หมวดหมู่: เวชศาสตร์มะเร็งวิทยา — มะเร็งลำไส้ตรง การดูแลถุงหน้าท้อง (Stoma care) และภาวะลำไส้ยื่น (Stoma prolapse)
ลำไส้ยื่นจากถุงหน้าท้อง (Loop Colostomy 2 รู): ยืนแล้วโผล่ นอนแล้วหด ถุงรั่วทุกวัน — วิธีติดถุงไม่ให้รั่ว ดูแลผิว เข็มขัดพยุง และเมื่อไรต้องพบศัลยแพทย์
AI Overview / คำตอบด่วน (BLUF)
ลำไส้ยื่น (stoma prolapse) คือลำไส้เลื่อนออกทางรูเปิดเมื่อแรงดันในท้องเพิ่มตอนยืน พบราว 2–26% บ่อยที่สุดที่รูปลายของ loop colostomy
ถุงรั่วเพราะตัดรูแป้นตามขนาดตอนยื่นจนเหลือช่องตอนหด — ให้ตัดตามฐานลำไส้ +1–2 มม. ติดตอนนอนราบ และรีบพบแพทย์ถ้าสีคล้ำหรือดันกลับไม่ได้
(Parini 2023)
หน้านี้เน้นเรื่องอะไร และอ่านคู่กับหน้าไหน
- หน้านี้เน้นลำไส้ยื่นใน loop colostomy (ถุง 2 รู): ทำไมยืนแล้วโผล่ นอนแล้วหด ทำไมถุงรั่วทุกวัน วิธีเลือกแป้นและตัดรู อุปกรณ์เสริม เข็มขัดพยุง ช่วงฉายแสง และเมื่อไรต้องผ่าตัด
- ขั้นตอนเปลี่ยนถุงทั่วไป เหตุผลที่ยังเก็บถุงไม่ได้ และอาการ LARS หลังเก็บถุง → ถุงหน้าท้องหลังผ่าตัดมะเร็งลำไส้ตรง: ทำไมยังเก็บไม่ได้ และวิธีดูแล
- เคมีรังสีรักษาก่อนผ่าตัดด้วย capecitabine และการยุบก้อน → มะเร็งทวารหนักก้อนใหญ่ ยุบได้ด้วยเคมีรังสีรักษา
- แผน TNT ทีมสหสาขา และการอนุรักษ์หูรูด → มะเร็งลำไส้ตรงระยะก้าวหน้า: TNT และการอนุรักษ์หูรูดทวารหนัก
สถานการณ์ที่พบบ่อย: “ยืนแล้วลำไส้ยื่นยาว 3 นิ้ว ถุงรั่วทุกวัน”
คำตอบตรง: สิ่งที่แพทย์หมายถึงว่า “ไม่เป็นไร” มักเป็นความปลอดภัยของลำไส้ (ยังสีดี ดันกลับได้ ยังมีอุจจาระออก) — แต่ปัญหาถุงรั่วทุกวันไม่ใช่เรื่องปกติ และแก้ได้ด้วยการปรับวิธีวัด ตัด และติดแป้น
ลำไส้ที่ยื่นราว 3 นิ้ว (ประมาณ 7–8 ซม.) ต้องใช้อุปกรณ์และเทคนิคต่างจากถุงทั่วไป หน้านี้สรุปทีละขั้นว่าควรทำอะไร และเมื่อไรต้องกลับไปพบศัลยแพทย์
สัญญาณอันตราย (Red flags) — ไปห้องฉุกเฉินหรือโทรหาทีมผ่าตัดทันที
คำตอบตรง: ลำไส้ยื่นที่สีชมพูแดง ดันกลับได้ และยังมีอุจจาระออกมักไม่ฉุกเฉิน แต่ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งด้านล่าง อาจเป็นลำไส้ติดค้างหรือขาดเลือด ห้ามรอถึงนัดหน้า
- ลำไส้เปลี่ยนเป็นสีแดงคล้ำอมม่วง เทา หรือดำ หรือเย็นและแห้งผิดปกติ — เลือดไปเลี้ยงไม่พอ
- นอนราบแล้วดันกลับไม่ได้ และบวมโตขึ้นเรื่อย ๆ หรือยาวกว่าที่เคยเป็นชัดเจน
- ปวดที่ลำไส้หรือรอบถุงอย่างมาก — ลำไส้ยื่นแบบปกติมักไม่ปวด เพราะเยื่อลำไส้ไม่มีเส้นประสาทรับความเจ็บแบบผิวหนัง
- ไม่มีอุจจาระและลมออกร่วมกับท้องอืด ปวดบิด คลื่นไส้หรืออาเจียน — สงสัยลำไส้อุดตัน
- เลือดออกไม่หยุดหลังกดด้วยผ้าก๊อซสะอาดราว 10 นาที หรือเห็นลำไส้ฉีกขาดเป็นแผล (ต่างจากเลือดซึมเล็กน้อยเวลาเช็ดซึ่งพบได้บ่อย)
- ไข้ ≥38.0°C ร่วมกับผิวรอบถุงแดงร้อนลามออก บวม หรือมีหนอง — โดยเฉพาะช่วงรับเคมีบำบัดที่เม็ดเลือดขาวอาจต่ำ
1. ลำไส้ยื่นใน loop colostomy คืออะไร และทำไมแพทย์บอกว่า “ไม่เป็นไร”
คำตอบตรง: ลำไส้ยื่น (stoma prolapse) คือลำไส้เลื่อนซ้อนตัวออกมาทางรูเปิดทั้งความหนา พบราว 2–26% ของผู้มีถุงหน้าท้อง
พบใน colostomy มากกว่า ileostomy และพบบ่อยที่สุดใน loop colostomy ที่ลำไส้ใหญ่ส่วนขวาง โดยมักเป็นรูปลาย (distal limb)
(Parini D, World J Emerg Surg 2023;
Kwiatt M, Clin Colon Rectal Surg 2013)
Loop colostomy มี 2 รูในถุงเดียว
- รูต้น (proximal / functioning limb) — ต่อจากลำไส้ด้านบน อุจจาระออกทางรูนี้
- รูปลาย (distal limb หรือ mucous fistula) — ต่อไปยังลำไส้ส่วนล่างและลำไส้ตรงที่ “พัก” อยู่ มีเมือกออกได้ และผู้ป่วยที่ยังมีลำไส้ตรงอาจมีเมือกออกทางทวารหนักเป็นครั้งคราว ซึ่งพบได้ปกติ
- ศัลยแพทย์มักทำ loop colostomy เพื่อเบี่ยงอุจจาระออกจากก้อนมะเร็งลำไส้ตรง เช่น เมื่อก้อนเริ่มอุดตันก่อนหรือระหว่างเคมีรังสีรักษา
ตัวเลขที่ควรรู้
- ในผู้ป่วย 84 รายที่ทำ loop colostomy ที่ลำไส้ใหญ่ส่วนขวาง พบลำไส้ยื่น 11 ราย (13.0%) มัธยฐานเกิดที่ 99 วันหลังผ่าตัด และการทำถุงชั่วคราวที่ลำไส้ส่วนขวางด้านขวาระหว่างผ่าตัดมะเร็งลำไส้ตรงเสี่ยงสูงกว่า (odds ratio 5.07)
(Yano T, J Anus Rectum Colon 2023) - ภาวะแทรกซ้อนของถุงหน้าท้องโดยรวมรายงานไว้ราว 21–70% ทั้งรั่ว ลำไส้ยื่น ไส้เลื่อนข้างถุง และลำไส้ยุบ
(Shabbir J, Colorectal Dis 2010) - การสำรวจทั่วสหราชอาณาจักร 3,970 ถุง พบ 34% ต้องใช้อุปกรณ์เสริมเพื่อให้แห้งสะอาดภายใน 3 สัปดาห์แรก และลำไส้ที่โผล่สูงไม่ถึง 10 มม. เสี่ยงปัญหามากกว่า
(Cottam J, Colorectal Dis 2007)
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
- รูที่ผนังหน้าท้องกว้าง — loop colostomy ต้องดึงลำไส้ทั้งห่วงขึ้นมา รูจึงมักใหญ่กว่าถุงแบบรูเดียว
- แรงดันในท้องสูง — ยืน เดิน ไอเรื้อรัง ท้องผูก เบ่ง ยกของหนัก หรือมีน้ำในช่องท้อง
- อายุมาก น้ำหนักเกิน ผนังหน้าท้องหย่อน ลำไส้ส่วนที่อยู่เหนือรูเคลื่อนได้มาก และไม่ได้กำหนดตำแหน่งถุงก่อนผ่าตัด
- ไส้เลื่อนข้างถุง (parastomal hernia) ที่มีร่วมด้วย — มักทำให้ติดแป้นยากขึ้น
ทำไมยืนแล้วโผล่ นอนแล้วหด
ลำไส้ยื่นแบบนี้เรียกว่าแบบเลื่อนเข้าออก (sliding) ต่างจากแบบคงที่ (fixed) ที่ยื่นตลอดเวลา
แบบเลื่อนเข้าออกที่ยังสีดีและดันกลับได้มักดูแลด้วยการปรับอุปกรณ์ได้ก่อน — นี่คือเหตุผลที่แพทย์อาจบอกว่า “ยังไม่อันตราย”
(Parini 2023;
Husain SG, Clin Colon Rectal Surg 2008)
2. ทำไม “นอนแล้วหด ยืนแล้วโผล่” ทำให้ถุงรั่วและอุจจาระขังใต้แป้น
คำตอบตรง: ถุงรั่วส่วนใหญ่เกิดจากรูแป้นใหญ่กว่าฐานลำไส้ — เมื่อตัดรูตามขนาดตอนลำไส้ยื่นเต็มที่ พอลำไส้หดกลับจะเหลือช่องรอบฐาน อุจจาระจึงไหลลงไปแตะผิวและกัดกาวจากด้านใน
ในการศึกษาผู้มีถุงถาวร 202 ราย พบความผิดปกติของผิวรอบถุงใน 35% ของผู้มี colostomy และราว 77% ของความผิดปกติสัมพันธ์กับการสัมผัสสิ่งขับถ่าย
(Herlufsen P, Br J Nurs 2006)
รูแป้นตัดผิดจุด: ตามส่วนที่โป่ง ไม่ใช่ตามฐาน
- ส่วนที่ยื่นมักโป่งกว้างกว่าฐาน — ถ้าตัดรูตามส่วนนี้ ตอนนอนจะเหลือผิวเปลือยรอบฐานหลายมิลลิเมตร
- loop colostomy มี 2 รูและรูปร่างมักเป็นวงรี การตัดรูกลมจะเหลือช่องที่มุมทั้งสองด้าน
- กลับกัน ถ้าขอบแป้นหรือขอบถุงแคบและแข็งเกินไป เวลาลำไส้ยื่นออกมาอาจถูกบาดหรือกดจนเลือดออกหรือบวม
วงจรรั่ว: อุจจาระซึมใต้แป้น → ผิวอักเสบ → แป้นติดไม่อยู่
- อุจจาระรั่วเข้าใต้ขอบด้านใน กัดกาวและผิว (irritant contact dermatitis)
- ผิวแดง แสบ มีน้ำเหลืองซึม — ผิวชื้นทำให้แป้นใหม่ติดไม่แน่น
- ต้องเปลี่ยนบ่อยขึ้น การลอกกาวซ้ำ ๆ ทำให้ผิวลอก — รั่วเร็วขึ้นอีก
(Herlufsen 2006) ถ้าต้องเปลี่ยนถุงทุกวันเพราะรั่ว นั่นคือสัญญาณให้นัดพยาบาลออสโตมี
ทำไมช่วงฉายแสงรั่วง่ายขึ้น
- ยาเคมีที่ให้ร่วมกับรังสี เช่น capecitabine อาจทำให้อุจจาระเหลวขึ้น อุจจาระเหลวซึมใต้แป้นได้เร็วกว่าอุจจาระข้น
- อ่อนเพลีย กินได้น้อย และน้ำหนักลด ทำให้ผิวบาง หายช้า และรูปร่างหน้าท้องเปลี่ยน ต้องวัดลำไส้ใหม่บ่อยขึ้น
- ลำไส้ยื่นมักเริ่มหลังผ่าตัดทำถุงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน จึงมักตรงกับช่วงเคมีรังสีรักษาพอดี
ลำไส้ยื่น ถุงรั่ว หรืออาการระหว่างฉายแสงแบบนี้ ต้องรีบแจ้งทีมแค่ไหน?
วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา
ถ้าลำไส้สีคล้ำ ดันกลับไม่ได้ ปวดมาก หรือไม่มีอุจจาระออกร่วมกับอาเจียน ให้ไปห้องฉุกเฉินก่อน — ไม่ต้องทำแบบประเมินก่อน
คลิกทำแบบประเมินสัญญาณระหว่างการรักษามะเร็ง (ฟรี)
3. แก้ถุงรั่วเมื่อมีลำไส้ยื่น: เลือกแป้น ถุง และอุปกรณ์เสริม
คำตอบตรง: หลักคือแป้นแนบฐานลำไส้พอดี + ถุงยาวพอ + ไม่มีอะไรแข็งกดลำไส้ส่วนที่ยื่น — ตัวเลือกที่มักเหมาะคือแป้นแบบปั้นรูได้หรือแป้นแบนชนิดยืดหยุ่น ร่วมกับวงแหวนกันรั่ว
ส่วนการผ่าตัดเก็บไว้เมื่อปรับอุปกรณ์แล้วยังติดถุงไม่อยู่ หรือมีภาวะแทรกซ้อน
(WOCN Guideline 2018;
ASCRS Ostomy Guideline 2022)
ตารางเปรียบเทียบทางเลือกการจัดการลำไส้ยื่น: อุปกรณ์ เข็มขัด การดันกลับ และการผ่าตัด
| ทางเลือก | ทำอะไร | เหมาะกับใคร | ข้อจำกัด / ความเสี่ยง |
|---|---|---|---|
| แป้นแบบปั้นรูได้ (moldable / shape-to-fit) + วงแหวนกันรั่ว | ใช้นิ้วม้วนขอบรูให้แนบรูปวงรีของฐานลำไส้ ขอบนุ่มโอบลำไส้โดยไม่บาด วงแหวนช่วยอุดช่องเล็ก ๆ | loop colostomy รูปร่างไม่กลม ขนาดเปลี่ยนบ่อย หรือรั่วที่มุม | ต้องฝึกปั้น ถ้าเปิดรูกว้างเกินก็ยังรั่ว อาจเบิกได้ไม่ทุกสิทธิ |
| แป้นแบนชนิดยืดหยุ่น + ถุงขนาดใหญ่ | แป้นอ่อนตามผิวหน้าท้องที่เคลื่อนไหว ถุงยาวพอให้ลำไส้ส่วนที่ยื่นอยู่ในถุงได้โดยไม่ถูกกด | ลำไส้ยื่นยาวตอนยืน ผิวรอบถุงค่อนข้างเรียบ | ถุงใหญ่เห็นชัดใต้เสื้อ ต้องตัดรูตามฐานให้พอดีเสมอ |
| ระบบสองชิ้น vs ชิ้นเดียว | สองชิ้น: เปลี่ยนถุงได้โดยไม่ลอกแป้น; ชิ้นเดียว: บาง นุ่ม แนบตัวกว่า | สองชิ้นเหมาะกับผิวบอบบางที่ไม่อยากลอกกาวบ่อย; ชิ้นเดียวเหมาะเมื่อต้องการความยืดหยุ่นสูง | วงข้อต่อของระบบสองชิ้นบางแบบแข็งและอาจกดลำไส้ที่ยื่น — ถ้าใช้ ควรเลือกข้อต่อแบบติดกาวหรือแบบนุ่ม |
| เข็มขัด / กางเกงพยุงสำหรับลำไส้ยื่น + แผ่นครอบกันลำไส้ยื่น | พยุงผนังหน้าท้องรอบรู ลดการยื่นเมื่อยืน แผ่นครอบนุ่มช่วยไม่ให้ลำไส้เลื่อนออกมาก | ลำไส้ยื่นแบบเลื่อนเข้าออกที่ดันกลับได้ หรือมีไส้เลื่อนข้างถุงร่วม | ไม่ได้รักษาให้หาย ต้องใส่ตอนนอนหลังลำไส้หด ห้ามรัดกดตัวลำไส้ ควรให้พยาบาลวัดขนาด |
| ดันกลับเองขณะนอนราบ ± ประคบเย็น | กดเบา ๆ สม่ำเสมอให้ลำไส้เลื่อนกลับ ความเย็นช่วยลดบวม | ลำไส้สีชมพูแดงที่ทีมสอนวิธีแล้ว ก่อนติดแป้นหรือก่อนใส่เข็มขัด | ห้ามดันแรง ถ้าบวมมาก สีคล้ำ หรือดันไม่กลับ = ฉุกเฉิน การใช้น้ำตาลลดบวมควรทำตามคำแนะนำของทีม |
| ผ่าตัดแก้ไขเฉพาะที่ (stoma revision / refashioning) | เปิดรอบขอบลำไส้ ดันลำไส้ส่วนเกินกลับหรือตัดออก แล้วเย็บทำรูใหม่ที่ตำแหน่งเดิม | ติดถุงไม่อยู่แม้ปรับอุปกรณ์แล้ว ลำไส้บาดเจ็บหรือเลือดออกซ้ำ | กลับเป็นซ้ำได้บ่อย — การศึกษาหนึ่งพบ 43.5% ต้องผ่าตัดซ้ำ |
| ตัดลำไส้ส่วนเกินออก (resection of redundant bowel) | ตัดลำไส้ส่วนที่ยาวเกินหรือขาดเลือดออก อาจทำเฉพาะที่หรือผ่านการผ่าตัดทางหน้าท้อง | ลำไส้ยื่นยาวมาก ติดค้าง หรือขาดเลือด | เป็นการผ่าตัดใหญ่ขึ้น เสี่ยงแผลติดเชื้อ การรั่ว และกลับเป็นซ้ำ |
| เก็บถุงเร็วขึ้น (ถ้าเป็นถุงชั่วคราว) | ปิดรูและต่อลำไส้กลับ ลำไส้ยื่นหายไปพร้อมถุง | loop colostomy ชั่วคราวที่ก้อนมะเร็งได้รับการรักษาแล้ว และทีมเห็นว่าพร้อม | ต้องรอจังหวะตามแผนรักษามะเร็ง ไม่ได้ทำได้ทุกคน |
| เปลี่ยนเป็น end colostomy | ตัดแยกห่วงลำไส้ เหลือรูเดียวที่ทำงาน ปิดหรือเก็บรูปลายที่มักยื่น | ถุงที่ต้องอยู่ยาวหรือถาวร และลำไส้ยื่นจากรูปลายเป็นหลัก | เป็นการผ่าตัด อาจต้องเข้าช่องท้อง และมีผลต่อแผนเก็บถุงในอนาคต ต้องคุยกับศัลยแพทย์ |
สรุปจาก Parini 2023, Mittal 2020, ASCRS 2022 และ StatPearls — Colostomy Care — ชื่ออุปกรณ์ในหน้านี้เป็นชื่อชนิดทั่วไป ไม่ใช่ชื่อยี่ห้อ
แป้นนูน (convex) ไม่ใช่คำตอบของลำไส้ยื่น
(Hoeflok J, J WOCN 2017 — convexity consensus)
แต่ลำไส้ยื่นโผล่ออกมามากอยู่แล้ว แป้นนูนแบบแข็งหรือลึกอาจกดทับลำไส้ส่วนที่ยื่นจนบาดเจ็บหรือบวม จึงมักหลีกเลี่ยง ยกเว้นพยาบาลออสโตมีประเมินแล้วว่าจำเป็นในกรณีเฉพาะ
เช่น มีรอยพับผิวลึกร่วมด้วย — ข้อความที่แนะนำ “ใช้แป้นนูนแก้ลำไส้ยื่น” จึงไม่ถูกต้อง
ตารางอุปกรณ์เสริม: ใช้ทำอะไร ใช้อย่างไร และข้อควรระวัง
| อุปกรณ์ | ใช้ทำอะไร | วิธีใช้ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|---|
| วงแหวนกันรั่ว (seal ring / barrier ring) | อุดช่องระหว่างฐานลำไส้กับขอบแป้น ปรับรูปตามวงรีได้ | ยืดหรือปั้นให้โอบฐานลำไส้พอดี วางบนผิวหรือบนแป้นก่อนติด | อย่าให้วงแหวนทับตัวลำไส้ส่วนที่ยื่น เปลี่ยนพร้อมแป้นทุกครั้ง |
| ครีมกาวอุดร่องชนิดไม่มีแอลกอฮอล์ / แบบแท่งปั้น (strip paste) | เป็นวัสดุอุดร่องและรอยพับ (caulk) ให้ผิวเรียบก่อนติดแป้น | บีบหรือวางเป็นเส้นบาง ๆ ที่ร่อง ใช้นิ้วชุบน้ำเกลี่ย รอให้เซ็ตตัวสักครู่ | ไม่ใช่ยารักษาแผล หลายชนิดมีแอลกอฮอล์ทำให้แสบบนผิวที่แตก ใส่หนาเกินทำให้แป้นหลุด |
| แป้งสำหรับผิวรอบถุง (stoma powder) | ซับน้ำเหลืองบนผิวที่ชื้นแฉะ ช่วยให้แป้นติดได้ | โรยบาง ๆ เฉพาะจุดที่แฉะ ปัดส่วนเกินออกให้หมด (ใช้คู่กับฟิล์มเคลือบผิวแบบ crusting) | อย่าโรยหนาหรือโรยบนผิวปกติ แป้งที่เหลือเป็นชั้นทำให้กาวไม่ติด |
| ฟิล์มเคลือบผิวชนิดไม่แสบ (no-sting barrier film) | เคลือบผิวเป็นชั้นบางกันอุจจาระและกาวระคายผิว | แตะหรือพ่นบาง ๆ รอให้แห้งสนิทราว 30 วินาทีก่อนติดแป้น | เลือกชนิดไม่มีแอลกอฮอล์ ไม่ทาบนตัวลำไส้ |
| น้ำยาลอกกาว (adhesive remover) | ลดการดึงผิวขณะลอกแป้น ป้องกันผิวลอก | พ่นหรือเช็ดที่ขอบแป้น แล้วกดผิวออกจากแป้นช้า ๆ | ล้างคราบออกด้วยน้ำอุ่นและซับแห้งก่อนติดแป้นใหม่ ไม่งั้นแป้นติดไม่อยู่ |
| แถบกาวยืดเสริมขอบแป้น (elastic barrier strips / flange extenders) | ยึดขอบนอกของแป้นไม่ให้เผยอเวลาเคลื่อนไหวหรือเมื่อถุงหนัก | แปะครึ่งบนแป้นครึ่งบนผิว รอบขอบนอก ไม่ทับบริเวณรู | ไม่ได้แก้การรั่วจากด้านใน ถ้ารูแป้นไม่พอดี ต้องแก้ที่รูก่อน |
| เข็มขัดพยุงสำหรับลำไส้ยื่น (support belt with prolapse opening) | พยุงผนังหน้าท้อง ลดการยื่นและน้ำหนักถุงที่ดึงแป้น | ใส่ตอนนอนราบหลังลำไส้หดกลับ ให้ถุงลอดผ่านช่องเปิด หรือใช้แผ่นครอบนุ่ม | ห้ามรัดกดตัวลำไส้ ถ้าปวด ลำไส้สีเปลี่ยน หรือบวม ให้ถอดและติดต่อทีม |
ผิวแฉะ แดง แสบ: เทคนิค crusting ที่ถูกวิธี
- ล้างด้วยน้ำอุ่นเปล่า ซับให้แห้ง (ไม่ใช้แอลกอฮอล์ สบู่มีน้ำมัน หรือทิชชูเปียกมีน้ำหอม)
- โรยแป้งสำหรับผิวรอบถุงบาง ๆ บนจุดที่แฉะ แล้วปัดส่วนเกินออก
- แตะฟิล์มเคลือบผิวชนิดไม่แสบทับ รอให้แห้ง — ทำซ้ำ 2–3 รอบให้เป็นชั้นบาง ๆ
- ติดวงแหวนและแป้นตามปกติ ถ้าผิวเป็นแผลลึก มีตุ่มหนอง ผื่นขอบชัดแบบเชื้อรา หรือไม่ดีขึ้นใน 1 สัปดาห์ ให้พบพยาบาลออสโตมีหรือแพทย์
4. ขั้นตอนติดถุงสำหรับลำไส้ยื่น: ทำตอนนอนราบหลังลำไส้หดกลับ
คำตอบตรง: เปลี่ยนแป้นขณะนอนราบหลังลำไส้หดกลับ ตัดหรือปั้นรูตามฐานลำไส้ +1–2 มม. เป็นวงรีครอบทั้งสองรู ใช้วงแหวนอุดช่อง
แล้วกดด้วยความอุ่นของฝ่ามือราว 30–60 วินาที ก่อนลุกขึ้น — ขั้นตอนเปลี่ยนถุงทั่วไปอ่านเพิ่มใน
คู่มือดูแลถุงหน้าท้องหลังผ่าตัดมะเร็งลำไส้ตรง
ตารางขั้นตอนติดถุงเมื่อมีลำไส้ยื่น: ขั้นตอน วิธีทำ และข้อควรระวัง
| ขั้นตอน | วิธีทำ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| 1. เตรียมอุปกรณ์ก่อนนอนลง | แป้นและถุงใหม่ (ถุงขนาดใหญ่) วงแหวน แป้ง ฟิล์มเคลือบผิว น้ำยาลอกกาว น้ำอุ่น ผ้าก๊อซ ถุงขยะ ถุงมือ กระจกเงา | วางทุกอย่างให้หยิบได้โดยไม่ต้องลุก เพราะการลุกทำให้ลำไส้ยื่นออกมาอีก |
| 2. นอนราบ รอให้ลำไส้หด | นอนหงายบนเตียง หายใจช้า ๆ ผ่อนคลายหน้าท้อง ราว 5–10 นาที | ถ้าไม่หดเองและทีมสอนแล้ว ดันกลับอย่างนุ่มนวล ห้ามใช้แรง |
| 3. ลอกแป้นเก่า | เทถุงก่อน ใช้น้ำยาลอกกาว กดผิวออกจากแป้นช้า ๆ จากบนลงล่าง | อย่ากระชากแป้น ผิวที่ลอกจะรั่วง่ายขึ้นในรอบต่อไป |
| 4. ทำความสะอาดและดูลำไส้ | เช็ดด้วยน้ำอุ่นเปล่า ซับให้แห้งสนิท ดูว่าลำไส้สีชมพูแดง ชุ่มชื้น | สีคล้ำ เทา ดำ หรือมีแผลฉีกขาด = ติดต่อทีมทันที เลือดซึมเล็กน้อยเวลาเช็ดพบได้บ่อย |
| 5. ดูแลผิวที่แฉะ | ใช้เทคนิค crusting เฉพาะจุดที่แฉะ แล้วรอให้แห้ง | ไม่โรยแป้งหนาทั่วทั้งบริเวณใต้แป้น |
| 6. วัดฐานลำไส้ | ใช้แผ่นวัดหรือแม่แบบ วัดที่ฐานระดับผิวหนัง ครอบทั้งรูต้นและรูปลาย มักได้รูปวงรี | อย่าวัดตามส่วนที่โป่งกว้างที่สุด วัดใหม่ทุกครั้งที่น้ำหนักหรือรูปร่างเปลี่ยน |
| 7. ตัดหรือปั้นรูแป้น | ให้ใหญ่กว่าฐานราว 1–2 มม. หรือม้วนขอบแป้นแบบปั้นรูได้ให้โอบฐานพอดี | ลูบขอบที่ตัดให้เรียบ ไม่ให้มีขอบคมที่บาดลำไส้เวลายื่นออกมา |
| 8. ใส่วงแหวน แล้วติดแป้น | ปั้นวงแหวนโอบฐาน ติดแป้นจากล่างขึ้นบน ค่อย ๆ นำลำไส้ผ่านรูโดยไม่บีบ | ตรวจว่าไม่มีช่องเหลือรอบฐาน โดยเฉพาะมุมทั้งสองของวงรี |
| 9. กดค้างด้วยฝ่ามืออุ่น | วางฝ่ามือบนแป้นราว 30–60 วินาที ความอุ่นช่วยให้กาวแนบผิว แล้วติดแถบกาวเสริมขอบถ้าใช้ | ไม่จำเป็นต้องกดนาน 3–5 นาที ถ้ายังรั่วซ้ำ ปัญหามักอยู่ที่ขนาดรูหรือชนิดแป้น |
| 10. ต่อถุงและใส่เข็มขัดก่อนลุก | ต่อถุงขนาดใหญ่ ใส่เข็มขัดพยุง (ถ้ามี) ขณะยังนอนอยู่ แล้วค่อย ๆ ลุกตะแคงข้าง | ถุงต้องยาวพอให้ลำไส้ส่วนที่ยื่นอยู่ในถุงได้ โดยปลายลำไส้ไม่ชนหรือถูกขอบถุงกด |
แป้นควรอยู่ได้กี่วัน
- แป้นของ colostomy โดยทั่วไปอยู่ได้ราว 3–5 วัน (แตกต่างตามชนิดอุปกรณ์ ลักษณะอุจจาระ และผิว)
- ต้องเปลี่ยนทุกวันเพราะรั่ว = ไม่ปกติ เป็นเหตุผลให้นัดพยาบาลออสโตมีเพื่อประเมินใหม่ ไม่ใช่สิ่งที่ต้องทนไปเรื่อย ๆ
- คัน แสบ หรือรู้สึกชื้นใต้แป้น ให้เปลี่ยนทันที ไม่ต้องรอครบรอบ
- เทถุงเมื่อเต็มราว 1 ใน 3 ถึงครึ่งถุง ถุงที่หนักดึงแป้นให้เผยอ
5. เข็มขัดพยุงและการดันลำไส้กลับ: ช่วยได้แค่ไหน
คำตอบตรง: เข็มขัดหรือกางเกงพยุงสำหรับลำไส้ยื่น ช่วยลดการยื่นระหว่างวันได้ในหลายราย แต่ไม่ได้รักษาให้หาย
ส่วนการดันกลับขณะนอนราบเป็นการดูแลเบื้องต้นที่แนวทางยอมรับ ร่วมกับการปรับถุง
(Parini 2023)
ใส่เข็มขัดพยุงอย่างไร
- เลือกแบบที่ออกแบบสำหรับถุงหน้าท้อง มีช่องเปิดให้ถุงลอดออก หรือมีแผ่นครอบนุ่ม (prolapse shield) — ไม่ใช่ผ้ารัดหน้าท้องธรรมดาที่กดทับถุง
- ให้พยาบาลออสโตมีวัดขนาดรอบเอวและตำแหน่งรู แน่นพอพยุง แต่สอดนิ้วได้
- ใส่ตอนนอนราบหลังลำไส้หดกลับ แล้วจึงลุก ถอดเวลานอนถ้าทีมไม่ได้สั่งอื่น
- ห้ามรัดกดตัวลำไส้โดยตรง ถ้าปวด ลำไส้สีเปลี่ยน หรือบวมหลังใส่ ให้ถอดและติดต่อทีม
- เลี่ยงยกของหนัก ใช้มือประคองหน้าท้องเวลาไอหรือจาม และแก้ท้องผูกเพื่อลดการเบ่ง
ดันลำไส้กลับอย่างนุ่มนวล (เมื่อทีมสอนแล้ว)
- นอนหงายราบ ผ่อนคลาย ใส่ถุงมือ ถอดถุงออก
- ถ้าบวม ประคบเย็นผ่านผ้าสะอาดราว 10–15 นาที (ไม่วางน้ำแข็งบนลำไส้โดยตรง)
- ใช้ผ้าก๊อซชุบน้ำสะอาดประคองปลายลำไส้ กดเบา ๆ สม่ำเสมอ ให้ส่วนปลายค่อย ๆ กลับเข้าไปก่อน
- ติดแป้นและใส่เข็มขัดขณะยังนอนอยู่
(Myers JO, Dis Colon Rectum 1991 — 2 ราย;
Shapiro R, Tech Coloproctol 2010)
หลักฐานยังเป็นรายงานผู้ป่วยไม่กี่ราย จึงควรทำภายใต้คำแนะนำของทีมผ่าตัดหรือพยาบาลออสโตมีเท่านั้น ไม่ใช่วิธีแทนการไปโรงพยาบาลเมื่อมีสัญญาณอันตราย
6. ช่วงฉายแสง: ดูแลถุง ผิว และน้ำอย่างไร
คำตอบตรง: บอกทีมรังสีรักษาทุกครั้งที่อุจจาระเหลวขึ้น เทถุงบ่อยขึ้นมาก ลำไส้ยื่นยาวขึ้น หรือผิวรอบถุงแย่ลง — ทีมปรับยา นัดพยาบาลออสโตมี หรือประเมินลำไส้ได้เร็วกว่ารอถึงนัดผ่าตัด
(StatPearls — Colostomy Care)
- จดบันทึกทุกวัน: จำนวนครั้งที่เทถุง ลักษณะอุจจาระ วันเปลี่ยนแป้น และรูปถ่ายลำไส้กับผิว นำไปให้ทีมดู
- ถ้าท้องเสียจาก capecitabine หรือรังสี ทีมอาจให้หยุดยาชั่วคราวหรือให้ยาชะลอลำไส้ — ห้ามหยุดหรือปรับยาเอง
- ดื่มน้ำให้พอ ตามที่ทีมกำหนด ถ้าท้องเสียใช้น้ำเกลือแร่ จิบทั้งวัน ปัสสาวะควรสีเหลืองอ่อน
- อย่าทาครีม น้ำมัน หรือยาใด ๆ บนผิวที่ได้รับรังสีโดยไม่ถามทีมก่อน — บางชนิดทำให้แป้นไม่ติดหรือรบกวนการฉายแสง
- รูปลายและทวารหนักอาจมีเมือกหรือเลือดปนเล็กน้อยช่วงฉายแสงอุ้งเชิงกราน — แจ้งทีมถ้ามาก มีก้อนเลือด หรือปวด
- ท้องเสียร่วมกับเวียนหัว ปัสสาวะน้อย หรือไข้ — ติดต่อทีมภายในวันนั้น
7. เมื่อไรควรพิจารณาผ่าตัด และถุงชั่วคราวจะหายเมื่อเก็บถุงไหม
คำตอบตรง: ผ่าตัดด่วนเมื่อลำไส้ขาดเลือด ติดค้างดันไม่กลับ หรืออุดตัน ส่วนผ่าตัดตามนัดเมื่อปรับอุปกรณ์แล้วยังติดถุงไม่อยู่ ลำไส้บาดเจ็บหรือเลือดออกซ้ำ
และถ้า loop colostomy เป็นแบบชั่วคราว การเก็บถุงคือการแก้ไขที่ดีที่สุด
(Parini 2023;
ASCRS 2022)
ทางเลือกการผ่าตัด
- แก้ไขเฉพาะที่ — เปิดรอบขอบลำไส้ ดันหรือตัดลำไส้ส่วนเกิน แล้วทำรูใหม่ตำแหน่งเดิม ไม่ต้องเปิดหน้าท้องใหญ่
- ผ่าตัดทางหน้าท้อง (เปิดหรือส่องกล้อง) — เมื่อต้องตัดลำไส้มาก ย้ายตำแหน่งถุง หรือแก้ไส้เลื่อนข้างถุงร่วม
- เปลี่ยนเป็น end colostomy — เหลือรูเดียว เหมาะเมื่อรูปลายยื่นเป็นหลักและถุงต้องอยู่ยาว
- ข้อควรรู้: ในผู้ป่วย 23 รายที่ผ่าตัดแก้ลำไส้ยื่น 43.5% ต้องผ่าตัดซ้ำเพราะกลับเป็นซ้ำ ไม่ว่าจะแก้ไขเฉพาะที่ (43.6%) หรือเปิดหน้าท้อง (42.9%)
(Mittal R, Am J Surg 2020) — จึงมักลองปรับอุปกรณ์ให้เต็มที่ก่อน
ถุงชั่วคราวระหว่างรักษามะเร็งลำไส้ตรง: จังหวะที่ควรคุย
- ถ้าทำ loop colostomy เพื่อเบี่ยงอุจจาระก่อนเคมีรังสีรักษา ศัลยแพทย์มักวางแผนผ่าตัดก้อนหลังจบการฉายแสงหลายสัปดาห์ ตามแผนของทีม — ถามว่าจะแก้ไขลำไส้ยื่นหรือจัดการถุงไปพร้อมกันได้ไหม
- ถ้าเป็นถุงชั่วคราว การเก็บถุงในภายหลังทำให้ลำไส้ยื่นหายไปพร้อมถุง — ถามว่าแผนเก็บถุงอยู่ที่ขั้นไหน
- รายละเอียดเหตุผลที่บางครั้งเก็บถุงช้ากว่ากำหนด → ทำไมผ่าตัดแล้วยังเก็บถุงไม่ได้
คำถามที่ควรเตรียมไปคุยกับศัลยแพทย์
- ถุงนี้เป็น loop colostomy ที่ลำไส้ส่วนไหน และลำไส้ที่ยื่นเป็นรูต้นหรือรูปลาย?
- ลักษณะแบบไหนที่ต้องกลับมาโรงพยาบาลทันที (สี ขนาด ความยาวที่ยื่น)?
- ขอนัดคลินิกออสโตมีเพื่อปรับแป้น ถุง และวัดเข็มขัดพยุงได้ไหม?
- แผนผ่าตัดก้อนหรือเก็บถุงอยู่ประมาณเมื่อไร และจะแก้ลำไส้ยื่นในครั้งเดียวกันได้ไหม?
- ถ้าลำไส้ยื่นยาวขึ้นระหว่างรอ มีทางเลือกผ่าตัดแก้ไขก่อนหรือไม่ และข้อดีข้อเสียคืออะไร?
8. บริบทประเทศไทย: พยาบาลออสโตมี และสิทธิการเบิกอุปกรณ์
คำตอบตรง: คนที่ช่วยแก้ถุงรั่วได้ตรงจุดที่สุดคือพยาบาลเฉพาะทางแผล ออสโตมี และการควบคุมการขับถ่าย (ET nurse / ostomy nurse)
ซึ่งโรงพยาบาลขนาดใหญ่หลายแห่งมีคลินิกออสโตมีหรือคลินิกแผล — ส่วนสิทธิการเบิกแป้น ถุง และอุปกรณ์เสริมแตกต่างตามสิทธิการรักษาและโรงพยาบาล ควรตรวจสอบกับโรงพยาบาล
- ถามหอผู้ป่วยศัลยกรรม แผนกผู้ป่วยนอกศัลยกรรม หรือศูนย์มะเร็งว่าคลินิกออสโตมีเปิดวันใด และขอนัดโดยตรงถ้าต้องเปลี่ยนถุงทุกวัน
- นำแป้นและถุงที่ใช้อยู่ รูปถ่ายลำไส้ตอนยืนและตอนนอน รูปผิวรอบถุง และบันทึกการรั่วไปด้วย
- สอบถามคลินิกออสโตมี งานสังคมสงเคราะห์ หรือฝ่ายสิทธิของโรงพยาบาลว่าอุปกรณ์ชนิดใดเบิกได้ และเบิกได้เดือนละเท่าไร — ค่าใช้จ่ายมะเร็งลำไส้ตามสิทธิบัตรทองอ่านใน คู่มือค่าใช้จ่ายสิทธิบัตรทอง
- ถ้าอยู่ไกล ขอให้โรงพยาบาลส่งต่อพยาบาลเยี่ยมบ้านหรือหน่วยบริการปฐมภูมิ และขอเบอร์ติดต่อคลินิกออสโตมีไว้ส่งรูปปรึกษา
กลไกทางวิทยาศาสตร์ (สังเคราะห์โดยผู้เขียน)
สังเคราะห์โดย
ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์:
ลำไส้ยื่นคือการที่ลำไส้ซ้อนตัวแบบกล้องส่องทางไกล (telescoping) ออกทางรูที่ผนังหน้าท้อง loop colostomy ต้องดึงลำไส้ทั้งห่วงผ่านรู รูจึงมักกว้าง
ลำไส้ใหญ่ส่วนขวางยังมีเยื่อแขวนยาวและเคลื่อนที่ได้มาก เมื่อยืน ไอ หรือเบ่ง แรงดันในช่องท้องที่เพิ่มขึ้นจะดันลำไส้ส่วนที่หลวมให้เลื่อนออก และเมื่อนอนราบแรงดันลดลง ลำไส้จึงหดกลับ
รูปลายมักยื่นมากกว่าเพราะไม่มีอุจจาระไหลผ่านและยึดกับผนังหน้าท้องหลวมกว่า
ส่วนที่ยื่นออกมามีเส้นเลือดดำและน้ำเหลืองถูกบีบที่คอรู ทำให้บวมน้ำ ถ้าบวมมากจนเส้นเลือดแดงถูกกดด้วย ลำไส้จะขาดเลือด สีจึงคล้ำลง — นี่คือเหตุผลที่สีและการดันกลับได้เป็นตัวชี้ความปลอดภัย
ความเย็นทำให้หลอดเลือดหดและลดบวม ส่วนน้ำตาลสร้างแรงดันออสโมติกดึงน้ำออกจากเนื้อเยื่อ
ด้านผิว อุจจาระมีเอนไซม์และแบคทีเรียที่ทำลายชั้นผิวนอกเมื่อสัมผัสนาน ความชื้นทำให้กาวชนิด hydrocolloid ดูดน้ำจนเสียแรงยึดเร็ว
การตัดรูตามฐานลำไส้ซึ่งขนาดเปลี่ยนน้อยระหว่างท่าทาง จึงปิดช่องที่อุจจาระแทรกได้ ขณะที่ถุงที่ยาวพอและขอบที่นุ่มลดแรงเสียดสีต่อเยื่อลำไส้ที่ยื่นออกมา
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ลำไส้ยื่นออกมาจากถุงหน้าท้องเวลายืน แต่หดกลับเวลานอน อันตรายไหม?
ส่วนใหญ่ไม่อันตรายทันที ภาวะนี้เรียกว่าลำไส้ยื่น (stoma prolapse) แบบเลื่อนเข้าออก (sliding) คือลำไส้ส่วนหนึ่งเลื่อนออกทางรูเปิดเมื่อแรงดันในท้องเพิ่มขึ้นตอนยืน ไอ หรือเบ่ง และหดกลับเองเมื่อนอนราบ พบได้ราว 2–26% ของผู้มีถุงหน้าท้อง และพบบ่อยที่สุดที่รูปลายของ loop colostomy ที่ลำไส้ใหญ่ส่วนขวาง ที่แพทย์บอกว่าไม่เป็นไร มักหมายถึงลำไส้ยังสีชมพูแดง ดันกลับได้ และยังมีอุจจาระออก แต่ต้องไปโรงพยาบาลทันทีถ้าลำไส้เปลี่ยนเป็นสีม่วงคล้ำ เทา หรือดำ บวมจนดันกลับไม่ได้ ปวดมาก หรือไม่มีอุจจาระและลมออกร่วมกับท้องอืดหรืออาเจียน
ทำไมถุงรั่วทุกวัน และอุจจาระซึมเข้าไปใต้แป้น?
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือรูแป้นใหญ่เกินไป เมื่อตัดรูตามขนาดตอนลำไส้ยื่นเต็มที่ พอนอนแล้วลำไส้หดกลับ จะเหลือช่องระหว่างขอบรูกับฐานลำไส้ อุจจาระจึงไหลลงไปแตะผิวและกัดกาวให้หลุดจากด้านใน ผิวที่อักเสบและชื้นยิ่งทำให้แป้นติดไม่อยู่ เกิดวงจรรั่วซ้ำ ในการศึกษาหนึ่ง ความผิดปกติของผิวรอบถุงราว 77% สัมพันธ์กับการสัมผัสสิ่งขับถ่าย ปกติแป้นควรอยู่ได้ราว 3–5 วัน ถ้าต้องเปลี่ยนทุกวันเพราะรั่ว ควรนัดพยาบาลออสโตมีเพื่อประเมินอุปกรณ์ใหม่
ควรตัดรูแป้นขนาดเท่าไร เมื่อลำไส้ยาวไม่เท่ากันตอนยืนกับตอนนอน?
ให้วัดและตัดตามขนาดของฐานลำไส้ตรงระดับผิวหนัง ไม่ใช่ตามส่วนที่โป่งกว้างที่สุด เพราะขนาดฐานเปลี่ยนน้อยมากระหว่างท่ายืนกับท่านอน ตัดให้ใหญ่กว่าฐานราว 1–2 มม. สำหรับ loop colostomy ที่มี 2 รู มักต้องตัดเป็นรูปวงรีให้ครอบทั้งสองรู แล้ววัดใหม่ทุกครั้งที่รูปร่างเปลี่ยน และเลือกถุงที่ยาวพอให้ลำไส้ส่วนที่ยื่นอยู่ในถุงได้โดยไม่ถูกขอบถุงกดหรือบาด
ใช้แป้นนูน (convex) กับลำไส้ยื่นได้ไหม?
โดยทั่วไปไม่แนะนำ แป้นนูนออกแบบมาสำหรับลำไส้ที่แบนราบหรือยุบลงใต้ผิว โดยกดผิวรอบรูลงให้ลำไส้โผล่ขึ้น แต่ลำไส้ยื่นโผล่ออกมามากอยู่แล้ว แป้นนูนแบบแข็งหรือลึกอาจกดทับลำไส้ส่วนที่ยื่นจนบาดเจ็บหรือบวม ทางเลือกที่มักเหมาะกว่าคือแป้นแบนชนิดยืดหยุ่น หรือแป้นแบบปั้นรูได้ ร่วมกับวงแหวนกันรั่ว และถุงที่ใหญ่พอ ทั้งนี้ควรให้พยาบาลออสโตมีประเมินเป็นรายคน
เข็มขัดพยุงหน้าท้องช่วยลำไส้ยื่นได้ไหม และใส่อย่างไร?
ช่วยลดการยื่นระหว่างวันได้ในหลายราย แต่ไม่ได้รักษาให้หาย เข็มขัดหรือกางเกงพยุงสำหรับลำไส้ยื่นมักมีช่องเปิดให้ถุงลอดออก หรือมีแผ่นครอบนุ่มกันลำไส้ยื่น (prolapse shield) ให้ใส่ตอนนอนราบหลังลำไส้หดกลับแล้ว ห้ามรัดกดตัวลำไส้โดยตรง และควรให้พยาบาลออสโตมีวัดขนาดให้ เลี่ยงยกของหนัก ไอหรือเบ่งแรงโดยไม่ประคองหน้าท้อง
ดันลำไส้ที่ยื่นกลับเข้าไปเองได้ไหม?
ถ้าทีมสอนแล้วและลำไส้ยังสีชมพูแดง ทำได้อย่างนุ่มนวล ให้นอนราบ ผ่อนคลาย ใส่ถุงมือ ใช้ผ้าก๊อซชุบน้ำสะอาดประคอง แล้วกดเบา ๆ อย่างสม่ำเสมอให้ลำไส้ค่อย ๆ กลับเข้าไป การประคบเย็นช่วยลดบวมได้ รายงานผู้ป่วยบางรายใช้น้ำตาลทรายโรยบนลำไส้ที่บวมเพื่อดึงน้ำออกให้ยุบ แต่ควรทำภายใต้คำแนะนำของทีมเท่านั้น ห้ามดันแรงเด็ดขาด ถ้าดันไม่กลับ บวมมากขึ้น หรือสีคล้ำ ให้ไปห้องฉุกเฉิน
ผิวรอบถุงแดง แสบ มีน้ำเหลืองซึม ควรใช้อะไรดูแล?
แก้ที่ต้นเหตุก่อน คือตัดรูแป้นให้พอดีเพื่อไม่ให้อุจจาระแตะผิว ส่วนผิวที่ชื้นแฉะใช้วิธี crusting คือโรยแป้งสำหรับผิวรอบถุง ปัดส่วนเกินออก แล้วแตะด้วยฟิล์มเคลือบผิวชนิดไม่แสบ ทำซ้ำ 2–3 รอบให้เป็นชั้นบาง ๆ ก่อนติดแป้น อย่าโรยแป้งหนาใต้แป้น ครีมกาวอุดร่อง (stoma paste) เป็นวัสดุอุดช่อง ไม่ใช่ยารักษาแผล และหลายชนิดมีแอลกอฮอล์ที่ทำให้แสบบนผิวที่แตก จึงควรใช้ชนิดไม่มีแอลกอฮอล์หรือใช้วงแหวนกันรั่วแทน ถ้าผิวเป็นแผลลึก มีตุ่มหนอง หรือไม่ดีขึ้นใน 1 สัปดาห์ ควรพบพยาบาลออสโตมีหรือแพทย์
ช่วงฉายแสงรักษามะเร็งลำไส้ตรง ควรดูแลถุงและผิวอย่างไร?
บอกทีมรังสีรักษาทุกครั้งที่อุจจาระเหลวขึ้น เทถุงบ่อยขึ้นมาก หรือผิวรอบถุงแย่ลง เพราะยาเคมีที่ให้ร่วม เช่น capecitabine อาจทำให้ท้องเสีย และความอ่อนเพลียกับภาวะขาดอาหารทำให้ผิวบางและหายช้า ดื่มน้ำให้พอตามที่ทีมกำหนด อย่าทาครีมหรือยาใด ๆ บนผิวที่ได้รับรังสีโดยไม่ถามทีมก่อน ถ้าท้องเสียร่วมกับเวียนหัว ปัสสาวะน้อย หรือมีไข้ ให้ติดต่อทีมภายในวันนั้น
เมื่อไรต้องผ่าตัดแก้ลำไส้ยื่น และถ้าเป็นถุงชั่วคราว จะหายเมื่อเก็บถุงไหม?
การผ่าตัดด่วนจำเป็นเมื่อลำไส้ขาดเลือด ติดค้างดันไม่กลับ หรือมีลำไส้อุดตัน ส่วนการผ่าตัดตามนัดพิจารณาเมื่อติดถุงไม่อยู่แม้ปรับอุปกรณ์แล้ว ลำไส้บาดเจ็บหรือเลือดออกซ้ำ หรือยื่นยาวจนใช้ชีวิตลำบาก ทางเลือกมีทั้งการเย็บแก้ไขเฉพาะที่ การตัดลำไส้ส่วนเกิน และการเปลี่ยนเป็น end colostomy แต่การผ่าตัดแก้ไขกลับเป็นซ้ำได้บ่อย ในการศึกษาหนึ่งราว 43.5% ถ้า loop colostomy เป็นแบบชั่วคราว การผ่าตัดเก็บถุงคือการแก้ไขที่ดีที่สุด จึงควรถามศัลยแพทย์ว่าแผนเก็บถุงหรือการผ่าตัดใหญ่หลังฉายแสงจะแก้ปัญหานี้ไปพร้อมกันได้ไหม
E-E-A-T และการอ้างอิงวิชาการ
เรียบเรียงโดย ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์ (Asst. Prof. Dr. Norawit Raatpiboon) — สังเคราะห์จากแนวทาง ASCRS / WOCN งานทบทวนภาวะแทรกซ้อนของถุงหน้าท้อง และงานวิจัยบน PubMed
- Davis BR, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for Ostomy Surgery. Dis Colon Rectum 2022 (PMID 35616386)
- Parini D, et al. Surgical management of ostomy complications: a MISSTO-WSES mapping review. World J Emerg Surg 2023 (PMID 37817218)
- Kwiatt M, Kawata M. Avoidance and management of stomal complications. Clin Colon Rectal Surg 2013 (PMID 24436659)
- Shabbir J, Britton DC. Stoma complications: a literature overview. Colorectal Dis 2010 (PMID 19604288)
- Husain SG, Cataldo TE. Late stomal complications. Clin Colon Rectal Surg 2008 (PMID 20011394)
- Yano T, et al. Stomal Prolapse Due to Sidedness of Transverse Loop Colostomy: A Retrospective Cohort Study. J Anus Rectum Colon 2023 (PMID 37900692)
- Mittal R, et al. Surgical management of stomal prolapse: Is there a superior approach to repair? Am J Surg 2020 (PMID 32089244)
- Myers JO, Rothenberger DA. Sugar in the reduction of incarcerated prolapsed bowel. Report of two cases. Dis Colon Rectum 1991 (PMID 2022149)
- Shapiro R, et al. Reduction of an incarcerated, prolapsed ileostomy with the assistance of sugar as a desiccant. Tech Coloproctol 2010 (PMID 19593624)
- Herlufsen P, et al. Study of peristomal skin disorders in patients with permanent stomas. Br J Nurs 2006 (PMID 17108855)
- WOCN Society Clinical Guideline: Management of the Adult Patient With a Fecal or Urinary Ostomy, An Executive Summary. J Wound Ostomy Continence Nurs 2018 (PMID 29300288)
- Hoeflok J, et al. Use of Convexity in Ostomy Care: Results of an International Consensus Meeting. J Wound Ostomy Continence Nurs 2017 (PMID 28002174)
- Cottam J, et al. Results of a nationwide prospective audit of stoma complications within 3 weeks of surgery. Colorectal Dis 2007 (PMID 17672873)
- StatPearls — Colostomy Care (NCBI Bookshelf NBK560503)
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์ (Medical Disclaimer)
เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับลำไส้ยื่นจากถุงหน้าท้องแบบ loop colostomy การติดถุง การดูแลผิว เข็มขัดพยุง และทางเลือกการผ่าตัด —
ไม่ใช่คำวินิจฉัย คำสั่งการรักษา หรือการเลือกอุปกรณ์เฉพาะบุคคล ตัวเลขจากงานวิจัยเป็นค่าของกลุ่มผู้ป่วยเฉพาะ และไม่ได้ทำนายผลของผู้ป่วยรายใด
ชื่ออุปกรณ์ในหน้านี้เป็นชื่อชนิดทั่วไป ไม่ใช่ชื่อยี่ห้อ การดันลำไส้กลับหรือการใช้น้ำตาลลดบวมควรทำตามคำแนะนำของทีมผ่าตัดหรือพยาบาลออสโตมีเท่านั้น
สิทธิการเบิกอุปกรณ์แตกต่างตามหน่วยบริการ ควรตรวจสอบกับโรงพยาบาล หากลำไส้เปลี่ยนสี ดันกลับไม่ได้ ปวดมาก หรือมีอาการฉุกเฉิน ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ทันที