หัวใจห้องบนเต้นสั่นพริ้ว (AF) ใจสั่น เหนื่อยง่าย แน่นหน้าอก: ทำไมเสี่ยงอัมพาต คะแนน CHA2DS2-VA ยาต้านการแข็งตัวของเลือด DOACs กับวาร์ฟาริน และการจี้ไฟฟ้าหัวใจ

คำถามจากผู้อ่าน: ใจสั่น เหนื่อยง่าย แน่นหน้าอก จนต้องนอนโรงพยาบาล แล้วแพทย์บอกว่าเป็น AF ต้องกังวลเรื่องอะไรบ้าง

มีผู้แชร์ประสบการณ์ว่าต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเพราะใจสั่น เหนื่อยง่าย แน่นหน้าอก และเวียนศีรษะ ผลตรวจพบภาวะหัวใจห้องบนเต้นสั่นพริ้ว (AF)
แพทย์อธิบายเรื่องความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง ลิ่มเลือด และหัวใจล้มเหลว พร้อมพูดถึงยาคุมอัตราการเต้น ยาต้านการแข็งตัวของเลือด และการจี้ไฟฟ้าหัวใจ คนรอบตัวจึงอยากรู้ว่าแต่ละอย่างช่วยอะไร

คำตอบสั้น: AF เป็นภาวะที่ควบคุมได้ แต่มีสองเรื่องที่ต้องดูแลคู่กัน คือ ป้องกันลิ่มเลือดไปอุดสมองด้วยยาต้านการแข็งตัวของเลือดตามคะแนนความเสี่ยง และคุมอาการใจสั่นเหนื่อยด้วยยาคุมอัตราการเต้น ยาคุมจังหวะ หรือการจี้ไฟฟ้าหัวใจ ร่วมกับลดน้ำหนักและงดแอลกอฮอล์
ถ้าสัญญาณเตือนบนเครื่องวัดความดันเป็นจุดเริ่มต้นของคุณ อ่านต่อได้ที่
เครื่องวัดความดันเตือนหัวใจเต้นผิดจังหวะ แต่คลื่นไฟฟ้าหัวใจปกติ

1. AF คืออะไร และทำไมใจสั่น เหนื่อยง่าย แน่นหน้าอก

คำตอบตรง: ปกติไฟฟ้าหัวใจเริ่มจากจุดกำเนิดจังหวะ (SA node) อย่างเป็นระเบียบ ใน AF มีสัญญาณไฟฟ้ากระจัดกระจายหลายวงในหัวใจห้องบน ห้องบนจึงสั่นแทนการบีบตัว และห้องล่างเต้นเร็วไม่สม่ำเสมอ ทำให้ใจสั่น เหนื่อย แน่นหน้าอก หรือเวียนศีรษะ

จุดเริ่มต้นของ AF มักอยู่ที่โคนหลอดเลือดดำจากปอด

งานวิจัยใน 45 คนที่เป็น AF บ่อยและไม่ตอบสนองต่อยา พบจุดกำเนิดไฟฟ้าผิดปกติทั้งหมด 69 จุด ในจำนวนนี้ 65 จุด (94%) อยู่ในหลอดเลือดดำจากปอด (pulmonary veins)
AF เริ่มจากการยิงสัญญาณรัวราว 340 ครั้งต่อนาที และหลังจี้จุดเหล่านี้ 62% ไม่กลับเป็นซ้ำในช่วงติดตาม
(Haïssaguerre 1998)
การค้นพบนี้คือรากฐานของการจี้แยกไฟฟ้ารอบหลอดเลือดดำปอด (PVI) ในปัจจุบัน

ทำไมจึงใจสั่น เหนื่อย และแน่นหน้าอก

เมื่อห้องบนไม่บีบตัว ห้องล่างได้เลือดน้อยลง และเมื่อห้องล่างเต้นเร็วเกินไป เวลาเติมเลือดก็สั้นลง ปริมาณเลือดที่ส่งออกจึงลดลง ทำให้เหนื่อยง่าย เวียนศีรษะ
หัวใจที่เต้นเร็วต้องใช้ออกซิเจนมากขึ้นจึงอาจแน่นหน้าอก บางคนไม่มีอาการเลย และพบ AF โดยบังเอิญจากการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจหรือนาฬิกาอัจฉริยะ

ชนิดของ AF

แบ่งตามระยะเวลา: เป็นๆ หายๆ และหยุดเองภายใน 7 วัน (paroxysmal), เป็นต่อเนื่องเกิน 7 วัน (persistent) และเป็นถาวรที่แพทย์กับผู้ป่วยตกลงไม่คุมจังหวะแล้ว (permanent)
ความเสี่ยงอัมพาตขึ้นกับคะแนนความเสี่ยง ไม่ได้ขึ้นกับว่าเป็นชนิดเป็นๆ หายๆ หรือถาวร
(ESC 2024)

AF กับหัวใจล้มเหลว

ข้อมูล Framingham พบว่าในผู้ที่เป็น AF เกิดหัวใจล้มเหลวตามมา 33 รายต่อ 1,000 คน-ปี และในผู้ที่หัวใจล้มเหลวเกิด AF ตามมา 54 รายต่อ 1,000 คน-ปี
เมื่อมีทั้งสองภาวะ อัตราเสียชีวิตสูงขึ้น (HR 2.7 ในผู้ชาย และ 3.1 ในผู้หญิง เมื่อหัวใจล้มเหลวเกิดตามหลัง AF)
(Wang 2003)
การคุมอัตราการเต้นไม่ให้เร็วเกินไปนานๆ จึงช่วยปกป้องกล้ามเนื้อหัวใจด้วย

2. ทำไม AF เสี่ยงอัมพาต และคะแนน CHA2DS2-VA บอกอะไร

คำตอบตรง: เลือดที่ไหลช้าในติ่งหัวใจห้องบนซ้าย (LAA) จับตัวเป็นลิ่มเลือด เมื่อหลุดออกจะไปอุดหลอดเลือดสมองได้ แพทย์ใช้คะแนน CHA2DS2-VA ประเมินว่าความเสี่ยงสูงพอจะได้ประโยชน์จากยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือไม่

ลิ่มเลือดส่วนใหญ่อยู่ในติ่งหัวใจห้องบนซ้าย

การทบทวน 23 งานวิจัยพบลิ่มเลือดในหัวใจห้องบนซ้ายใน 222 จาก 1,288 คนที่เป็น AF ชนิดไม่ใช่โรคลิ้นหัวใจรูมาติก และ 201 ราย (91%) ลิ่มเลือดอยู่หรือเริ่มจากติ่งหัวใจห้องบนซ้าย
(Blackshear 1996)
ลิ่มเลือดจากหัวใจมักก้อนใหญ่ จึงอุดหลอดเลือดสมองเส้นใหญ่และทำให้อัมพาตรุนแรงกว่าสาเหตุอื่น

คะแนน CHA2DS2-VA

คะแนนนี้พัฒนามาจาก CHA2DS2-VASc (Lip 2010)
แนวทางยุโรป 2024 ตัดคะแนนเพศหญิงออก และแนะนำยาต้านการแข็งตัวของเลือดเมื่อได้ 2 คะแนนขึ้นไป ควรพิจารณาเมื่อได้ 1 คะแนน
(ESC 2024)
ส่วนแนวทางสหรัฐฯ 2023 ยังใช้ CHA2DS2-VASc และแนะนำยาเมื่อความเสี่ยงอัมพาตต่อปีตั้งแต่ 2% ขึ้นไป ซึ่งเท่ากับ 2 คะแนนขึ้นไปในผู้ชาย หรือ 3 คะแนนขึ้นไปในผู้หญิง
(ACC/AHA 2023)

ตาราง: องค์ประกอบคะแนน CHA2DS2-VA

ใช้เพื่อเตรียมคำถามคุยกับแพทย์ การตัดสินใจเรื่องยาต้องพิจารณาความเสี่ยงเลือดออกและโรคร่วมด้วย

ข้อมูลจากผู้ป่วย AF ชาวไทย

ทะเบียน COOL-AF ติดตามผู้ป่วย AF ชาวไทย 3,405 คนนาน 3 ปี พบโรคหลอดเลือดสมองหรือลิ่มเลือดอุดตัน 1.51 รายต่อ 100 คน-ปี
คะแนน CHA2DS2-VA ทำนายได้ใกล้เคียงกับ CHA2DS2-VASc แต่ผู้หญิงที่ได้ 2 คะแนนขึ้นไปมีความเสี่ยงสูงกว่าผู้ชาย 1.72 เท่า โดยเฉพาะเมื่ออายุเกิน 70 ปี
(Krittayaphong 2025)

ทำไมแอสไพรินไม่พอ

การวิเคราะห์อภิมาน 29 การทดลอง 28,044 คน พบว่าวาร์ฟารินลดโรคหลอดเลือดสมองได้ 64% ยาต้านเกล็ดเลือดลดได้ 22% และวาร์ฟารินดีกว่ายาต้านเกล็ดเลือด 39%
(Hart 2007)
แนวทางปัจจุบันจึงไม่แนะนำแอสไพรินเพื่อป้องกันอัมพาตจาก AF

3. ยาต้านการแข็งตัวของเลือด: DOACs เทียบวาร์ฟาริน และเรื่องอาหารกับยาอื่น

คำตอบตรง: ยาต้านการแข็งตัวของเลือดชนิดรับประทานกลุ่มใหม่ (DOACs) ได้แก่ apixaban, rivaroxaban, dabigatran และ edoxaban ป้องกันอัมพาตได้ดีกว่าวาร์ฟารินเล็กน้อย ลดเลือดออกในสมองได้ราวครึ่งหนึ่ง และไม่ต้องเจาะเลือดวัดค่า INR ส่วนวาร์ฟาริน (warfarin) ยังจำเป็นในผู้ที่ใส่ลิ้นหัวใจโลหะหรือลิ้นหัวใจไมทรัลตีบปานกลางถึงรุนแรง

หลักฐานจาก 4 การทดลองใหญ่

การวิเคราะห์รวม 71,683 คน พบว่า DOACs ลดโรคหลอดเลือดสมองหรือลิ่มเลือดอุดตันลง 19% (RR 0.81) ลดเลือดออกในสมอง 52% (RR 0.48) และลดการเสียชีวิตจากทุกสาเหตุ (RR 0.90)
แต่เพิ่มเลือดออกในทางเดินอาหาร (RR 1.25)
(Ruff 2014)
แนวทางยุโรปและสหรัฐฯ จึงแนะนำ DOACs ก่อนวาร์ฟารินในผู้ที่ใช้ได้

ตาราง: DOACs เทียบวาร์ฟาริน

ชื่อยาเป็นชื่อสามัญเท่านั้น การเลือกยาและขนาดยาขึ้นกับการทำงานของไต อายุ น้ำหนัก และยาอื่นที่ใช้

ผู้ที่กินวาร์ฟาริน: ไม่ต้องงดผักใบเขียว

วิตามินเคช่วยสร้างโปรตีนการแข็งตัวของเลือด ซึ่งเป็นจุดที่วาร์ฟารินออกฤทธิ์ ถ้ากินผักใบเขียวเพิ่มขึ้นมากทันที ค่า INR อาจลดลง ถ้าลดลงทันที ค่า INR อาจสูงขึ้น
หลักคือกินปริมาณใกล้เคียงกันทุกสัปดาห์ และแจ้งแพทย์เมื่อจะเปลี่ยนอาหารมาก

• ผักใบเขียวเข้ม เช่น คะน้า ผักโขม บรอกโคลี กินได้ แต่ควรกินปริมาณคงที่
• ชาเขียวเข้มข้นปริมาณมาก น้ำผลไม้บางชนิด และอาหารเสริมวิตามินเค ควรถามเภสัชกรก่อน
• แอลกอฮอล์ปริมาณมากเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกและทำให้ค่า INR แกว่ง

ยาและสมุนไพรที่มีรายงานปฏิกิริยากับวาร์ฟาริน

การทบทวน 181 บทความ รวมยาหรืออาหาร 120 ชนิด พบว่า 72% ของรายงานทำให้ฤทธิ์วาร์ฟารินแรงขึ้น
กลุ่มที่มีรายงานสอดคล้องกัน ได้แก่ ยาฆ่าเชื้อรากลุ่ม azole ยาปฏิชีวนะกลุ่ม macrolide และ quinolone ยาแก้ปวด NSAIDs ยาต้านเศร้ากลุ่ม SSRI omeprazole ยาลดไขมัน และ amiodarone
ส่วนสมุนไพร เช่น ชาเขียวและตันเซิน (danshen) มีรายงานเช่นกัน
(Holbrook 2005)

ลดความเสี่ยงเลือดออกโดยไม่หยุดยาเอง

• กินยาเวลาเดิมทุกวัน ใช้กล่องแบ่งยาหรือปฏิทิน ถ้าลืม ให้ดูคำแนะนำของยานั้นหรือถามเภสัชกร อย่ากินเบิ้ลเอง
• แจ้งทันตแพทย์และแพทย์ทุกครั้งก่อนถอนฟัน ส่องกล้อง หรือผ่าตัด
• ใช้ยาแก้ปวดกลุ่มพาราเซตามอลแทน NSAIDs เมื่อทำได้ และควบคุมความดันโลหิต
• พกบัตรหรือรายการยาที่ระบุชื่อยาต้านการแข็งตัวของเลือดและเวลากินมื้อสุดท้าย

4. คุมอัตราการเต้น คุมจังหวะ หรือจี้ไฟฟ้าหัวใจ

คำตอบตรง: ยาคุมอัตราการเต้นช่วยให้หัวใจห้องล่างไม่เต้นเร็วเกินไป ยาคุมจังหวะและการจี้ไฟฟ้าหัวใจพยายามให้หัวใจกลับมาเต้นปกติ ซึ่งลดอาการได้ดี แต่ทุกทางเลือกยังต้องใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดตามคะแนนความเสี่ยง

การคุมอัตราการเต้น

ยาที่ใช้ ได้แก่ ยากลุ่มเบต้าบล็อกเกอร์ ยากลุ่มต้านแคลเซียมชนิด diltiazem และ verapamil และ digoxin
การทดลอง RACE II ใน 614 คนที่เป็น AF ถาวร พบว่าการคุมแบบผ่อนปรน (ชีพจรขณะพักต่ำกว่า 110 ครั้งต่อนาที) ได้ผลไม่ด้อยกว่าการคุมเข้มงวด (ต่ำกว่า 80 ครั้งต่อนาที) โดยเกิดเหตุการณ์สำคัญ 12.9% เทียบ 14.9% ใน 3 ปี
(Van Gelder 2010)

การคุมจังหวะตั้งแต่ระยะแรก

การทดลอง EAST-AFNET 4 ใน 2,789 คนที่เพิ่งพบ AF ไม่เกิน 1 ปีและมีโรคหัวใจหลอดเลือดร่วม พบว่าการคุมจังหวะตั้งแต่แรกลดการเสียชีวิตจากโรคหัวใจ อัมพาต หรือนอนโรงพยาบาลจากหัวใจล้มเหลวหรือกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
เหลือ 3.9 เทียบ 5.0 รายต่อ 100 คน-ปี (HR 0.79) โดยกลุ่มคุมจังหวะใช้ยาคุมจังหวะเป็นหลักหรือจี้ไฟฟ้าหัวใจ และมีผลข้างเคียงรุนแรงจากการคุมจังหวะ 4.9% เทียบ 1.4%
(Kirchhof 2020)

การจี้ไฟฟ้าหัวใจ (catheter ablation)

แพทย์ใส่สายสวนผ่านหลอดเลือดดำที่ขาหนีบ ไปจี้ด้วยความร้อนหรือความเย็นรอบโคนหลอดเลือดดำปอด (PVI) เพื่อกันสัญญาณผิดปกติไม่ให้เข้าสู่หัวใจห้องบน

• เป็นการรักษาแรก: EARLY-AF ใน 303 คนที่เป็น AF ชนิดเป็นๆ หายๆ พบการกลับเป็นซ้ำใน 1 ปี 42.9% หลังจี้ด้วยบอลลูนความเย็น เทียบ 67.8% เมื่อใช้ยา (Andrade 2021)
• ผู้ป่วยทั่วไป: CABANA ใน 2,204 คน การจี้ไม่ได้ลดผลรวมการเสียชีวิต อัมพาตรุนแรง เลือดออกรุนแรง หรือหัวใจหยุดเต้นอย่างมีนัยสำคัญ (8.0% เทียบ 9.2%) แต่ลดการกลับเป็นซ้ำ (49.9% เทียบ 69.5%) (Packer 2019)
• ผู้ที่มีหัวใจล้มเหลวและหัวใจบีบตัวอ่อน: CASTLE-AF ใน 363 คน ลดการเสียชีวิตหรือนอนโรงพยาบาลจากหัวใจล้มเหลว 28.5% เทียบ 44.6% (Marrouche 2018)

เรื่องความกลัว ความเจ็บ และการพักฟื้นหลังจี้ไฟฟ้าหัวใจ อ่านต่อได้ที่
กลัวการจี้ไฟฟ้าหัวใจ: ความเจ็บ ความเสี่ยง และการพักฟื้น

หลังจี้ไฟฟ้าหัวใจ ยังต้องกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดไหม

ต้องกินต่ออย่างน้อย 2 เดือนหลังทำ จากนั้นแนวทางยุโรปและสหรัฐฯ ให้ตัดสินตามคะแนนความเสี่ยงอัมพาต ไม่ใช่ตามว่าจังหวะกลับมาปกติหรือไม่
เพราะ AF อาจกลับมาโดยไม่มีอาการ
(ESC 2024)

ผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดระยะยาวไม่ได้

การปิดติ่งหัวใจห้องบนซ้ายด้วยอุปกรณ์ผ่านสายสวน (LAAC) เป็นทางเลือกในบางราย ข้อมูลรวม 2 การทดลอง 1,114 คน ติดตาม 5 ปี พบว่าป้องกันอัมพาตได้ใกล้เคียงวาร์ฟาริน
และลดเลือดออกในสมอง (HR 0.20) แต่โรคหลอดเลือดสมองขาดเลือดมีแนวโน้มสูงกว่าเล็กน้อยโดยไม่มีนัยสำคัญ (HR 1.71)
(Reddy 2017)

5. น้ำหนัก แอลกอฮอล์ และกาแฟ: อะไรมีหลักฐาน

คำตอบตรง: การลดน้ำหนักและงดแอลกอฮอล์ลด AF ได้จริงในงานวิจัย ส่วนกาแฟปริมาณปกติไม่พบว่าเพิ่ม AF

ลดน้ำหนัก 10%

การศึกษา LEGACY ใน 355 คนที่เป็น AF และน้ำหนักเกิน พบว่าผู้ที่ลดน้ำหนักได้ตั้งแต่ 10% มีโอกาสไม่กลับเป็น AF สูงกว่ากลุ่มอื่นราว 6 เท่า
แต่น้ำหนักที่ขึ้นลงเกิน 5% ทำให้ประโยชน์ลดลง
(Pathak 2015)

งดแอลกอฮอล์

การทดลองใน 140 คนที่ดื่มตั้งแต่ 10 ดริงก์ต่อสัปดาห์ พบว่ากลุ่มที่งดดื่มกลับเป็น AF 53% เทียบ 73% ในกลุ่มที่ดื่มต่อใน 6 เดือน
(Voskoboinik 2020)

กาแฟ

การศึกษาในผู้ใหญ่ 386,258 คน พบว่ากาแฟเพิ่มขึ้นทุก 1 แก้วต่อวันสัมพันธ์กับความเสี่ยงหัวใจเต้นผิดจังหวะต่ำลง 3% (HR 0.97) รวมถึง AF
(Kim 2021)
ถ้าดื่มแล้วใจสั่นชัดเจน ก็ลดลงได้ตามความรู้สึก แต่ไม่จำเป็นต้องงดเพื่อป้องกัน AF อ่านเพิ่มที่
เลิกกาแฟแล้วใจสั่น: คาเฟอีนกับหัวใจเต้นผิดจังหวะ

• ตั้งเป้าลดน้ำหนักทีละน้อยให้ได้ 10% และรักษาไว้
• งดหรือลดแอลกอฮอล์ให้น้อยลงมาก โดยเฉพาะผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือด
• คุมความดันโลหิตและเบาหวานตามเป้า
• ถ้านอนกรนดังและง่วงกลางวัน ให้ตรวจภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
• เดินเร็วหรือออกกำลังกายระดับปานกลางสม่ำเสมอ หลังแพทย์ประเมินว่าปลอดภัย

6. ข้อควรรู้สำหรับพระสงฆ์ที่เป็น AF และญาติโยมที่ถวายภัตตาหาร

คำตอบตรง: พระสงฆ์ไม่ได้เลือกอาหารเอง และฉันภัตตาหารก่อนเที่ยง เรื่องยาต้านการแข็งตัวของเลือดจึงต้องวางแผนกับแพทย์และเภสัชกร ส่วนญาติโยมช่วยได้มากด้วยการถวายอาหารที่เหมาะสมและไม่ถวายยาหรือสมุนไพรโดยไม่ถามก่อน

โรคไม่ติดต่อในพระสงฆ์ไทย

การทบทวน 22 งานวิจัยพบว่าโรคอ้วนและความดันโลหิตสูงเป็นโรคไม่ติดต่อที่พบบ่อยในพระสงฆ์ไทย ซึ่งคิดเป็นราว 0.3% ของประชากร
และวิถีปฏิบัติ เช่น การรับภัตตาหารจากผู้อื่น มีผลต่อพฤติกรรมสุขภาพ
(Jeamjitvibool 2022)
ทั้งสองภาวะเป็นปัจจัยเสี่ยงของ AF และอัมพาต

เวลาฉันยา

ยารักษาโรคฉันได้ตามเวลาที่แพทย์สั่ง ยาที่ต้องกินพร้อมอาหาร เช่น rivaroxaban ขนาด 15–20 มก. ควรจัดให้ตรงกับภัตตาหารเช้าหรือเพล
ส่วน apixaban และ dabigatran ที่กินวันละ 2 ครั้ง มื้อเย็นกินโดยไม่มีอาหารได้ ควรให้เภสัชกรช่วยจัดเวลาให้เข้ากับกิจวัตร

สิ่งที่ญาติโยมช่วยได้

• ถวายภัตตาหารที่มีผัก ปลา เต้าหู้ ข้าวไม่ขัดสี ลดของทอด ของหวาน และน้ำปานะหวานจัด
• สำหรับพระสงฆ์ที่ฉันวาร์ฟาริน ภัตตาหารเปลี่ยนทุกวันอาจทำให้ปริมาณวิตามินเคแกว่ง จึงควรแจ้งแพทย์เรื่องวิถีการฉัน แพทย์อาจปรับยาหรือนัดตรวจ INR ให้เหมาะ
• ไม่ควรถวายยาแก้ปวด ยาลูกกลอน ยาดอง หรือสมุนไพรโดยไม่ได้ถามแพทย์หรือเภสัชกร เพราะอาจเพิ่มเลือดออก
• ช่วยจดชื่อยาต้านการแข็งตัวของเลือดและเวลาฉันยามื้อล่าสุดไว้ใกล้ตัว ข้อมูลนี้สำคัญมากเมื่อต้องรักษาอัมพาตฉุกเฉิน
• ช่วยสังเกตอาการ F.A.S.T. และโทร 1669 ทันทีเมื่อพบ

สิทธิการรักษา

พระภิกษุสามเณรใช้สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติที่โรงพยาบาลตามสิทธิได้ ตรวจสอบสิทธิได้ที่สายด่วน 1330

7. F.A.S.T.: เมื่อสงสัยอัมพาต ทุกนาทีมีความหมาย

คำตอบตรง: ถ้ามีอาการ F.A.S.T. ให้โทร 1669 ทันที ไม่ต้องรอดูอาการ และบอกเจ้าหน้าที่ 1669 ว่ากินยาต้านการแข็งตัวของเลือดชนิดไหน กินมื้อสุดท้ายเมื่อไร เพราะมีผลต่อการเลือกวิธีรักษา

• F (Face): หน้าเบี้ยว ยิ้มแล้วมุมปากตก
• A (Arm): แขนหรือขาอ่อนแรงครึ่งซีก
• S (Speech): พูดไม่ชัด พูดไม่ออก
• T (Time): จำเวลาที่เห็นว่าปกติครั้งสุดท้าย แล้วโทร 1669

ทำไมต้องเร็ว

การวิเคราะห์ข้อมูล 6,756 คนจาก 9 การทดลอง พบว่ายาสลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ (alteplase) ให้ผลดีเมื่อให้ภายใน 4.5 ชั่วโมง และยิ่งให้เร็วยิ่งได้ประโยชน์
โดยภายใน 3 ชั่วโมง ผู้ป่วยกลับมาไม่พิการ 32.9% เทียบ 23.1%
(Emberson 2014)
ผู้ที่หลอดเลือดสมองเส้นใหญ่อุดและได้รับการคัดเลือก การลากลิ่มเลือดออกทางสายสวนช่วยได้ถึง 6–24 ชั่วโมง โดยช่วยไม่ต้องพึ่งผู้อื่น 49% เทียบ 13% ใน 206 คน
(Nogueira 2018)
ผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดบางรายอาจให้ยาสลายลิ่มเลือดไม่ได้ แต่ยังลากลิ่มเลือดได้ จึงต้องไปโรงพยาบาลที่มีทีมโรคหลอดเลือดสมองโดยเร็ว
อ่านสัญญาณเตือนเพิ่มเติมที่
สัญญาณเตือนโรคหลอดเลือดสมองและหัวใจ

ตาราง: เปรียบเทียบแนวทางรักษาและป้องกันใน AF

ชื่อยาเป็นชื่อสามัญและกลุ่มยาเท่านั้น การเลือกการรักษาต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์

ความเชื่อที่พบบ่อย เทียบกับหลักฐาน

ยาต้านการแข็งตัวของเลือดคือยาละลายลิ่มเลือด

ไม่ถูกต้อง ยานี้ป้องกันลิ่มเลือดใหม่ ส่วนการสลายลิ่มเลือดที่อุดสมองแล้วเป็นยาอีกชนิดที่ให้ในโรงพยาบาลเท่านั้น

เป็น AF ต้องกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดตลอดชีวิตทุกคน

ขึ้นกับคะแนนความเสี่ยง ผู้ที่คะแนนต่ำอาจไม่ต้องใช้ แต่ผู้ที่คะแนนสูงมักต้องใช้ระยะยาว และควรทบทวนเป็นระยะ

จี้ไฟฟ้าหัวใจแล้วหยุดยาได้ทันที

ไม่ใช่ หลังจี้ต้องกินยาต่ออย่างน้อย 2 เดือน แล้วตัดสินตามคะแนนความเสี่ยงอัมพาต

กินวาร์ฟารินต้องงดผักใบเขียว

ไม่จำเป็น หลักคือกินปริมาณใกล้เคียงกันทุกสัปดาห์ เพื่อให้ค่า INR คงที่

กินแอสไพรินก็พอแล้ว

ไม่พอ แอสไพรินลดอัมพาตได้น้อยกว่ายาต้านการแข็งตัวของเลือดมาก และแนวทางปัจจุบันไม่แนะนำ

กาแฟทำให้ AF กำเริบ ต้องงด

การศึกษาขนาดใหญ่ไม่พบว่ากาแฟปริมาณปกติเพิ่ม AF ส่วนแอลกอฮอล์มีหลักฐานจากการทดลองว่าเพิ่มการกลับเป็นซ้ำ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ภาวะหัวใจห้องบนเต้นสั่นพริ้ว (AF) คืออะไร และทำไมทำให้ใจสั่น เหนื่อยง่าย?

AF คือภาวะที่สัญญาณไฟฟ้าในหัวใจห้องบนกระจัดกระจาย ห้องบนจึงสั่นแทนการบีบตัว และห้องล่างเต้นเร็วไม่สม่ำเสมอ เลือดที่ส่งออกจากหัวใจลดลง จึงใจสั่น เหนื่อยง่าย แน่นหน้าอก หรือเวียนศีรษะ จุดเริ่มต้นส่วนใหญ่อยู่ที่โคนหลอดเลือดดำจากปอด

ทำไมคนที่เป็น AF จึงเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองและอัมพาต?

เลือดไหลช้าในติ่งหัวใจห้องบนซ้ายและจับเป็นลิ่มเลือด ราว 91% ของลิ่มเลือดในหัวใจห้องบนซ้ายจาก AF อยู่ที่ติ่งนี้ เมื่อหลุดจะไปอุดหลอดเลือดสมอง การศึกษา Framingham พบว่า AF เพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองเกือบ 5 เท่า

ใครควรได้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด และคะแนน CHA2DS2-VA คืออะไร?

CHA2DS2-VA ให้คะแนนจากหัวใจล้มเหลว ความดันสูง อายุ เบาหวาน อัมพาตหรือ TIA เดิม และโรคหลอดเลือด แนวทางยุโรป 2024 แนะนำยาเมื่อได้ 2 คะแนนขึ้นไป และควรพิจารณาเมื่อได้ 1 คะแนน แพทย์จะดูความเสี่ยงเลือดออกและการทำงานของไตประกอบด้วย

ยา DOACs ต่างจากวาร์ฟารินอย่างไร และต้องระวังเรื่องอาหารไหม?

DOACs ลดอัมพาตได้มากกว่าวาร์ฟาริน 19% ลดเลือดออกในสมองราวครึ่งหนึ่ง และไม่ต้องวัด INR แต่เพิ่มเลือดออกในทางเดินอาหารเล็กน้อย ผู้ที่กินวาร์ฟารินไม่ต้องงดผักใบเขียว แต่ควรกินปริมาณใกล้เคียงกันทุกสัปดาห์ และถามเภสัชกรก่อนใช้ยาหรือสมุนไพรใหม่

การจี้ไฟฟ้าหัวใจ (catheter ablation) ทำอย่างไร และเหมาะกับใคร?

แพทย์ใส่สายสวนผ่านหลอดเลือดที่ขาหนีบไปจี้รอบโคนหลอดเลือดดำปอดด้วยความร้อนหรือความเย็น เหมาะกับผู้ที่ยังมีอาการแม้ใช้ยา ผู้ที่ไม่อยากใช้ยาคุมจังหวะระยะยาว และผู้ที่มีหัวใจล้มเหลวร่วม เมื่อทำเป็นการรักษาแรก การกลับเป็นซ้ำใน 1 ปีอยู่ที่ 42.9% เทียบ 67.8% เมื่อใช้ยา

จี้ไฟฟ้าหัวใจแล้วหยุดยาต้านการแข็งตัวของเลือดได้ไหม?

ต้องกินต่ออย่างน้อย 2 เดือนหลังทำ จากนั้นแนวทางให้ตัดสินตามคะแนนความเสี่ยงอัมพาต ไม่ใช่ตามว่าจังหวะกลับมาปกติ เพราะ AF อาจกลับมาโดยไม่มีอาการ

พระสงฆ์ที่ฉันภัตตาหารก่อนเที่ยงควรฉันยาต้านการแข็งตัวของเลือดอย่างไร?

ยาที่ต้องกินพร้อมอาหาร เช่น rivaroxaban 15–20 มก. ควรตรงกับภัตตาหารเช้าหรือเพล ส่วนยาที่กินวันละ 2 ครั้งอย่าง apixaban หรือ dabigatran มื้อเย็นกินโดยไม่มีอาหารได้ ผู้ที่ฉันวาร์ฟารินควรแจ้งแพทย์ว่าภัตตาหารเปลี่ยนทุกวัน และญาติโยมไม่ควรถวายยาหรือสมุนไพรโดยไม่ถามก่อน

ถ้าสงสัยอัมพาตขณะเป็น AF ต้องทำอย่างไร?

ถ้าหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก หรือพูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที จำเวลาที่เห็นว่าปกติครั้งสุดท้าย และบอกเจ้าหน้าที่ 1669 ว่ากินยาต้านการแข็งตัวของเลือดชนิดไหน กินมื้อสุดท้ายเมื่อไร ยาสลายลิ่มเลือดได้ผลภายใน 4.5 ชั่วโมงและยิ่งเร็วยิ่งดี

กลไกทางวิทยาศาสตร์

ตัวกระตุ้นและพื้นรองรับ: กล้ามเนื้อหัวใจที่ยื่นเข้าไปในหลอดเลือดดำปอดยิงสัญญาณไฟฟ้าก่อนเวลา (ตัวกระตุ้น) เมื่อหัวใจห้องบนยืดขยายและมีพังผืดจากความดันสูง อ้วน หรืออายุ (พื้นรองรับ)
สัญญาณจะวนเป็นหลายวงจนเกิด AF ต่อเนื่อง และ AF เองก็ทำให้หัวใจห้องบนเปลี่ยนแปลงมากขึ้นเรื่อยๆ
(Haïssaguerre 1998)

ลิ่มเลือด: ครบองค์ประกอบสามประการของ Virchow คือ เลือดไหลช้าในติ่งหัวใจ ผนังห้องบนที่เปลี่ยนแปลง และภาวะเลือดแข็งตัวง่ายขึ้น
(Blackshear 1996)

ยา: วาร์ฟารินยับยั้งการนำวิตามินเคกลับมาใช้ใหม่ จึงลดการสร้างปัจจัยการแข็งตัวของเลือดหลายตัว ส่วน DOACs ยับยั้งโดยตรงที่ factor Xa (apixaban, rivaroxaban, edoxaban) หรือ thrombin (dabigatran)
จึงออกฤทธิ์คงที่กว่าและไม่ขึ้นกับวิตามินเค
(Ruff 2014)

การจี้ไฟฟ้าหัวใจ: สร้างแนวแผลเป็นรอบโคนหลอดเลือดดำปอด เพื่อกันตัวกระตุ้นไม่ให้ส่งสัญญาณเข้าหัวใจห้องบน ได้ผลดีกว่าเมื่อพื้นรองรับยังไม่เปลี่ยนแปลงมาก จึงเป็นเหตุผลของการรักษาตั้งแต่ระยะแรก
(Andrade 2021)

เรียบเรียงและทบทวนโดย ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์

บทความที่เกี่ยวข้อง