คันข้อเท้าเป็นปี ผิวหนาแตก เกาแล้วไม่หาย เป็น Eczema, Lichen Simplex หรือเส้นเลือดดำผิดปกติ?

เมื่อไรพบแพทย์เร็ว และเมื่อไรโทร 1669

หน้าอาการ neurodermatitis ของ American Academy of Dermatology อัปเดต 20 มกราคม 2021 ให้โทรหาแพทย์เมื่อเห็นสะเก็ดสีน้ำผึ้ง ของเหลวไหลจากจุดที่คัน หรือตุ่มที่มีหนอง เพราะนั่นเป็นสัญญาณการติดเชื้อ แผลเปิดเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ และหน้า stasis dermatitis บอกว่าแพทย์ผิวหนังควรตรวจแผลและรอยถลอกทุกแผล

หน้า cellulitis ของ NHS ทบทวน 18 เมษายน 2024 ให้ขอพบแพทย์ด่วนหรือสาย 111 เมื่อผิวเจ็บ ร้อน และบวม เพราะยาปฏิชีวนะตั้งแต่ต้นช่วยไม่ให้ลุกลาม ในไทยชุดนี้คือพบแพทย์ในวันเดียวกัน ไม่ใช่โทร 1669 จากผิวเจ็บร้อนบวมอย่างเดียว สีแดงอาจเห็นยากบนผิวน้ำตาลหรือผิวดำ

หน้าเดียวกันให้โทร 999 หรือไปห้องฉุกเฉินเมื่อมี cellulitis ร่วมกับอุณหภูมิสูงมากหรือรู้สึกร้อน หนาว หรือสั่น หัวใจเต้นเร็วหรือหายใจเร็ว ปื้นม่วงซึ่งอาจเห็นยากบนผิวน้ำตาลหรือผิวดำ เวียนหรือจะเป็นลม สับสน ผิวเย็นชื้นหรือซีด หรือไม่ตอบสนอง และบอกว่าอย่าขับไปเอง ในไทยใช้ 1669 สำหรับรายการนี้เมื่อยังไม่ได้อยู่ในโรงพยาบาล คนที่มีเบาหวานและมีแผลเปิดควรให้แพทย์ดูแผล เพราะ NHS ใส่เบาหวานไว้ในตัวอย่างภูมิคุ้มกันที่อ่อน และ AAD ให้ตรวจแผลทุกแผลใน stasis dermatitis

คำตอบสั้น

คันข้อเท้าเป็นปีจนผิวหนา แห้ง แตก และเกาซ้ำ ยังตั้งชื่อจากภาพไม่ได้ วงจรคันแล้วเกาทำให้ผิวหนาได้ และข้อเท้ายังต้องแยก eczema เชื้อรา และผิวหนังจากหลอดเลือดดำที่ไหลกลับไม่ดี

ก่อนพบแพทย์

จดว่าคันมาก่อนผื่นหรือไม่ เกาจุดเดิมจนผิวหนาหรือไม่ และมีบวมตอนเย็นหรือเส้นเลือดขอดหรือไม่ อย่าซื้อสเตียรอยด์หรือยาฆ่าเชื้อรามาทาเองเพื่อลองชื่อโรค

เช็กอาการคันข้อเท้าเรื้อรัง: เป็นผิวหนังหรือเกี่ยวกับหลอดเลือดดำ?

ภาพเดียวยังไม่ใช่ชื่อโรค

ปื้นหนา แห้ง มีรอยเกาที่ข้อเท้าเข้ากับหลายโรคได้พร้อมกัน หน้าภาพรวม neurodermatitis ของ AAD บอกว่าโรคผิวหนังอื่นก็ทำให้เกิดวงจรคันแล้วเกาได้ และการรักษาแต่ละโรคไม่เหมือนกัน จึงควรพบแพทย์ผิวหนัง หน้านี้ไม่ตั้งชื่อ lichen simplex chronicus, eczema, เชื้อรา หรือ stasis dermatitis จากภาพ

วงจรคันแล้วเกา ทำให้ผิวหนาได้อย่างไร

AAD เรียกโรคนี้ว่า neurodermatitis และบอกว่าเป็น eczema ชนิดที่เริ่มจากคัน อีกชื่อคือ lichen simplex chronicus คนส่วนใหญ่มีปื้นคันหนึ่งหรือสองตำแหน่ง การมีหลายปื้นพบได้น้อย โรคนี้ไม่ติดต่อ ทั้งรับจากคนอื่นและส่งต่อให้คนอื่นไม่ได้

หน้าเดียวกันบอกว่าการเกาคือสิ่งที่ทำให้เกิดผื่น ปื้นมักอยู่ที่แขน ขา ท้ายทอย หนังศีรษะ หรือขาหนีบ คันเป็นพัก ๆ และมักแรงสุดตอนพักหรือก่อนหลับ บางคนถูกปลุกจากหลับ มักเริ่มในช่วงชีวิตที่เครียดมาก แต่คันดำเนินต่อได้หลังความรู้สึกนั้นจางแล้ว ถ้าเกาบ่อยอาจมีแผลเลือดออกหรือติดเชื้อ

เมื่อเกาซ้ำ ผิวจะหนาขึ้น AAD อธิบายว่านั่นเป็นทางที่ร่างกายปกป้องตัวเอง ผิวที่หนาเลือดออกน้อยลงและติดเชื้อน้อยลงในบางแง่ แต่ไม่ได้หยุดความคัน และเมื่อหนามากขึ้นมักคันมากขึ้น บางคนเกาจนไม่รู้ตัวว่ากำลังเกา เป้าหมายของการรักษาคือหยุดวงจร itch-scratch-itch โรคนี้หายไปเองได้ยากถ้าไม่รักษา

หน้าอาการอัปเดตวันเดียวกันบอกว่าตอนเกาต่อ ปื้นอาจลอกและเป็นสีม่วงในผิวเข้มหรือแดงในผิวอ่อน ต่อมาผิวอาจดูเหมือนหนัง หนา สีน้ำตาล เทา หรือแดง แห้ง หยาบ และเป็นขุย แม้หนาแล้วคันก็ยังอยู่ ภาพตัวอย่างบนหน้านั้นเป็นปื้นหนาเป็นขุยที่ข้อเท้าพร้อมแผลเปิดที่มีเลือดออก เชื้อใต้เล็บหรือบนมือเข้าแผลได้

DermNet บทความกุมภาพันธ์ 2022 ระบุข้อเท้า หน้าแข้งด้านหน้าและด้านข้าง และต้นขา เป็นตำแหน่งที่พบบ่อย ผิวที่หนามีรอยย่นชัดเป็นลายตัดกัน สีที่เข้มขึ้นหรือจางลงเห็นชัดกว่าในผิวเข้ม ส่วนรอยแดงเห็นน้อยกว่า โรคอาจเริ่มบนผิวที่เดิมปกติ หรือตามหลังผื่นคันอื่น เช่น atopic dermatitis, psoriasis หรือผิวแห้งมาก ตัวกระตุ้นทางเส้นประสาทหรือโรคทั้งตัวที่ทำให้คันก็อยู่ในรายการของแพทย์ ไม่ใช่คำว่าเครียดอย่างเดียว

eczema กับ contact dermatitis ยังต้องแยก

AAD จัด neurodermatitis ว่าเป็น eczema ชนิดหนึ่ง และบอกว่ามันเกิดร่วมกับ eczema หรือ psoriasis ได้ การรักษาจึงต้องรู้ว่ามีโรคผิวหนังกี่ชื่อ ถ้าแพทย์สงสัยโรคที่สองเช่น psoriasis อาจตัดชิ้นเนื้อชิ้นเล็กขณะยังรู้สึกตัว ไม่ใช่ทุกคนที่คันข้อเท้า

หน้า contact dermatitis ของ NHS ที่เปิด 1 พฤศจิกายน 2026 บอกว่าเป็น eczema ที่ถูกกระตุ้นจากการสัมผัสสาร ผิวคัน เป็นตุ่มน้ำ แห้ง และแตก ผิวอ่อนอาจแดง ผิวเข้มอาจน้ำตาลเข้ม ม่วง หรือเทา มักเกิดภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วันหลังสัมผัส สารระคายที่พบบ่อยคือสบู่ ผงซักฟอก ตัวทำละลาย หรือน้ำที่สัมผัสประจำ การแพ้พบน้อยกว่า เช่นเครื่องสำอางหรือนิกเกิล มือและหน้าพบบ่อยแต่เกิดได้ทุกตำแหน่ง ถ้าเลี่ยงสารได้ผิวมักดีขึ้น แต่เลี่ยงไม่ได้เสมอ อีมอลเลียนต์และสเตียรอยด์ทาเป็นการรักษาที่แพทย์แนะนำเมื่ออาการรุนแรง ไม่ใช่ครีมที่ซื้อมาลองกับผื่นข้อเท้าที่ยังไม่รู้ชื่อ

NHS ให้พบ GP เมื่ออาการอยู่เรื้อรัง กลับซ้ำ หรือรุนแรง และอาจส่งแพทย์ผิวหนังเมื่อหาสารไม่เจอหรือไม่ตอบสนอง AAD ให้ทดสอบภูมิแพ้เมื่อแพทย์ผิวหนังคิดว่าคันอาจมาจากปฏิกิริยาแพ้ DermNet ใช้ patch testing เพื่อตัด allergic contact dermatitis ที่เป็นผื่นนำ ไม่ใช่ชุดตรวจของทุกปื้น

รองเท้า ถุงเท้า ครีม หรือน้ำยาซักผ้าเป็นคำถามให้บอกแพทย์ เพราะผื่นอยู่จุดที่ถูกเสียดสี หน้า NHS ไม่ได้สั่งชื่อรองเท้าเป็นสาเหตุ

เชื้อรา และ tinea incognito

DermNet บทความ tinea corporis อัปเดตพฤศจิกายน 2020 บอกว่าเชื้อราบนผิวกายยกเว้นมือ เท้า หนังศีรษะ หน้า เครา ขาหนีบ และเล็บ มักเริ่มเป็นปื้นกลมสีแดงปื้นเดียว ขอบยกและมีขุย กลางปื้นสีจางลง ขอบเป็นตุ่มหรือตุ่มหนองได้ คันพบบ่อย ต่อมาอาจมีหลายปื้นและการกระจายมักไม่สมมาตร โรคนี้แพร่บนผิวเองและแพร่ถึงคนอื่นได้ เชื้อจากที่อื่นเช่นฝ่าเท้าสามารถย้ายมาได้ จึงควรบอกแพทย์ถ้ามีผื่นที่เท้า ซอกนิ้ว หรือเล็บร่วมด้วย

การยืนยันใช้การขูดผิวจากขอบที่มีขุยเพื่อส่องกล้อง และเพาะเชื้อเพื่อรู้ชนิด บางครั้งชิ้นเนื้อก็เห็นเชื้อ ภาพวงอย่างเดียวจึงยังไม่ใช่ชื่อโรค และ eczema รูปเหรียญก็อยู่ในรายการแยกของหน้าเดียวกัน

DermNet บทความ tinea incognito อัปเดตพฤศจิกายน 2017 เรียกชื่อนี้เมื่อเชื้อราถูกรูปเปลี่ยนจากการรักษาที่ไม่เหมาะ ส่วนใหญ่เป็นสเตียรอยด์ทา เชื้อเดิมค่อย ๆ ลามและเลียนโรคผิวหนังอื่นได้ สเตียรอยด์กดการอักเสบจึงรู้สึกระคายน้อยลง พอหยุดสองสามวันคันกลับแรง จึงทาใหม่ ยิ่งทามากเชื้อยิ่งกว้างและยิ่งจำรูปเดิมไม่ได้ เมื่อเทียบกับ tinea corporis ที่ไม่ได้ถูกสเตียรอยด์ ขอบจะนูนน้อยกว่า ขุยน้อยกว่า มีตุ่มหนองมากกว่า กว้างกว่า และระคายมากกว่า

การขูดตรวจทำได้ง่ายหลังหยุดครีมทุกชนิดสองสามวัน ถ้าขุยบนผิวน้อย ห้องปฏิบัติการอาจบอกว่าสิ่งส่งตรวจไม่พอหรือให้ผลลบ หลังหยุดสเตียรอยด์ผื่นอาจอักเสบมากและเห็นเชื้อมากขึ้น การหยุดครีมที่แพทย์เป็นคนสั่งเป็นการตัดสินใจของแพทย์ ไม่ใช่คำสั่งให้หยุดยาทุกหลอดเอง หน้าเดียวกันบอกว่าทางเลี่ยงคืออย่าใช้สเตียรอยด์ทากับผื่นที่ยังไม่รู้ชื่อ ให้คิดถึงเชื้อราเมื่อผื่นมีขุยหรือตุ่มหนอง ขอบเด่นและไม่สม่ำเสมอ และเป็นข้างเดียวหรือไม่สมมาตร และให้ตรวจเชื้อเมื่อยังไม่แน่ใจ

หน้านี้ไม่ให้ซื้อสเตียรอยด์ ยาฆ่าเชื้อรา หรือครีมที่ผสมทั้งสองอย่างมาลองเอง การรักษาเชื้อราเป็นของแพทย์หลังรู้ว่าเป็นเชื้อรา เบาหวานอยู่ในปัจจัยที่ DermNet บอกว่าทำให้ติดเชื้อง่ายขึ้น เป็นข้อมูลให้บอกแพทย์ ไม่ใช่คำสั่งให้เจาะน้ำตาลจากผื่นข้อเท้า

stasis dermatitis กับหลอดเลือดดำ

หน้าภาพรวม stasis dermatitis ของ AAD บอกว่าเป็น eczema ที่พบบ่อยในคนที่เลือดไหลเวียนไม่ดี และเพราะจุดนั้นมักอยู่ที่น่องล่าง ผื่นจึงมักอยู่ใกล้ข้อเท้า เกิดที่อื่นได้แต่น้อย ไม่ติดต่อ อีกชื่อคือ gravitational dermatitis, venous eczema หรือ varicose eczema ลิ้นในหลอดเลือดดำที่ขาอ่อนลงได้เมื่ออายุมากขึ้น เลือดและน้ำจึงค้างที่ขา เรียกว่า venous insufficiency เกิดหลังบาดเจ็บที่ขา ลิ่มเลือด หรือการผ่าตัดก็ได้ ไม่ใช่ทุกคนที่มี venous insufficiency จะมีผื่นนี้

นักวิจัยที่ AAD อ้างเชื่อว่าในสหรัฐมีคนอายุมากกว่า 50 ปีราว 15 ถึง 20 ล้านคนที่เป็นโรคนี้ ตัวเลขนั้นเป็นของกลุ่มประเทศหนึ่ง ไม่ใช่คำทำนายของคนที่โพสต์ภาพข้อเท้า

หน้าอาการบอกว่ามักเริ่มที่ข้อเท้าด้านใน ผิวเปลี่ยนสี แห้ง และคัน บวมมักอยู่ด้านในข้อเท้าช่วงท้ายวัน ในระยะแรกบวมหายไปตอนนอนแล้วกลับมาเมื่อลุกจากเตียง ขาหนักหรือปวดเมื่อยข้างหนึ่งหรือสองข้างเวลาเดินหรือยืน และผิวคันแห้งเปลี่ยนสีโดยเฉพาะเหนือเส้นเลือดขอด เป็นสัญญาณแรกในคนที่รู้แล้วว่ามี venous insufficiency ไม่ใช่ชื่อโรคจากตำแหน่งข้อเท้าคำเดียว

ถ้าไม่ได้รับการดูแล ผิวอาจสีเข้มมาก เป็นขุยคลุมน่องและหลังเท้า แข็ง คันมาก มีแผล ปวด และน่องส่วนล่างเล็กลง บวมที่เคยหายตอนนอนอาจไม่หายอีก ผิวอาจแสบเมื่อทาโลชั่น แผลเปิดควรให้แพทย์ผิวหนังดู AAD บอกว่าการรักษาช่วยให้อาการเบาลงได้ในทุกช่วง แต่ไม่ได้ทำให้โรคนี้จบ และยิ่งเริ่มดูแลเร็วยิ่งช่วยไม่ให้แย่ลง เมื่อโรคแย่ลง contact dermatitis และ cellulitis ซึ่งเป็นการติดเชื้อที่ลึกลงไปในผิว พบได้มากขึ้น

หน้า contact dermatitis ของ NHS แยก varicose eczema ว่ามักเป็นที่น่องล่างและมาจากปัญหาการไหลของเลือดในหลอดเลือดดำที่ขา ประโยคนั้นไม่ได้ให้รายละเอียดบวมตอนเย็น จึงไม่ถูกยุบเข้ากับรายการของ AAD

ถ้าแพทย์ตั้งชื่อ venous insufficiency แล้ว AAD แนะนำยกขาตอนนั่ง ออกกำลังตามที่แนะนำ และเดินเร็ว 10 นาทีหลังจากนั่งหรือยืนครบหนึ่งชั่วโมง รวมถึงดูผิวขาบ่อย หน้านี้ไม่เริ่มโปรแกรมนั้นจากภาพผื่น และไม่เริ่มถุงน่องรัด หน้า cellulitis ของ NHS บอกว่าอย่าใส่ถุงน่องรัดจนกว่า cellulitis จะดีขึ้น การรัดขายังต้องให้แพทย์ดูการไหลเวียน รวมความเสี่ยงของหลอดเลือดแดง ตามบริบทของคนนั้น หน้านี้ไม่ได้เปิดวิธีวัดชีพจรที่เท้า

ตรวจอะไรเป็นของบางคน

DermNet บอกว่าการวินิจฉัย lichen simplex ส่วนใหญ่ดูจากคลินิก การตัดชิ้นเนื้อ patch testing และการเพาะเชื้อราใช้เมื่อต้องตัดโรคอื่น ชุดเลือดเช่น TSH, free T4, การทำงานของไตและตับ และเม็ดเลือด เป็นทางเลือกเมื่อกำลังหาเหตุทั้งตัวของอาการคัน ไม่ใช่ใบเจาะของทุกปื้นที่ข้อเท้าข้างเดียว

หน้าคันของ NHS ทบทวน 19 กรกฎาคม 2023 และถึงกำหนดทบทวน 19 กรกฎาคม 2026 แล้ว บอกว่าคันมีหลายสาเหตุ อย่าตั้งชื่อเอง และให้พบ GP ถ้าคันรบกวนชีวิต ไม่ดีขึ้นด้วยการดูแลตัวเองหรือกลับมาซ้ำ มีผื่น ก้อน หรือบวมใหม่ที่กังวล คันทั้งตัว รุนแรง หรือเกิดขณะตั้งครรภ์ แพทย์อาจเจาะเลือดซึ่งอาจช่วยหาสาเหตุ คันทั้งตัวโดยไม่มีผื่นนำชัดเป็นเหตุให้คิดถึงไทรอยด์ ตับ หรือไตมากขึ้น ตามประโยคว่าพบได้น้อยกว่า ปื้นข้อเท้าที่มีผื่นชัดไม่ใช่คำสั่งให้เจาะชุดนั้นทุกคน

หน้าผิวแห้งคันทั้งตัวเป็นคนละคำถามกับปื้นข้อเท้าจุดเดิม และมีหน้าแยกไว้แล้ว

สิ่งที่ทำเองได้ ระหว่างรอรู้ชื่อโรค

หน้าคันของ NHS ให้ตบหรือแตะแทนการเกา ประคบของเย็นเช่นผ้าชุบน้ำ อาบน้ำเย็นหรืออุ่น ไม่แช่นาน ใช้มอยส์เจอไรเซอร์หรืออีมอลเลียนต์ที่ไม่มีน้ำหอมเป็นประจำ เล็บสะอาด สั้น และเรียบ ใส่ผ้าฝ้ายหรือไหมหลวม และใช้น้ำยาซักผ้าสำหรับผิวบอบบาง อย่าใส่ผ้าแน่น ขนสัตว์ หรือใยสังเคราะห์ และอย่าใช้สบู่ ผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่น หรือมอยส์เจอไรเซอร์ที่มีน้ำหอม เภสัชกรช่วยเลือกผลิตภัณฑ์ได้ และยาต้านฮิสตามีนอาจช่วยบางสาเหตุของคัน ไม่ใช่ทุกผื่น

หน้าผิวแห้งของ AAD อัปเดต 2 มกราคม 2026 แยกอีกประโยคหนึ่งว่าอาบน้ำอุ่น 5 ถึง 10 นาที ซับให้แห้ง ไม่ถูแรง และทามอยส์เจอไรเซอร์ขณะผิวยังหมาด ครีมหรือขี้ผึ้งให้ความชุ่มชื้นมากกว่าโลชั่น ฉลาก fragrance-free ไม่เท่ากับ unscented เพราะ unscented อาจมีสารกลบกลิ่นที่ระคายผิวแห้ง ก่อนใช้ยาแก้คันที่ซื้อเองให้ถามแพทย์ผิวหนัง เพราะหลายผลิตภัณฑ์ทำให้แห้งและคันแย่ลง สองหน้านี้ไม่ได้ถูกยุบเป็นเวลาอาบน้ำประโยคเดียว

DermNet ให้ทาอีมอลเลียนต์อย่างน้อยวันละสองครั้ง และทาหลังอาบจะเก็บความชื้นได้ดี รวมถึงเล็บสั้นและเสื้อหลวม นั่นเป็นการดูแลทั่วไป ไม่ใช่คำสัญญาว่าปื้นจะบางลง

AAD บอกว่าผ้าปิดตอนนอนอาจเป็นส่วนของแผนแพทย์ เพื่อกันเกาขณะหลับและช่วยให้ยาซึมผิวที่หนา หน้านี้ไม่สอนให้ปิดพลาสติกหรือพันสเตียรอยด์เอง

การรักษาตามชื่อโรค ไม่ใช่ครีมเดียว

AAD บอกว่าแผน neurodermatitis ถูกจัดตามอาการของคนนั้น อาจมีสเตียรอยด์ที่แพทย์เลือกเพื่อลดบวม ความร้อน คัน และความหนา ผ้าเย็นหรือแช่น้ำก่อนทายาเป็นการทำตามแผน ไม่ใช่วิธีเริ่มสเตียรอยด์เอง มอยส์เจอไรเซอร์ลดความแห้งซึ่งลดคันได้ แต่บางสูตรระคายและทำให้โรคแย่ จึงใช้สูตรที่แพทย์ผิวหนังแนะนำ ถ้ามีการติดเชื้อ แพทย์สั่งยาทาหรือยากินในช่วงเวลาที่กำหนด และให้กินจนครบแม้ดูเหมือนดีแล้ว ประโยคนั้นเป็นของคนที่แพทย์สั่งยาติดเชื้อแล้ว

ความเครียดและความวิตกกระตุ้นคันได้แม้กำลังรักษา และ AAD บอกว่าโรคอาจกลับเมื่อมีตัวกระตุ้น ความเครียดจึงไม่ใช่คำอธิบายทั้งโรค DermNet บอกว่าโรคนี้เป็นเรื้อรัง ยุบได้แต่กลับซ้ำได้ง่ายถ้าเหตุที่ทำให้คันยังอยู่ ตัวเลขจากงานเล็กเรื่องการรักษาอื่นไม่ถูกนำมาเป็นผลของคนที่อ่านหน้านี้

หน้านี้ไม่ระบุความแรงของสเตียรอยด์ ไม่ระบุจำนวนสัปดาห์ และไม่ให้เริ่ม gabapentin หรือยาอื่นเอง

คำถามก่อนพบแพทย์

คันมานานกี่เดือนหรือกี่ปี?
คันก่อนมีผื่น หรือผื่นมาก่อนคัน?
เกาแล้วผิวหนาขึ้นหรือไม่?
คันมากขึ้นตอนกลางคืนหรือตอนพักหรือไม่?
เป็นข้างเดียวหรือสองข้าง?
อยู่ด้านในข้อเท้าหรือด้านนอก?
มีขอบชัดหรือเป็นวงหรือไม่?
มีขุยที่ขอบหรือไม่?
มีผื่นที่เท้า ซอกนิ้ว หรือเล็บร่วมหรือไม่?
เคยทาสเตียรอยด์หรือไม่?
ทาแล้วดีชั่วคราวแล้วกลับมาหรือไม่?
เคยใช้ยาฆ่าเชื้อราหรือไม่?
มีน้ำเหลืองหรือหนองหรือไม่?
ผิวแตกหรือมีแผลหรือไม่?
แดง ร้อน หรือเจ็บหรือไม่?
ขาบวมช่วงเย็นหรือไม่?
บวมดีขึ้นตอนเช้าหรือไม่?
มีเส้นเลือดขอดหรือไม่?
หนักขาหรือปวดเมื่อยหลังยืนนานหรือไม่?
ทำงานที่ยืนนานหรือไม่?
มีเบาหวานหรือไม่?
มีโรคหลอดเลือดแดงที่ขาหรือไม่?
รองเท้าหรือถุงเท้าเสียดสีจุดเดิมหรือไม่?
เปลี่ยนสบู่ ครีม หรือน้ำยาซักผ้าหรือไม่?
ควรขูดตรวจเชื้อราหรือไม่?
ควรทำ patch test หรือไม่?
ควรตัดชิ้นเนื้อหรือไม่?
ควรประเมิน venous insufficiency หรือไม่?
ควรอัลตราซาวด์หลอดเลือดดำหรือไม่?
อาการแบบใดต้องกลับมาก่อนนัด?

สิ่งที่ควรเตรียม

รูปตอนกำเริบและตอนที่ดูดีขึ้น พร้อมช่วงเวลา
ว่าคันมากช่วงไหน เช่น กลางคืน หลังยืน หรือหลังอาบน้ำร้อน
รายชื่อครีม รวมสเตียรอยด์และยาฆ่าเชื้อราที่เคยใช้ โดยไม่เพิ่มเอง
รองเท้า ถุงเท้า และชั่วโมงที่ยืนทำงาน
รูปแบบขาบวม เส้นเลือดขอด ประวัติเบาหวาน และโรคหลอดเลือดถ้ามี
ผลิตภัณฑ์อาบน้ำและซักผ้าที่เพิ่งเปลี่ยน

แต่ละภาพยังสรุปคนละอย่าง

ลักษณะ	นึกถึงอะไรได้	ยังสรุปอะไรไม่ได้
คันจุดเดิมและเกาซ้ำจนผิวหนา	lichen simplex chronicus	ต้องหาตัวกระตุ้นเดิม
ผิวแห้งแดงเป็นขุย	eczema	ต้องแยก contact dermatitis และเชื้อรา
ผื่นเป็นวงหรือขอบยกและมีขุย	tinea corporis เป็นไปได้	ต้องตรวจเชื้อ
ทาสเตียรอยด์แล้วดีชั่วคราวแต่ลาม	tinea incognito เป็นไปได้	ต้องตรวจเชื้อรา
คันข้อเท้าร่วมกับบวมตอนเย็น	stasis dermatitis เป็นไปได้	ต้องประเมินหลอดเลือดดำ
เส้นเลือดขอดร่วมกับผิวคล้ำ	chronic venous insufficiency	ต้องดูการไหลเวียน
น้ำเหลือง หนอง แดง ร้อน	การติดเชื้อแทรก	ให้แพทย์ดู ไม่ใช่ชื่อโรคจากภาพ
แผลเรื้อรัง	แผลจากหลอดเลือดหรือสาเหตุอื่น	ต้องให้แพทย์ตรวจแผล

สิ่งที่ทำเองได้ และสิ่งที่ยังไม่ควรทำ

เรื่อง	ทำได้	ควรเลี่ยง
มอยส์เจอไรเซอร์	ครีมหรือขี้ผึ้งที่ไม่มีน้ำหอม ทาขณะผิวยังหมาด	โลชั่นหรือผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอมหรือสารกลบกลิ่น
อาบน้ำ	อุ่นสั้น ๆ ตาม AAD หรือเย็นถึงอุ่นตาม NHS	น้ำร้อนจัดหรือแช่นาน
ตอนคัน	ประคบเย็น หรือตบเบา ๆ	เกาหรือถูจุดเดิม
เล็บ	สั้น เรียบ และสะอาด	เล็บยาวหรือคม
ยาทา	ใช้ตามชื่อโรคที่แพทย์ตั้ง	สเตียรอยด์หรือยาฆ่าเชื้อราที่ซื้อมาผสมเอง

ผู้เขียนเรียงเรื่องนี้อย่างไร

ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์ แยกสี่ชั้นที่คำว่าคันข้อเท้ามักทับกัน ชั้นแรกคือภาพไม่ได้ตั้งชื่อ ชั้นที่สองคือวงจรคันแล้วเกาของ neurodermatitis ซึ่ง AAD และ DermNet อธิบายคนละรายละเอียด และข้อเท้าเป็นตำแหน่งที่ DermNet ระบุว่าพบบ่อย ชั้นที่สามคือเชื้อราที่สเตียรอยด์ทำให้รูปเปลี่ยน ชั้นที่สี่คือ stasis dermatitis จากเลือดไหลเวียนที่ขาไม่ดี ซึ่งบวมตอนเย็นและเส้นเลือดขอดเป็นข้อมูล ไม่ใช่ชื่อโรคจากตำแหน่งอย่างเดียว

ผิวแห้งคันทั้งตัวช่วงวัยทอง กับไทรอยด์ ตับ ไต เป็นคำถามของคันกว้าง ไม่ใช่ปื้นข้อเท้าจุดเดิม
ตุ่มน้ำที่มือจากงานเปียกและการทดสอบแพ้สัมผัส เป็นคนละตำแหน่ง
สะเก็ดเงินที่ทายาแล้วยังคัน กับการฉายแสง เป็นคำถามของการรักษาเมื่อรู้ชื่อสะเก็ดเงินแล้ว
ยืนนานแล้วขาบวม แยกหลอดเลือดดำ ลิ่มเลือด หัวใจ และไต เป็นคำถามของขาบวม ไม่ใช่ชื่อผื่น
เบาหวานแล้วขาบวมสองข้าง เป็นคำถามของบวมทั้งสองข้าง ไม่ใช่ปื้นคันที่ข้อเท้า

คำถามที่พบบ่อย

คันข้อเท้าเป็นปีเกิดจากอะไร?

ยังตั้งชื่อจากระยะเวลาอย่างเดียวไม่ได้ AAD บอกว่า neurodermatitis เริ่มจากคันแล้วเกาซ้ำจนผิวหนา และ DermNet ระบุข้อเท้าเป็นตำแหน่งที่พบบ่อย แต่ eczema เชื้อรา และ stasis dermatitis ยังต้องแยก

lichen simplex chronicus คืออะไร?

เป็นอีกชื่อของ neurodermatitis AAD บอกว่าเป็น eczema ชนิดที่เริ่มจากคัน และคนส่วนใหญ่มีปื้นคันหนึ่งหรือสองตำแหน่ง

neurodermatitis ติดต่อไหม?

ไม่ติดต่อ AAD บอกว่ารับจากคนอื่นไม่ได้และส่งต่อให้คนอื่นไม่ได้ เชื้อราบนผิวเป็นคนละเรื่องและแพร่ได้

ทำไมยิ่งเกายิ่งคัน?

AAD เรียกวงจรนี้ว่า itch-scratch-itch cycle การเกาหรือถูทำให้ปื้นนั้นคันมากขึ้น และผิวที่หนาขึ้นก็ยังคันต่อ

ผิวหนาจากการเกากลับมาบางได้ไหม?

AAD บอกว่า neurodermatitis หายไปเองได้ยากถ้าไม่รักษา และเมื่อยุบแล้วก็กลับมาได้เมื่อมีตัวกระตุ้น ผิวหนาเป็นผลของการเกาซ้ำ ไม่ใช่คำสัญญาว่าจะบางลงในทุกคน

eczema ต่างจาก lichen simplex อย่างไร?

AAD จัด neurodermatitis ว่าเป็น eczema ชนิดหนึ่งที่เริ่มจากคันและการเกาทำให้เกิดผื่น NHS อธิบาย contact dermatitis ว่าเป็น eczema จากการสัมผัสสาร แพทย์ต้องแยกเพราะการรักษาไม่เหมือนกัน

เชื้อราต่างจาก eczema อย่างไร?

DermNet บอกว่า tinea corporis มักเป็นปื้นวง ขอบยกและมีขุย และกระจายไม่สมมาตร ต้องยืนยันด้วยการตรวจเชื้อ ภาพอย่างเดียวไม่ได้แยกจาก eczema

สเตียรอยด์ทำให้เชื้อราลามได้ไหม?

DermNet บอกว่าสเตียรอยด์ทาทำให้การอักเสบดูเบาลงชั่วคราว แต่เชื้อรายังลาม และรูปยิ่งไม่เหมือนวงเดิมเมื่อทามากขึ้น

tinea incognito คืออะไร?

เป็นชื่อของเชื้อราที่รูปลักษณ์ถูกเปลี่ยนโดยการรักษาที่ไม่เหมาะ ส่วนใหญ่เป็นสเตียรอยด์ทา ผื่นลามและเลียนโรคผิวหนังอื่นได้

คันข้อเท้าเกี่ยวกับเส้นเลือดขอดไหม?

เส้นเลือดขอดเป็นข้อมูลให้คิดถึง venous insufficiency แต่ตำแหน่งอย่างเดียวไม่ได้ตั้งชื่อ stasis dermatitis AAD บอกว่าสัญญาณแรกมักมีบวมและสีผิวเปลี่ยนโดยเฉพาะเหนือเส้นเลือดขอด

stasis dermatitis คืออะไร?

AAD บอกว่าเป็น eczema ที่พบบ่อยในคนที่เลือดไหลเวียนที่ขาไม่ดี มักอยู่ใกล้ข้อเท้า และไม่ติดต่อ

ขาบวมตอนเย็นเกี่ยวกับผื่นข้อเท้าไหม?

AAD บอกว่าบวมมักอยู่ด้านในข้อเท้าช่วงท้ายวัน และในระยะแรกอาจหายตอนนอนแล้วกลับมาเมื่อลุกเดิน เป็นข้อมูลของ stasis dermatitis ไม่ใช่ชื่อโรคจากบวมคำเดียว

ต้องตรวจเส้นเลือดไหม?

ไม่ใช่ทุกคน AAD แนะนำให้คนที่รู้แล้วว่ามี venous insufficiency อยู่ในการดูแลของแพทย์ และให้พบแพทย์ผิวหนังเมื่อผิวเหนือจุดนั้นเปลี่ยน หน้านี้ไม่ได้สั่งอัลตราซาวด์จากคำว่าคัน

ต้องขูดตรวจเชื้อราไหม?

เมื่อสงสัยเชื้อรา DermNet บอกว่าการขูดผิวทำได้ง่ายขึ้นหลังหยุดครีมสองสามวัน และถ้าขุยน้อยผลอาจไม่พอ การหยุดครีมที่แพทย์สั่งเป็นของแพทย์

ต้องทำ patch test ไหม?

ไม่ใช่ทุกคน AAD ให้ทดสอบเมื่อแพทย์ผิวหนังคิดว่าคันอาจมาจากปฏิกิริยาแพ้ DermNet ใช้ patch testing เพื่อตัด allergic contact dermatitis ที่เป็นผื่นนำ

มอยส์เจอไรเซอร์แบบไหนเหมาะกับผิวแห้งแบบนี้?

AAD แนะนำครีมหรือขี้ผึ้งมากกว่าโลชั่น และฉลาก fragrance-free ไม่ใช่แค่ unscented ทาขณะผิวยังหมาด NHS ให้ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีน้ำหอมเป็นประจำ ก่อนใช้ยาแก้คันที่ซื้อเองให้ถามแพทย์

ทาสเตียรอยด์เองได้ไหม?

ไม่ได้กับผื่นที่ยังไม่รู้ชื่อ DermNet บอกว่าสเตียรอยด์ทากับผื่นที่ยังไม่วินิจฉัยเป็นทางที่ทำให้เกิด tinea incognito ถ้าแพทย์สั่งหลังรู้ชื่อโรค ความแรงและระยะเวลาเป็นของแผนคนนั้น

ใช้ยาฆ่าเชื้อราลองก่อนได้ไหม?

ไม่ได้ลองเองก่อนรู้ว่าเป็นเชื้อรา DermNet บอกว่าให้คิดถึงเชื้อราเมื่อผื่นมีขุยหรือตุ่มหนอง ขอบเด่นไม่สม่ำเสมอ และเป็นข้างเดียวหรือไม่สมมาตร แล้วตรวจเชื้อเมื่อยังไม่แน่ใจ

ผื่นแบบไหนต้องคิดถึงการติดเชื้อ?

AAD ให้โทรหาแพทย์เมื่อเห็นสะเก็ดสีน้ำผึ้ง ของเหลวไหลจากจุดที่คัน หรือตุ่มที่มีหนอง NHS ให้ขอพบแพทย์ด่วนเมื่อผิวเจ็บ ร้อน และบวม ซึ่งในไทยคือวันเดียวกัน ไม่ใช่โทร 1669 จากชุดนั้นอย่างเดียว

เมื่อไรควรพบแพทย์ผิวหนัง?

AAD บอกว่าโรคผิวหนังอื่นก็ทำให้เกิดวงจรคันแล้วเกาได้ จึงควรพบแพทย์ผิวหนัง โดยเฉพาะเมื่อเป็นมานาน ผิวหนาขึ้น หรือไม่ตอบสนอง NHS ให้พบ GP เมื่อคันรบกวนชีวิต ไม่ดีขึ้น หรือกลับมาซ้ำ

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที?

NHS ให้โทรฉุกเฉินเมื่อมี cellulitis ร่วมกับอุณหภูมิสูงมากหรือร้อนหนาวสั่น หัวใจเต้นเร็วหรือหายใจเร็ว ปื้นม่วง เวียนหรือจะเป็นลม สับสน ผิวเย็นชื้นซีด หรือไม่ตอบสนอง ในไทยใช้ 1669 เมื่อยังไม่อยู่โรงพยาบาล และไม่ขับไปเอง

แหล่งที่เปิดในรอบนี้

ขอบเขตของหน้านี้

หน้านี้เป็นข้อมูลทั่วไปจากแหล่งที่เปิดในรอบนี้ ไม่ได้ตั้งชื่อโรคจากภาพ ไม่ได้เรียกคันข้อเท้าทุกปื้นว่า eczema และไม่ได้ให้เริ่มสเตียรอยด์ ยาฆ่าเชื้อรา หรือถุงน่องรัดเอง ถ้ามีสัญญาณในกล่องด้านบนและยังไม่ได้อยู่ในโรงพยาบาล ให้ใช้เบอร์ตามรายการนั้น