ปวดท้องประจำเดือน บรรเทาแบบงบน้อยอย่างไรให้ได้ผล: ประคบร้อน น้ำขิง ยืดเหยียด นวด พาราเซตามอล และใครต้องเลี่ยงยากลุ่ม NSAIDs เพื่อถนอมไต

คำถามจากกลุ่มสุขภาพ: ปวดเกร็งท้องน้อยทุกเดือนจนทำงานไม่ไหว มีวิธีไหนที่ได้ผล ประหยัด และไม่ทำร้ายไต

คำตอบตรงๆ: ประคบร้อนและการออกกำลังสม่ำเสมอคือจุดเริ่มต้นที่คุ้มที่สุด ส่วนยาแก้ปวด ให้เลือกตามสุขภาพไต ไม่ใช่ห้ามทุกคนหรือใช้ทุกคนเหมือนกัน

คำถามที่พบบ่อยในกลุ่มสุขภาพผู้หญิงคือ พอประจำเดือนมาก็ปวดเกร็งท้องน้อยจนทำงานไม่ไหว อยากได้วิธีบรรเทาที่ได้ผลจริง ใช้เงินน้อย และไม่ต้องกินยาเยอะ บางคนเป็นโรคไตหรือเคยปลูกถ่ายไต จึงกังวลว่ายาแก้ปวดที่ซื้อกินกันทั่วไปจะทำร้ายไต บทความนี้สรุปหลักฐานของแต่ละวิธี ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ ใครควรเลี่ยงยากลุ่ม NSAIDs และเมื่อไรที่อาการปวดไม่ใช่ “ปวดเมนส์ธรรมดา” ไม่ได้ประเมินกรณีของผู้ใดเป็นรายบุคคล และไม่ทดแทนคำแนะนำของแพทย์ที่ดูแล

1. ทำไมมดลูกบีบตัวจนปวดท้องประจำเดือน

คำตอบตรงๆ: สารโพรสตาแกลนดินที่เยื่อบุโพรงมดลูกปล่อยออกมาตอนหลุดลอก ทำให้กล้ามเนื้อมดลูกบีบตัวแรงจนเลือดไปเลี้ยงลดลงชั่วคราว วิธีบรรเทาที่ได้ผลจึงเป็นการลดสารนี้ คลายกล้ามเนื้อ หรือลดการรับรู้ความปวด

บทบาทของโพรสตาแกลนดิน

การทบทวน (Iacovides 2015) ระบุว่าปวดประจำเดือนพบได้ 45–95% ของผู้หญิงที่มีประจำเดือน ผู้ที่ปวดมีโพรสตาแกลนดินสูงกว่า มดลูกจึงบีบตัวแรงและถี่ ทำให้ปวดเกร็งท้องน้อย ปวดหลังร้าวลงขา คลื่นไส้ หรือท้องเสียร่วมด้วย อาการมักเริ่มก่อนหรือพร้อมประจำเดือนและหนักที่สุดใน 1–2 วันแรก ความปวดนี้ยังรบกวนการนอน อารมณ์ และคุณภาพชีวิตอย่างมีนัยสำคัญ ไม่ควรมองว่าเป็นเรื่องที่ต้องทนเอง

ปวดปฐมภูมิกับปวดทุติยภูมิต่างกันอย่างไร

ปวดประจำเดือนปฐมภูมิคือปวดโดยไม่มีโรคในอุ้งเชิงกราน มักเริ่มตั้งแต่วัยรุ่นไม่นานหลังมีประจำเดือนครั้งแรก ส่วนปวดทุติยภูมิเกิดจากโรค เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เนื้องอกมดลูก หรือการติดเชื้อ แนวทาง ACOG 2018 แนะนำให้รักษาตามอาการได้เลยเมื่อประวัติเข้าได้กับปวดปฐมภูมิ แต่ถ้ารักษา 3–6 เดือนแล้วไม่ดีขึ้น ควรตรวจหาสาเหตุทุติยภูมิ วิธีงบน้อยในบทความนี้จึงเหมาะกับปวดปฐมภูมิเป็นหลัก

2. 5 วิธีบรรเทาปวดท้องประจำเดือนแบบงบน้อย และหลักฐานของแต่ละวิธี

คำตอบตรงๆ: ประคบร้อนและออกกำลังสม่ำเสมอมีหลักฐานดีที่สุดในกลุ่มที่ไม่ใช้ยา ขิงผงและการนวดช่วยเสริมได้ ส่วนพาราเซตามอลเป็นยาที่ปลอดภัยต่อไตกว่าแต่ลดปวดได้น้อยกว่ายากลุ่ม NSAIDs

วิธีที่ 1: ประคบร้อนท้องน้อย (ราว 0–100 บาท)

การทดลองแบบสุ่มใน 84 คน (Akin 2001) เทียบแผ่นร้อนอุณหภูมิต่ำที่แปะท้องราว 12 ชั่วโมงต่อวันกับยา ibuprofen 400 มก. วันละ 3 ครั้ง พบคะแนนทุเลาปวดใกล้เคียงกัน (3.27 เทียบ 3.07 และกลุ่มยาหลอก 1.95) เมื่อใช้ร่วมกัน อาการทุเลาเร็วขึ้นจากราว 2.79 เป็น 1.5 ชั่วโมง อีกการทดลองใน 344 คน (Akin 2004) พบแผ่นร้อนลดปวดได้ดีกว่าพาราเซตามอล 1,000 มก. เล็กน้อย (2.48 เทียบ 2.17) การทบทวน 6 การทดลอง (Jo 2018) สรุปว่าประคบร้อนน่าจะช่วยได้ แต่การทดลองยังน้อยและขนาดเล็ก

• วิธีทำ: ใช้กระเป๋าน้ำร้อนหรือขวดน้ำอุ่นห่อผ้า วางท้องน้อยครั้งละ 15–20 นาที พักแล้วทำซ้ำได้
• ความร้อน: แค่อุ่นสบาย ราว 40 องศาเซลเซียส ไม่ร้อนจนแสบ ห้ามใช้น้ำเดือดและห้ามนอนหลับทับแหล่งความร้อน
• ระวัง: ผู้ที่ชาปลายประสาทจากเบาหวานหรือโรคไตรับรู้ความร้อนได้น้อย ผู้ปลูกถ่ายไตไม่ควรวางของร้อนจัดหรือกดแรงบนตำแหน่งไตใหม่

วิธีที่ 2: ขิง (ราว 10–20 บาทสำหรับขิงสด)

การทบทวน 4 การทดลองเทียบยาหลอก (Daily 2015) พบว่าขิงผง 750–2,000 มก. ต่อวันในช่วง 3–4 วันแรกของรอบเดือนลดปวดได้ การทดลองใน 150 คน (Ozgoli 2009) ให้ขิงผง 250 มก. วันละ 4 ครั้ง 3 วัน ได้ผลไม่ต่างจากยา mefenamic acid และ ibuprofen แต่การทบทวนของ Cochrane (Pattanittum 2016) จาก 27 การทดลอง 3,101 คน จัดหลักฐานอาหารเสริมทุกชนิดรวมถึงขิงเป็นระดับต่ำ

• น้ำขิงต้มสด: ราคาถูกและปลอดภัยในปริมาณอาหาร ให้ความอุ่น แต่ไม่รู้ขนาดสารสำคัญที่ได้ ผลอาจน้อยกว่าในงานวิจัย
• ระวัง: ผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น warfarin ควรถามแพทย์ก่อนกินขิงผงขนาดสูง
• ผู้ปลูกถ่ายไต: รายงานผู้ป่วย 1 ราย (Boissiere 2023) ที่กินขิง 10 กรัมต่อวัน 4 วันไม่พบระดับยา tacrolimus เปลี่ยน แต่ข้อมูลยังน้อยมาก ควรแจ้งทีมปลูกถ่ายก่อนกินขิงผงหรือสมุนไพรเสริมทุกชนิด

วิธีที่ 3: ออกกำลังกายและท่ายืดเหยียด (0 บาท)

การทบทวนของ Cochrane (Armour 2019) จาก 12 การทดลอง 854 คนพบว่าการออกกำลังสม่ำเสมอ ครั้งละ 45–60 นาที อย่างน้อยสัปดาห์ละ 3 ครั้ง ลดความปวดได้ราว 25 มม. จากสเกล 100 มม. ไม่ว่าจะเป็นยืดเหยียด โยคะ หรือแอโรบิก แต่หลักฐานยังมีคุณภาพต่ำ การวิเคราะห์เครือข่าย 33 การศึกษา (Li 2024) พบว่าการออกกำลังกาย (−3.20) และประคบร้อน (−2.97) ลดคะแนนปวดได้ใกล้เคียงกัน

• ทำตลอดเดือน: ประโยชน์มาจากการทำต่อเนื่อง ไม่ใช่เฉพาะวันที่ปวด
• วันที่ปวด: ท่าหมอบเด็ก (Child’s Pose) และท่าแมว-วัว (Cat-Cow) ค้างท่าละ 30–60 วินาที ช่วยผ่อนคลายหลังส่วนล่างได้
• ผู้ปลูกถ่ายไต: ไตใหม่อยู่ที่ท้องน้อยด้านข้าง ให้แยกเข่ากว้างในท่าหมอบเด็กเพื่อไม่ให้ต้นขากดบริเวณไตใหม่

วิธีที่ 4: นวดท้องเบาๆ (0–50 บาท)

การวิเคราะห์ 6 การทดลอง 362 คน (Sut 2017) พบว่าการนวดท้องด้วยน้ำมันหอมระเหยลดปวดได้มากกว่าการนวดด้วยน้ำมันธรรมดา แต่การนวดเองก็ช่วยผ่อนคลาย ใช้ปลายนิ้วนวดวนตามเข็มนาฬิการอบสะดือและท้องน้อยเบาๆ 5–10 นาที

อย่าทายาหม่องหรือยานวดร้อนแล้วประคบร้อนทับ: ยาเหล่านี้หลายชนิดมีเมทิลซาลิไซเลตและเมนทอล ความร้อนเพิ่มการดูดซึมผ่านผิว มีรายงานผู้ป่วย (Heng 1987) ที่ทายานวดชนิดนี้แล้วใช้แผ่นร้อนทับ จนผิวหนังและกล้ามเนื้อตายเต็มความหนา และเกิดไตอักเสบต่อเนื่อง ถ้าจะนวด ให้ใช้น้ำมันนวดธรรมดาหรือโลชั่น และประคบร้อนแยกกัน

วิธีที่ 5: พาราเซตามอลเมื่อจำเป็น (ราว 10–20 บาท)

พาราเซตามอลไม่ลดเลือดไปเลี้ยงไตเหมือนยากลุ่ม NSAIDs บทความทบทวน (Abbasi 2023) สรุปว่าผู้ป่วยไตมักทนยาได้ดีกว่า จึงเป็นยาแก้ปวดตัวแรกสำหรับผู้ป่วยโรคไตและผู้ปลูกถ่ายไต แต่ลดปวดประจำเดือนได้น้อยกว่า NSAIDs การทบทวนของ Cochrane (Marjoribanks 2015) พบ NSAIDs ได้ผลดีกว่าพาราเซตามอล (OR 1.89) จึงควรใช้ร่วมกับประคบร้อน

• ขนาดทั่วไปในผู้ใหญ่: 500–1,000 มก. ทุก 4–6 ชั่วโมงเมื่อปวด ไม่เกิน 4,000 มก. ต่อวัน ตามข้อมูลยาของ MedlinePlus (NIH): Acetaminophen
• ควรใช้ขนาดต่ำกว่านี้: ผู้ที่มีโรคตับ ดื่มสุราประจำ หรือน้ำหนักตัวน้อย ตามคำแนะนำแพทย์ เช่น ไม่เกิน 2,000–3,000 มก. ต่อวัน
• ระวังยาซ้ำ: ยาแก้หวัดหรือยาแก้ปวดสูตรผสมหลายชนิดมีพาราเซตามอลอยู่แล้ว

ตารางสรุปวิธีงบน้อย ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ กลไก น้ำหนักหลักฐาน และความปลอดภัยต่อไต ราคาเป็นค่าประมาณในประเทศไทย (บนมือถือแสดงเป็นการ์ด)

3. ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs กับไต: ใครใช้ได้ ใครต้องเลี่ยง

คำตอบตรงๆ: NSAIDs เป็นยาที่ได้ผลดีที่สุดสำหรับปวดประจำเดือน และคนไตปกติใช้ระยะสั้นได้ แต่ความเสี่ยงไตบาดเจ็บเพิ่มชัดในผู้ป่วยโรคไต ผู้ปลูกถ่ายไต ผู้ที่ขาดน้ำ และผู้ที่กินยาความดันบางกลุ่ม คำว่า “ห้ามทุกคนเด็ดขาด” จึงเกินหลักฐาน แต่ “ห้ามซื้อกินเองในกลุ่มเสี่ยง” ถูกต้อง

ทำไม NSAIDs ได้ผลดี

NSAIDs ยับยั้งเอนไซม์ COX ที่สร้างโพรสตาแกลนดิน จึงลดการบีบตัวของมดลูกตรงต้นเหตุ การทบทวนของ Cochrane (Marjoribanks 2015) จาก 80 การทดลอง 5,820 คนพบว่า ถ้าคนที่ได้ยาหลอกปวดทุเลา 18% คนที่ได้ NSAIDs จะทุเลา 45–53% แต่ผลข้างเคียงเพิ่มจาก 10% เป็น 11–14% ส่วนใหญ่เป็นอาการทางเดินอาหาร ตัวอย่างชื่อสามัญ ได้แก่ ibuprofen, naproxen และ mefenamic acid

หลักฐานเรื่อง NSAIDs กับไตบาดเจ็บ

การวิเคราะห์รวม (Zhang 2017) พบว่าการใช้ NSAIDs ในประชากรทั่วไปเพิ่มโอกาสไตบาดเจ็บเฉียบพลัน 1.73 เท่า ผู้สูงอายุ 2.51 เท่า และผู้ป่วยไตเรื้อรัง 1.63 เท่า ความเสี่ยงสัมบูรณ์สูงกว่าในผู้ป่วยไตเพราะพื้นฐานเสี่ยงอยู่แล้ว ในผู้ใช้ยาความดัน 487,372 คน (Lapi 2013) การใช้ NSAIDs ร่วมกับยาขับปัสสาวะและยากลุ่ม ACE inhibitor หรือ ARB เพิ่มความเสี่ยง 1.31 เท่า และสูงสุด 1.82 เท่าใน 30 วันแรก อีกการศึกษา 78,379 คน (Dreischulte 2015) พบความเสี่ยงเพิ่ม 1.60–1.64 เท่าแม้ใช้ร่วมกับยาความดันเพียงกลุ่มเดียว ส่วนในผู้สูงอายุ 10,184 คน (Gooch 2007) การใช้ NSAIDs สะสมสูงสัมพันธ์กับไตเสื่อมเร็ว 1.26 เท่า

ใครควรเลี่ยง NSAIDs ที่ซื้อกินเอง

แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำให้ผู้ป่วยไตเรื้อรังเลี่ยงการใช้ NSAIDs ต่อเนื่องนาน และระวังเป็นพิเศษเมื่อใช้ร่วมกับยากลุ่ม ACE inhibitor หรือ ARB และยาขับปัสสาวะ ในผู้ปลูกถ่ายไตที่กินยากดภูมิกลุ่ม calcineurin inhibitor (Delzer 2018) การใช้ NSAIDs ร่วมด้วยพบครีเอตินินสูงขึ้น 80.5% เทียบกับ 56.3% และไตบาดเจ็บเฉียบพลัน 12.2% เทียบกับ 5.6% การติดตามผู้ปลูกถ่ายไต 1,730 คน (Jeong 2021) พบ 11% เคยได้ใบสั่งยา NSAIDs และในกลุ่มที่ตรวจเลือดภายใน 14 วัน พบไตบาดเจ็บเฉียบพลัน 13%

ตารางสรุปกลุ่มคนกับความเหมาะสมของยากลุ่ม NSAIDs สำหรับปวดประจำเดือน ใช้ชื่อกลุ่มยาและชื่อสามัญเท่านั้น (บนมือถือแสดงเป็นการ์ด)

แผนสำหรับผู้ป่วยโรคไตและผู้ปลูกถ่ายไตที่ปวดประจำเดือนทุกเดือน

เริ่มจากประคบร้อน การออกกำลังสม่ำเสมอ และพาราเซตามอลในขนาดที่ถูกต้อง ถ้ายังปวดจนทำงานไม่ได้ทุกเดือน ไม่ควรแก้ด้วยการซื้อ NSAIDs กินเอง แต่ควรปรึกษาสูตินรีแพทย์ร่วมกับแพทย์โรคไตหรือทีมปลูกถ่าย เรื่องยาฮอร์โมนที่ลดปวดได้ เช่น ยาเม็ดคุมกำเนิดหรือห่วงอนามัยชนิดมีฮอร์โมน levonorgestrel ซึ่งต้องเลือกตามความดัน ความเสี่ยงลิ่มเลือด และยาที่ใช้อยู่ รายละเอียดเฉพาะผู้ปลูกถ่ายไตอ่านต่อได้ใน คู่มือประจำเดือนหลังปลูกถ่ายไต

4. แผนบรรเทาปวดประจำเดือนแบบเป็นขั้นตอน

คำตอบตรงๆ: เตรียมก่อนปวด ใช้วิธีไม่ใช้ยาเป็นฐาน แล้วเลือกยาตามสุขภาพไต ถ้ายังไม่ดีขึ้นใน 3–6 เดือน ให้ตรวจหาสาเหตุ

4 ขั้นเมื่อปวดประจำเดือน

ทางเลือกด้วยฮอร์โมนเมื่อปวดมากทุกเดือน

การทบทวนของ Cochrane (Schroll 2023) จาก 21 การทดลอง 3,723 คนพบว่ายาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมลดปวดได้ปานกลาง ถ้าคนที่ได้ยาหลอกดีขึ้น 28% คนที่ได้ยาจะดีขึ้น 37–60% แต่เลือดออกกะปริบกะปรอยเพิ่มจาก 18% เป็น 39–60% และอาจปวดหัวหรือคลื่นไส้ การใช้แบบต่อเนื่องอาจลดปวดได้ดีกว่าแบบมาตรฐาน ยาฮอร์โมนต้องให้แพทย์ประเมินความดัน ไมเกรน การสูบบุหรี่ และความเสี่ยงลิ่มเลือดก่อน

เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าผ่านผิวหนัง (TENS)

การทบทวนของ Cochrane (Han 2024) จาก 20 การทดลอง 585 คนพบว่า TENS ความถี่สูงอาจลดปวดได้ราว 1.39 คะแนนจากสเกล 10 คะแนน แต่หลักฐานมีความน่าเชื่อถือต่ำ เครื่องมีราคาหลายร้อยบาท เหมาะกับคนที่อยากลดการใช้ยา ผู้ที่ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจควรถามแพทย์ก่อน

5. เปรียบเทียบทางเลือกบรรเทาปวดประจำเดือน: ยา ธรรมชาติ และไลฟ์สไตล์

คำตอบตรงๆ: ไม่มีวิธีเดียวที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน การเลือกขึ้นกับความรุนแรง สุขภาพไต และความต้องการคุมกำเนิด ตารางนี้ใช้ชื่อกลุ่มยาและชื่อสามัญเท่านั้น

ตารางเปรียบเทียบแนวทางดูแล

เปรียบเทียบยากลุ่ม NSAIDs พาราเซตามอล ยาฮอร์โมน และวิธีไม่ใช้ยาสำหรับปวดประจำเดือน (บนมือถือแสดงเป็นการ์ด)

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

คำถามที่ผู้อ่านมักถามเรื่องการบรรเทาปวดท้องประจำเดือนแบบงบน้อยและความปลอดภัยต่อไต

วิธีบรรเทาปวดท้องประจำเดือนแบบงบน้อยที่มีหลักฐานรองรับ มีอะไรบ้าง?

วิธีที่มีหลักฐานดีที่สุดในกลุ่มที่ไม่ใช้ยาคือ ประคบร้อนท้องน้อยด้วยกระเป๋าน้ำร้อนหรือขวดน้ำอุ่นห่อผ้า และออกกำลังกายหรือยืดเหยียดสม่ำเสมอตลอดเดือน รองลงมาคือขิงผงในช่วง 3–4 วันแรกของรอบเดือน และการนวดท้อง ทุกวิธีมีหลักฐานระดับต่ำถึงปานกลางจากการทดลองขนาดเล็ก จึงใช้ร่วมกันได้ ถ้ายังปวดมาก ยาแก้ปวดที่เหมาะขึ้นกับสุขภาพไต ผู้ที่ไตปกติใช้ยากลุ่ม NSAIDs ระยะสั้นได้ ส่วนผู้ป่วยโรคไตหรือผู้ปลูกถ่ายไตควรใช้พาราเซตามอลแทน

ประคบร้อนช่วยปวดท้องประจำเดือนได้จริงไหม เทียบกับยาแก้ปวดได้แค่ไหน?

ช่วยได้จริง การทดลองแบบสุ่มใน 84 คนพบว่าแผ่นร้อนอุณหภูมิต่ำที่แปะต่อเนื่องให้ผลลดปวดใกล้เคียงยา ibuprofen 400 มก. วันละ 3 ครั้ง และเมื่อใช้ร่วมกันอาการทุเลาเร็วขึ้นจากราว 2.79 เป็น 1.5 ชั่วโมง อีกการทดลองใน 344 คนพบว่าแผ่นร้อนลดปวดได้ดีกว่าพาราเซตามอล 1,000 มก. เล็กน้อย การทบทวน 6 การทดลองสรุปว่าประคบร้อนน่าจะช่วยได้ แต่การทดลองยังน้อยและขนาดเล็ก ควรใช้ความร้อนแค่อุ่นสบาย มีผ้ากั้น และไม่นอนทับแหล่งความร้อน

น้ำขิงช่วยลดปวดประจำเดือนได้ไหม ต้องกินเท่าไร?

มีหลักฐานว่าขิงช่วยได้ แต่หลักฐานส่วนใหญ่มาจากขิงผงในแคปซูล ไม่ใช่น้ำขิงต้ม การทบทวน 4 การทดลองเทียบยาหลอกพบว่าขิงผง 750–2,000 มก. ต่อวันในช่วง 3–4 วันแรกของรอบเดือนลดปวดได้ และการทดลองใน 150 คนพบว่าขิงผง 250 มก. วันละ 4 ครั้งได้ผลใกล้เคียงยา mefenamic acid และ ibuprofen แต่ Cochrane จัดหลักฐานเป็นระดับต่ำ น้ำขิงต้มจากขิงสดราคาถูกและปลอดภัยในปริมาณอาหาร แต่ไม่รู้ขนาดสารสำคัญที่ได้ ผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยากดภูมิหลังปลูกถ่ายไตควรถามแพทย์ก่อนกินขิงผงขนาดสูง

ออกกำลังกายและท่ายืดเหยียดช่วยปวดประจำเดือนได้แค่ไหน?

การทบทวนของ Cochrane จาก 12 การทดลอง 854 คนพบว่าการออกกำลังกายสม่ำเสมอ ครั้งละ 45–60 นาที อย่างน้อยสัปดาห์ละ 3 ครั้ง ลดความปวดได้ราว 25 มม. จากสเกล 100 มม. ซึ่งมีความหมายทางคลินิก ไม่ว่าจะเป็นโยคะ ยืดเหยียด หรือแอโรบิก แต่หลักฐานยังมีคุณภาพต่ำ ประโยชน์มาจากการทำต่อเนื่องตลอดเดือน ไม่ใช่ทำเฉพาะวันที่ปวด ท่าอย่างท่าหมอบเด็กหรือท่าแมว-วัวใช้ช่วยผ่อนคลายระหว่างวันที่ปวดได้ ผู้ปลูกถ่ายไตควรเลี่ยงท่าที่กดท้องน้อยบริเวณไตใหม่แรงๆ

ทายาหม่องหรือยานวดร้อนที่ท้องแล้วประคบร้อนทับได้ไหม?

ไม่ควรทำ ยาหม่องและยานวดร้อนจำนวนมากมีเมทิลซาลิไซเลตและเมนทอล ความร้อนจากกระเป๋าน้ำร้อนเพิ่มการดูดซึมผ่านผิวหนัง มีรายงานผู้ป่วยที่ทายานวดชนิดนี้แล้วใช้แผ่นร้อนทับจนผิวหนังและกล้ามเนื้อตายเต็มความหนา และเกิดไตอักเสบชนิดอินเตอร์สติเชียลต่อเนื่อง ถ้าจะนวดท้อง ให้ใช้น้ำมันนวดธรรมดาหรือโลชั่น นวดวนเบาๆ แล้วค่อยประคบร้อนแยกกัน และไม่ทายาบนผิวที่มีแผล

คนที่ไตปกติ กินยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ตอนปวดประจำเดือนได้ไหม?

ได้ สำหรับผู้ที่ไตปกติ ไม่ได้ขาดน้ำ และไม่มีข้อห้ามอื่น ยากลุ่ม NSAIDs เช่น ibuprofen, naproxen หรือ mefenamic acid เป็นยาหลักที่ได้ผลดีที่สุดสำหรับปวดประจำเดือนปฐมภูมิ การทบทวนของ Cochrane จาก 80 การทดลองพบว่าถ้าคนที่ได้ยาหลอกปวดทุเลา 18% คนที่ได้ NSAIDs จะทุเลา 45–53% ควรใช้ขนาดต่ำที่ได้ผล กินพร้อมอาหารและดื่มน้ำพอ ใช้เพียง 2–3 วันแรกของรอบเดือน ความเสี่ยงไตเพิ่มขึ้นชัดเมื่อขาดน้ำ อาเจียนหรือท้องเสีย ใช้ต่อเนื่องนาน อายุมาก หรือใช้ร่วมกับยาความดันกลุ่ม ACE inhibitor หรือ ARB และยาขับปัสสาวะ ผู้ที่มีแผลในกระเพาะหรือแพ้ยาแอสไพรินควรเลี่ยง

ผู้ป่วยโรคไตหรือผู้ปลูกถ่ายไต ควรใช้ยาแก้ปวดอะไรเมื่อปวดประจำเดือน?

ควรเลี่ยงยากลุ่ม NSAIDs ที่ซื้อเอง และใช้พาราเซตามอลเป็นยาแก้ปวดตัวแรกร่วมกับประคบร้อนและการออกกำลังกาย ในประชากรทั่วไป NSAIDs เพิ่มโอกาสไตบาดเจ็บเฉียบพลัน 1.73 เท่า และในผู้ป่วยไตเรื้อรัง 1.63 เท่า ส่วนผู้ปลูกถ่ายไตที่กินยากดภูมิกลุ่ม calcineurin inhibitor เช่น tacrolimus หรือ cyclosporine ร่วมกับ NSAIDs พบไตบาดเจ็บเฉียบพลัน 12.2% เทียบกับ 5.6% ผู้ใหญ่ทั่วไปใช้พาราเซตามอล 500–1,000 มก. ทุก 4–6 ชั่วโมงเมื่อปวด ไม่เกิน 4,000 มก. ต่อวัน ผู้ที่มีโรคตับ ดื่มสุราประจำ หรือน้ำหนักตัวน้อยควรใช้ขนาดต่ำกว่านี้ตามแพทย์ ถ้าปวดมากทุกเดือน ควรปรึกษาแพทย์โรคไตหรือทีมปลูกถ่ายร่วมกับสูตินรีแพทย์ เรื่องยาฮอร์โมนที่เหมาะสม

ปวดประจำเดือนแบบไหนที่ควรพบแพทย์ ไม่ใช่แค่ปวดธรรมดา?

ควรพบแพทย์เมื่อปวดรุนแรงจนเป็นลมหรือแตกต่างจากทุกเดือน อาจตั้งครรภ์ มีไข้หรือตกขาวผิดปกติ เลือดออกมากจนชุ่มผ้าอนามัยทุกชั่วโมงติดต่อกันหลายชั่วโมง เริ่มปวดประจำเดือนครั้งแรกหลังอายุ 25 ปี ปวดมากขึ้นทุกเดือน ปวดนอกช่วงมีประจำเดือน หรือเจ็บเวลามีเพศสัมพันธ์ ซึ่งอาจเป็นปวดประจำเดือนทุติยภูมิจากเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เนื้องอกมดลูก หรือการติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน แนวทาง ACOG ระบุว่าถ้ารักษาแล้ว 3–6 เดือนไม่ดีขึ้น ควรตรวจหาสาเหตุเพิ่ม

กลไกทางวิทยาศาสตร์แบบย่อ (Scientific mechanism)

สรุปโดย ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์:
เมื่อฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนลดลงก่อนมีประจำเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกจะปล่อยกรดอะราคิโดนิก ซึ่งเอนไซม์ COX เปลี่ยนเป็นโพรสตาแกลนดิน F2α และ E2 สารเหล่านี้ทำให้กล้ามเนื้อมดลูกบีบตัวแรงและถี่ ความดันในโพรงมดลูกสูงจนเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อลดลงชั่วคราว และกระตุ้นปลายประสาทรับความปวด ความร้อนช่วยคลายกล้ามเนื้อ เพิ่มเลือดไหลเวียน และกระตุ้นตัวรับความร้อนที่ลดการส่งสัญญาณปวด การออกกำลังสม่ำเสมอเพิ่มเลือดไหลเวียนในอุ้งเชิงกรานและสารเอนดอร์ฟิน
ยากลุ่ม NSAIDs ยับยั้ง COX จึงลดโพรสตาแกลนดินในมดลูกได้ตรงจุด แต่ในไต โพรสตาแกลนดินทำหน้าที่ขยายหลอดเลือดแดงที่นำเลือดเข้าหน่วยกรอง เมื่อปริมาณเลือดหรือน้ำในร่างกายลดลง เช่น ขาดน้ำ อาเจียน กินยาขับปัสสาวะ หรือไตเสื่อมอยู่แล้ว ไตจะพึ่งโพรสตาแกลนดินมากขึ้น การกดสารนี้ด้วย NSAIDs ทำให้เลือดเข้าหน่วยกรองลดลงจนไตบาดเจ็บเฉียบพลันได้ ยากลุ่ม ACE inhibitor และ ARB ลดแรงดันด้านทางออกของหน่วยกรอง ส่วนยากดภูมิกลุ่ม calcineurin inhibitor หดหลอดเลือดด้านทางเข้า การใช้ร่วมกันจึงยิ่งลดแรงกรอง
ในคนไตปกติที่ดื่มน้ำพอ การไหลเวียนเลือดไปไตไม่ได้พึ่งโพรสตาแกลนดินมากนัก NSAIDs ระยะสั้นจึงมีความเสี่ยงต่ำกว่ามาก พาราเซตามอลออกฤทธิ์ที่ระบบประสาทส่วนกลางเป็นหลักและแทบไม่ยับยั้ง COX ที่ไต จึงไม่ลดเลือดไปเลี้ยงไต แต่ขนาดสูงเป็นพิษต่อตับ

อ่านต่อ: คู่มือที่เกี่ยวข้อง