้หลุดและรั่ว
  • เปลี่ยนแป้นทุก 3–5 วันโดยทั่วไป หรือตามชนิดผลิตภัณฑ์และคำแนะนำของพยาบาล ileostomy อาจต้องเปลี่ยนบ่อยกว่า และต้องเปลี่ยนทันทีเมื่อเริ่มรั่วหรือคันแสบใต้แป้น ไม่ควรรอจนรั่ว
  • สโตมายุบลงในช่วง 6–8 สัปดาห์แรก เมื่ออาการบวมหลังผ่าตัดลดลง ให้วัดด้วยแผ่นวัดทุกครั้งที่เปลี่ยนในช่วงนี้ และตัดรูใหม่
  • ช่องเปิดของแป้นใหญ่กว่าสโตมาเพียง 1–2 มม. ล้างผิวด้วยน้ำอุ่น ซับให้แห้ง ใช้ผลิตภัณฑ์ปกป้องผิวตามที่พยาบาลแนะนำ

กลิ่นและการรั่ว

ถุงสมัยใหม่ทำจากวัสดุกันกลิ่น และหลายแบบมีแผ่นกรองคาร์บอนระบายลม ควบคุมกลิ่นได้ดีเมื่อติดถูกขนาดและปิดสนิท มักได้กลิ่นเฉพาะตอนเทหรือเปลี่ยนถุง
แต่ไม่ได้แปลว่าจะไม่มีกลิ่นเลยทุกกรณี ถ้าได้กลิ่นตลอดเวลา ให้สงสัยว่ารั่ว การรั่วเกิดได้และแก้ได้ด้วยการวัดขนาดใหม่ เลือกแป้นชนิดนูน (convex) หรือวงแหวนเสริม หรือเปลี่ยนชนิดอุปกรณ์กับพยาบาลออสโตมี
คนส่วนใหญ่ใส่ถุงใต้เสื้อผ้าปกติได้โดยไม่มีใครสังเกต

อาบน้ำ ทำงาน แต่งตัว เดินทาง และการยกของ

  • อาบน้ำฝักบัวหรือแช่น้ำได้ ทั้งตอนใส่ถุงและตอนถอดเปลี่ยน น้ำไม่ไหลเข้าไปในสโตมา
  • กลับไปทำงานและแต่งตัวตามปกติได้เมื่อฟื้นตัว พกอุปกรณ์สำรองติดตัวเสมอ โดยเฉพาะตอนเดินทาง
  • ช่วงหลายสัปดาห์แรกหลังผ่าตัด เลี่ยงการยกของหนัก เพื่อลดความเสี่ยงไส้เลื่อนข้างสโตมา ระยะเวลาให้ถามศัลยแพทย์

ถ้าเป็น ileostomy: น้ำ เกลือแร่ และอาหาร

  • ดื่มน้ำเพิ่มทุกวัน ถ้าของเสียออกมาก ทีมอาจให้ดื่มสารละลายเกลือแร่ (ORS) และจำกัดน้ำเปล่าปริมาณมาก — อย่าปรับเองโดยไม่ปรึกษา
  • ภาวะขาดน้ำเป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของการกลับมานอนโรงพยาบาลหลังทำ ileostomy แบบห่วง: 43.1% ของผู้ที่ต้องกลับมานอนใน 60 วัน (Messaris 2012) และ output สูงช่วงแรกพบ 16% ของ ileostomy (Baker 2011)
  • เคี้ยวอาหารให้ละเอียด และเริ่มอาหารกากใยสูงทีละน้อยในช่วงแรก เช่น ข้าวโพด ถั่ว เปลือกผลไม้ เห็ด เพื่อลดอาหารอุดตัน

ใจและความสัมพันธ์

การทบทวนงานวิจัย 14 เรื่องพบว่าการมีทวารเทียมกระทบคุณภาพชีวิต เช่น เรื่องเพศ ความรู้สึกเศร้า ลม ภาพลักษณ์ เสื้อผ้า และการเดินทาง
(Vonk-Klaassen 2016)
การรู้สึกแย่ในช่วงแรกจึงเป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่ความอ่อนแอ พยาบาลออสโตมี กลุ่มผู้มีทวารเทียม และทีมประคับประคองช่วยได้
ครอบครัวช่วยได้ด้วยการฟังโดยไม่ตัดสิน และให้ผู้ป่วยได้ลองดูแลถุงเองเมื่อพร้อม

6. ปัญหาถุงหน้าท้องที่พบบ่อย: สาเหตุ วิธีแก้เบื้องต้น และเมื่อไรต้องโทรหาทีม

คำตอบตรง: ปัญหาส่วนใหญ่ เช่น ถุงรั่ว ผิวแดงแสบ และกลิ่น แก้ได้ด้วยการวัดขนาดใหม่และเลือกอุปกรณ์ให้เหมาะ
แต่ภาวะขาดน้ำ ลำไส้อุดตัน และสโตมาเปลี่ยนสีต้องติดต่อทีมทันที

ตาราง: ปัญหาที่พบบ่อยของทวารเทียม

ข้อมูลเบื้องต้นเพื่อคุยกับพยาบาลออสโตมี — อาการในหัวข้อสัญญาณแดงให้ไปโรงพยาบาลทันที

Common stoma problems: cause, prevention and first steps, when to call the stoma nurse or team
ปัญหาสาเหตุที่พบบ่อยป้องกัน / ทำเบื้องต้นเมื่อไรต้องโทรหาพยาบาลหรือทีม
ถุงรั่ว แป้นหลุดรูแป้นไม่พอดี สโตมายุบแล้วไม่ได้วัดใหม่ ผิวมีรอยพับ ถุงเต็มเกินวัดและตัดรูใหม่ เทถุงที่ 1/3–1/2 เปลี่ยนแป้นทันทีเมื่อรั่วรั่วบ่อยกว่าวันละครั้งหรือหลายวันติด — อาจต้องใช้แป้นนูนหรือวงแหวนเสริม
ผิวรอบสโตมาแดง แสบ ถลอกของเสียสัมผัสผิว (โดยเฉพาะ ileostomy) แพ้กาว ลอกแป้นแรงรูแป้นใหญ่กว่าสโตมาเพียง 1–2 มม. ลอกแป้นเบา ๆ ใช้ผงหรือสเปรย์ปกป้องผิวตามที่แนะนำแผลเปิด มีตุ่มหนอง ผื่นลาม หรือไม่ดีขึ้นใน 2–3 วัน
กลิ่นหรือลมในถุงมากแป้นรั่ว แผ่นกรองเปียกหรืออุดตัน อาหารที่ทำให้เกิดลมเช็กการรั่ว เปลี่ยนถุงหรือแผ่นกรอง ลองลดอาหารที่ทำให้มีลมทีละอย่างได้กลิ่นตลอดเวลาแม้เปลี่ยนแล้ว — ให้พยาบาลตรวจการติดถุง
อาหารอุดตัน (ileostomy)อาหารกากใยสูงที่เคี้ยวไม่ละเอียด เช่น ข้าวโพด ถั่ว เปลือกผลไม้เคี้ยวละเอียด เพิ่มอาหารกากใยทีละน้อย ดื่มน้ำอุ่น เดินเบา ๆไม่มีของเสียออกราว 6–12 ชั่วโมงร่วมกับปวดบีบ ท้องอืด หรืออาเจียน — ไปโรงพยาบาล
ของเสียออกมาก / ขาดน้ำileostomy ช่วงแรก ติดเชื้อ ยาบางชนิด ดื่มน้ำเปล่าปริมาณมากดื่มสารละลายเกลือแร่ จดปริมาณที่เทแต่ละวันเกินราว 1.5–2 ลิตรต่อวัน หรือเวียนศีรษะ ปัสสาวะน้อย — ติดต่อทีมทันที
ไส้เลื่อนข้างสโตมา (นูนรอบสโตมา)ผนังหน้าท้องอ่อนแรงรอบสโตมา ยกของหนัก ไอเรื้อรัง น้ำหนักขึ้นเลี่ยงยกของหนักช่วงแรก ใช้เข็มขัดพยุงตามที่แนะนำก้อนนูนแข็ง เจ็บมาก ดันกลับไม่ได้ ร่วมกับอาเจียน — ไปโรงพยาบาลทันที
สโตมายื่นยาว (prolapse) หรือยุบลึก (retraction)พบบ่อยกว่าในสโตมาแบบห่วง แรงดันในช่องท้องใช้ถุงที่ใหญ่พอ ปรับแป้นกับพยาบาล อ่าน ลำไส้ยื่นจากถุงหน้าท้อง Loop Colostomyสโตมาเปลี่ยนเป็นสีม่วงคล้ำหรือดำ หรือยุบลงใต้ผิว — ไปโรงพยาบาลทันที

7. หลังผ่าตัด: กลับไปรับยาเมื่อไร และยาแบบไหนเหมาะกับใคร

คำตอบตรง: มักกลับไปรับยาได้ราว 2–4 สัปดาห์หลังผ่าตัด เมื่อฟื้นตัว กินได้ และแผลเริ่มหาย โดยทีมรักษาเป็นผู้ตัดสิน
bevacizumab ไม่ควรเริ่มก่อนอย่างน้อย 28 วันหลังผ่าตัดใหญ่และแผลต้องหายดี ส่วนการเลือกยาขึ้นกับผลตรวจก้อน RAS, BRAF, MSI/MMR และ HER2

ช่วงเวลาเริ่มยาหลังผ่าตัด

เอกสารกำกับยา bevacizumab ระบุว่าไม่ควรเริ่มยาก่อนอย่างน้อย 28 วันหลังผ่าตัดใหญ่ และต้องรอให้แผลหายดี เพราะยาต้าน VEGF ชะลอการสร้างหลอดเลือดที่ใช้สมานแผล
งานวิจัยในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะแพร่กระจายพบว่า เมื่อเริ่ม bevacizumab 28–60 วันหลังผ่าตัด แผลมีปัญหา 1.3% เทียบกับ 0.5% ในกลุ่มที่ไม่ได้ยานี้ ซึ่งไม่ต่างอย่างชัดเจน
แต่ถ้าผ่าตัดใหญ่ระหว่างที่ได้ยาอยู่ แผลมีปัญหา 13% เทียบกับ 3.4%
(Scappaticci 2005)

ผลตรวจก้อนที่กำหนดยา

  • ยาเคมีบำบัดหลัก — กลุ่ม fluoropyrimidine (5-FU หรือ capecitabine) ร่วมกับ oxaliplatin หรือ irinotecan ใช้เป็นแกนหลักของคนส่วนใหญ่
  • ยาต้าน VEGF (bevacizumab) — ใช้ร่วมกับเคมีบำบัดได้กว้าง ไม่ขึ้นกับยีน RAS
  • ยาต้าน EGFR (cetuximab, panitumumab) — ใช้เฉพาะเมื่อก้อนเป็น RAS ปกติ (wild-type) และได้ประโยชน์มากกว่าในก้อนลำไส้ใหญ่ด้านซ้าย
  • ภูมิคุ้มกันบำบัด (เช่น pembrolizumab) — ได้ผลเด่นเฉพาะก้อนชนิด MSI-H/dMMR ซึ่งพบเพียงราว 5% ของมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะแพร่กระจาย
  • BRAF V600E และ HER2 — ถ้าพบ มียามุ่งเป้าเฉพาะในบางแผนการรักษา แนวทาง ESMO แนะนำให้ตรวจ RAS, BRAF และ MSI/MMR ตั้งแต่เริ่มวางแผน และแนะนำการตรวจ HER2 (Cervantes 2023)

ภูมิคุ้มกันบำบัด: ได้ผลดีมาก แต่กับกลุ่มเล็ก ๆ

ในงานวิจัยที่รวมผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะแพร่กระจาย 3,063 ราย พบก้อนชนิด dMMR เพียง 5.0%
(Venderbosch 2014)
สำหรับกลุ่มนี้ งานวิจัย KEYNOTE-177 พบว่า pembrolizumab เป็นยาแรกให้ระยะโรคสงบนานกว่าเคมีบำบัด (มัธยฐาน 16.5 เทียบ 8.2 เดือน) และผลข้างเคียงรุนแรงน้อยกว่า (22% เทียบ 66%)
(André 2020)
แต่ก้อนส่วนใหญ่เป็นชนิด MSS/pMMR ซึ่งภูมิคุ้มกันบำบัดเดี่ยวยังไม่ใช่มาตรฐาน — ควรถามแพทย์ว่าตรวจ MSI/MMR แล้วหรือยัง

ระยะ 4 ดูแลแบบโรคเรื้อรัง และทีมประคับประคองตั้งแต่เนิ่น ๆ

มะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะ 4 จำนวนมากดูแลแบบโรคเรื้อรังด้วยยาต่อเนื่องและปรับสูตรเมื่อจำเป็น บางรายที่ลามเฉพาะตับหรือปอดอาจกลับมาผ่าตัดได้เมื่อก้อนยุบ (conversion)
อ่าน มะเร็งลำไส้ใหญ่ลามตับและเยื่อบุช่องท้อง: Conversion Therapy ตามจริง
การดูแลแบบประคับประคองตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยคุมปวด คลื่นไส้ การกิน และความเครียดควบคู่กับการรักษา ไม่ได้หมายถึงหยุดรักษา

8. ตารางเปรียบเทียบ: ทางเลือกเมื่อก้อนระยะ 4 อุดตัน และยาตามผลตรวจก้อน

คำตอบตรง: ขดลวด ถุงหน้าท้อง และการผ่าตัดก้อนออก ต่างกันที่ความเร็วในการฟื้นตัว ความเสี่ยง และผลต่อแผนยา
ส่วนยาหลังผ่าตัดเลือกตามผลตรวจก้อน — ไม่มีสูตรเดียวที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน

ตาราง: เปรียบเทียบทางเลือกการผ่าตัด ยา และการดูแลแบบประคับประคอง

สรุปจากแนวทาง ESGE, WSES, ASCRS และ ESMO — การเลือกจริงขึ้นกับทีมสหสาขาที่ดูแล

Options for an obstructing stage 4 colorectal tumour and systemic therapy classes by biomarker
ทางเลือกเหมาะกับใครข้อดีหลักข้อจำกัด / ความเสี่ยงตัวเลขที่ควรรู้
ขดลวดขยายลำไส้ (colonic stent)อุดตันจากก้อนในลำไส้ใหญ่ ยืนยันด้วย CT ไม่มีลำไส้ทะลุไม่ต้องผ่าตัด อาจไม่ต้องมีถุง นอนโรงพยาบาลสั้นกว่าลำไส้ทะลุ ขดลวดเลื่อนหรืออุดซ้ำ; ไม่เหมาะเมื่อได้หรือจะได้ bevacizumab และก้อนทวารหนักส่วนล่างลำไส้ทะลุ 12.5% กับ bevacizumab เทียบ 9.0% (ข้อมูลที่ WSES อ้าง)
ทำทวารเทียมอย่างเดียว (diverting stoma)ขดลวดไม่เหมาะ ก้อนอยู่ต่ำ อาการจากก้อนทวารหนักส่วนล่าง จะใช้ยาต้านการสร้างหลอดเลือดผ่าตัดเล็กกว่า ฟื้นตัวเร็ว เริ่มยาได้เร็วต้องดูแลถุง ก้อนยังอยู่ อาจยังมีเลือดหรือมูกออกทางทวารหนักเริ่มเคมีบำบัดมักราว 2–4 สัปดาห์หลังผ่าตัด
ผ่าตัดก้อนออกและต่อลำไส้ร่างกายแข็งแรง ลำไส้สภาพดี ก้อนเลือดออกหรือก่ออาการมากเอาก้อนต้นทางออก อาจไม่ต้องมีถุงผ่าตัดใหญ่ รอยต่อรั่วได้ ฟื้นตัวนานกว่า อาจเลื่อนเวลาเริ่มยาbevacizumab อย่างน้อย 28 วันหลังผ่าตัดใหญ่และแผลหายดี
ผ่าตัดก้อนออกโดยไม่ต่อลำไส้ + ถุงปลายเปิดผ่าตัดฉุกเฉิน ลำไส้บวมมากหรือติดเชื้อ ความเสี่ยงรอยต่อรั่วสูงไม่มีรอยต่อที่เสี่ยงรั่วมีถุง การต่อกลับต้องผ่าตัดใหญ่อีกครั้ง และหลายรายไม่ได้ต่อกลับการต่อกลับขึ้นกับการคุมโรค ความแข็งแรง และกายวิภาค
ยาเคมีบำบัดหลักผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่ร่างกายรับยาได้fluoropyrimidine + oxaliplatin หรือ irinotecan เป็นแกนของแผนยาเม็ดเลือดขาวต่ำ ท้องเสีย ชาปลายมือปลายเท้าไข้ตั้งแต่ 38.0°C ระหว่างคีโม ไปห้องฉุกเฉิน
ยาต้าน VEGF (bevacizumab)ใช้ร่วมกับเคมีบำบัดได้กว้าง ไม่ขึ้นกับยีน RASเสริมการคุมโรคร่วมกับเคมีบำบัดแผลหายช้า เลือดออก ความดันสูง เสี่ยงลำไส้ทะลุผ่าตัดระหว่างได้ยา แผลมีปัญหา 13% เทียบ 3.4%
ยาต้าน EGFR (cetuximab, panitumumab)RAS wild-type เป็นหลักในก้อนลำไส้ใหญ่ด้านซ้ายเพิ่มการตอบสนองของก้อนในกลุ่มที่เหมาะไม่ได้ผลเมื่อมี RAS กลายพันธุ์; ผื่นคล้ายสิว แมกนีเซียมต่ำต้องตรวจ RAS (KRAS/NRAS) ก่อนใช้
ภูมิคุ้มกันบำบัด (pembrolizumab)เฉพาะก้อน MSI-H/dMMRระยะโรคสงบนานกว่าเคมีบำบัดเมื่อใช้เป็นยาแรกไม่ใช่มาตรฐานในก้อน MSS/pMMR; ผลข้างเคียงจากภูมิคุ้มกันdMMR 5.0% ของมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะแพร่กระจาย; ระยะโรคสงบ 16.5 เทียบ 8.2 เดือน
การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative care)ทุกคนที่มีอาการหรือความเครียด ตั้งแต่เนิ่น ๆ ควบคู่การรักษาคุมปวด คลื่นไส้ การกิน นอน และช่วยครอบครัววางแผนมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นการหยุดรักษาใช้ร่วมกับยาได้ ไม่ต้องรอระยะสุดท้าย

9. ครอบครัวช่วยผู้ป่วยที่เครียดก่อนผ่าตัดได้อย่างไร

คำตอบตรง: รับฟังความกลัวโดยไม่รีบปลอบว่าไม่เป็นไร ช่วยจดคำถาม ไปพบพยาบาลออสโตมีด้วยกัน และแบ่งหน้าที่ในบ้าน
ผู้ป่วยหลายคนกลัวเรื่องภาพลักษณ์ กลิ่น และการเป็นภาระ ซึ่งเป็นความรู้สึกที่เข้าใจได้

  • ถามว่า “กังวลเรื่องไหนมากที่สุด” แล้วช่วยหาคำตอบจากทีม แทนการบอกให้เลิกคิด
  • ให้ญาติอย่างน้อย 1 คนเรียนการเปลี่ยนถุงด้วย แต่ให้ผู้ป่วยได้ลองทำเองเมื่อพร้อม เพื่อคงความรู้สึกควบคุมชีวิตได้
  • ผู้ดูแลก็เหนื่อยได้ — พักบ้าง ขอความช่วยเหลือจากคนอื่น และบอกทีมถ้ารู้สึกหมดแรง อ่าน คู่มือผู้ดูแลผู้ป่วยมะเร็งระยะลุกลาม

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

มะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะ 4 ทำไมแพทย์แนะนำผ่าตัดใส่ถุงหน้าท้อง แปลว่าหยุดรักษาแล้วใช่ไหม?

ไม่ใช่ การทำทวารเทียมในระยะ 4 เป็นการผ่าตัดเพื่อแก้ปัญหาจากก้อนและเปิดทางให้รักษาต่อ เหตุผลที่พบ ได้แก่ ก้อนตีบจนลำไส้อุดตันหรือใกล้อุดตัน เสี่ยงลำไส้ทะลุ เลือดออก เกิดรูทะลุไปอวัยวะอื่น หรือก้อนที่ทวารหนักส่วนล่างทำให้ปวด เบ่งถ่ายตลอด หรือกลั้นอุจจาระไม่ได้ ลำไส้อุดตันพบในส่วนน้อย ราว 15 ถึง 30 เปอร์เซ็นต์ของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก เมื่ออุจจาระออกทางหน้าท้องได้ ผู้ป่วยจะกินได้ ฟื้นตัว และกลับไปรับยาเคมีบำบัดหรือยามุ่งเป้าได้อย่างปลอดภัยกว่า

ถุงหน้าท้องแบบนี้เป็นแบบชั่วคราวหรือถาวร จะได้ปิดถุงไหม?

ขึ้นกับชนิดการผ่าตัดและการคุมโรค ถ้าตัดทวารหนักและหูรูดออก หรือการปิดถุงไม่ปลอดภัย ถุงจะเป็นแบบถาวร ส่วนสโตมาแบบห่วงมักตั้งใจให้ชั่วคราว แต่ในมะเร็งระยะ 4 หลายรายยังคงใช้ถุงระยะยาว การปิดถุงเป็นไปได้ในบางราย ขึ้นกับว่าโรคคุมได้ดีแค่ไหน ร่างกายแข็งแรงพอผ่าตัดอีกครั้งหรือไม่ และสภาพลำไส้ที่เหลือ จึงไม่มีใครสัญญาล่วงหน้าได้ ควรถามศัลยแพทย์ตรง ๆ ว่าตั้งใจให้เป็นแบบไหน และเงื่อนไขอะไรที่จะทำให้ปิดถุงได้

ทำไมไม่ใส่ขดลวดขยายลำไส้หรือผ่าตัดก้อนออกแทนการใส่ถุง?

ศัลยแพทย์ชั่งหลายทางเลือกตามตำแหน่งก้อน ความแข็งแรง และแผนยา ขดลวดขยายลำไส้เป็นทางเลือกที่แนวทาง ESGE แนะนำเป็นอันดับแรกสำหรับบรรเทาการอุดตันจากก้อนในลำไส้ใหญ่ แต่ขดลวดมีความเสี่ยงลำไส้ทะลุ แนวทาง ESGE ปี 2014 จึงยกเว้นผู้ที่ได้รับหรือกำลังจะได้รับยาต้านการสร้างหลอดเลือด เช่น bevacizumab และแนวทาง WSES แนะนำให้พิจารณาทางเลือกอื่นแทนขดลวดในกรณีนี้ ขดลวดยังไม่เหมาะกับก้อนที่ทวารหนักส่วนล่างมาก การผ่าตัดก้อนออกอาจต่อลำไส้หรือไม่ต่อก็ได้ คำถามที่ดีคือ ในกรณีของเรา ทำไมเลือกถุงหน้าท้องแทนขดลวดหรือการผ่าตัดก้อนออก

ก่อนผ่าตัดใส่ถุงหน้าท้อง ครอบครัวควรเตรียมอะไรและถามแพทย์อะไรบ้าง?

สิ่งสำคัญที่สุดคือขอให้พยาบาลดูแลแผลและออสโตมีทำเครื่องหมายตำแหน่งถุงก่อนผ่าตัด โดยเลือกจุดที่ผู้ป่วยมองเห็นเองได้ อยู่บนผิวเรียบ ห่างจากรอยพับ แผลเป็น สะดือ และแนวเข็มขัด แนวทาง ASCRS และแถลงการณ์ร่วม WOCN กับ ASCRS แนะนำเรื่องนี้ งานวิจัย 105 รายพบว่ากลุ่มที่ทำเครื่องหมายมีคุณภาพชีวิตดีกว่าและภาวะแทรกซ้อนน้อยกว่า นอกจากนี้ควรขอเรียนการดูแลถุงก่อนผ่า ถามว่าจะเป็น colostomy หรือ ileostomy ชั่วคราวหรือถาวร จะกลับไปรับยาเมื่อไร และมีผลตรวจยีน RAS BRAF MSI แล้วหรือยัง กินอาหารให้พอ และเดินเท่าที่ไหว

มีถุงหน้าท้องแล้ว คนรอบข้างจะได้กลิ่นไหม?

โดยทั่วไปไม่ได้กลิ่นเมื่อติดถุงถูกขนาดและปิดสนิท ถุงสมัยใหม่ทำจากวัสดุกันกลิ่นและหลายแบบมีแผ่นกรองคาร์บอนระบายลม มักได้กลิ่นเฉพาะตอนเทหรือเปลี่ยนถุง แต่ไม่ได้แปลว่าจะไม่มีกลิ่นเลยทุกกรณี ถ้าได้กลิ่นตลอดเวลาให้สงสัยว่าแป้นรั่วหรือช่องเปิดไม่พอดี ซึ่งแก้ได้ด้วยการวัดขนาดใหม่หรือเปลี่ยนชนิดอุปกรณ์กับพยาบาลออสโตมี คนส่วนใหญ่ใส่ถุงใต้เสื้อผ้าปกติได้โดยไม่มีใครสังเกต

มีถุงหน้าท้องแล้ว อาบน้ำ ทำงาน หรือเดินทางได้ไหม?

ได้ อาบน้ำฝักบัวหรือแช่น้ำได้ทั้งตอนใส่ถุงและตอนถอดเปลี่ยน เพราะน้ำไม่ไหลเข้าไปในสโตมา กลับไปทำงาน แต่งตัวตามปกติ และเดินทางได้เมื่อฟื้นตัว ควรพกอุปกรณ์สำรองติดตัวเสมอ ช่วงหลายสัปดาห์แรกหลังผ่าตัดควรเลี่ยงการยกของหนักเพื่อลดความเสี่ยงไส้เลื่อนข้างสโตมา ระยะเวลาให้ถามศัลยแพทย์ ถ้าเป็น ileostomy ให้ดื่มน้ำเพิ่มและเคี้ยวอาหารให้ละเอียด

หลังผ่าตัดใส่ถุง จะกลับไปให้คีโมหรือยามุ่งเป้าได้เมื่อไร?

มักกลับไปรับยาได้เมื่อฟื้นตัว กินได้ และแผลเริ่มหาย โดยทั่วไปราว 2 ถึง 4 สัปดาห์หลังผ่าตัด แต่ทีมรักษาเป็นผู้ตัดสิน สำหรับ bevacizumab เอกสารกำกับยาระบุว่าไม่ควรเริ่มก่อนอย่างน้อย 28 วันหลังผ่าตัดใหญ่และแผลต้องหายดี งานวิจัยพบว่าการเริ่มยา 28 ถึง 60 วันหลังผ่าตัดไม่เพิ่มปัญหาแผลอย่างชัดเจน ส่วนการเลือกยาขึ้นกับผลตรวจก้อน ได้แก่ RAS BRAF MSI และ HER2

หลังผ่าตัดใส่ถุงหน้าท้อง อาการแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที?

ไปโรงพยาบาลทันทีถ้าสโตมาเปลี่ยนเป็นสีม่วงคล้ำ ดำ หรือซีดมาก ไม่มีอุจจาระหรือลมออกทางสโตมาราว 6 ถึง 12 ชั่วโมงร่วมกับปวดบีบ ท้องอืด คลื่นไส้ หรืออาเจียน ileostomy มีของเสียออกมากเกินราว 1.5 ถึง 2 ลิตรต่อวัน หรือมีเวียนศีรษะ ปัสสาวะน้อย กระหายน้ำมาก มีเลือดออกมากจากในสโตมา สโตมายุบลึก ยื่นยาวมาก หรือผิวรอบสโตมาแยก มีไข้ แผลแดงหรือมีหนอง ปวดท้องรุนแรง และถ้ากำลังได้รับเคมีบำบัดแล้วมีไข้ตั้งแต่ 38.0 องศาเซลเซียส ให้ไปห้องฉุกเฉิน

กลไกทางวิทยาศาสตร์ (Scientific Mechanism)

สรุปกลไกโดย :
เมื่อก้อนมะเร็งตีบลำไส้ใหญ่ ลำไส้ส่วนเหนือก้อนจะโป่งพองจากอุจจาระและลม แรงดันในผนังลำไส้สูงขึ้นจนเลือดไปเลี้ยงลดลง
ถ้าลิ้นระหว่างลำไส้เล็กกับลำไส้ใหญ่ปิดสนิท ลำไส้จะกลายเป็นวงปิด (closed loop) ที่เสี่ยงทะลุ โดยเฉพาะที่ลำไส้ใหญ่ส่วนต้น
ทวารเทียมพาอุจจาระออกก่อนถึงจุดตีบ จึงลดแรงดันและเปิดทางให้กินอาหารและรับยาได้

ลักษณะของเสียต่างกันเพราะลำไส้ใหญ่ดูดน้ำกลับ: colostomy ผ่านลำไส้ใหญ่มาแล้วอุจจาระจึงข้น ส่วน ileostomy ข้ามลำไส้ใหญ่ทั้งหมด ของเสียจึงเหลวและเสียน้ำกับโซเดียมง่าย
สโตมาหลังผ่าตัดบวมจากการผ่าตัดและค่อย ๆ ยุบในช่วง 6–8 สัปดาห์ จึงต้องวัดขนาดแป้นใหม่
ยา bevacizumab ยับยั้ง VEGF ซึ่งจำเป็นต่อการสร้างหลอดเลือดใหม่ในแผล จึงต้องเว้นระยะหลังผ่าตัดใหญ่
ยาต้าน EGFR ออกฤทธิ์ที่ตัวรับบนผิวเซลล์ แต่ถ้ายีน RAS ซึ่งอยู่ปลายทางของสัญญาณกลายพันธุ์ สัญญาณจะเปิดค้างเองและยาไม่ได้ผล
ส่วนก้อน MSI-H/dMMR มีการกลายพันธุ์จำนวนมาก สร้างโปรตีนแปลกปลอม (neoantigen) ที่ระบบภูมิคุ้มกันจดจำได้เมื่อปลดเบรก PD-1 ด้วย pembrolizumab

E-E-A-T และการอ้างอิงทางวิชาการ

เรียบเรียงโดย (Asst. Prof. Dr. Norawit Raatpiboon) — สังเคราะห์จากแนวทาง ESGE, WSES, ASCRS, WOCN, ESMO และงานวิจัยบน PubMed


ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์ (Medical Disclaimer)

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการผ่าตัดทำทวารเทียมในมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะ 4 ไม่ใช่การวินิจฉัย การพยากรณ์โรค หรือแผนการรักษาเฉพาะบุคคล
การเลือกระหว่างขดลวด ถุงหน้าท้อง หรือการผ่าตัดก้อน ชนิดของถุง การปิดถุง และสูตรยา ขึ้นกับศัลยแพทย์ แพทย์มะเร็ง และทีมสหสาขาที่ดูแลผู้ป่วยโดยตรง
ห้ามหยุดหรือปรับยาเอง หากมีอาการในหัวข้อสัญญาณแดง ให้ติดต่อทีมรักษาหรือไปห้องฉุกเฉินทันที