หมวดหมู่: ระบบทางเดินหายใจ > ก้อนในปอด > การตรวจชิ้นเนื้อปอด

เจาะชิ้นเนื้อปอดเจ็บไหม? ใช้เข็มหรือส่องกล้อง ต่างกันอย่างไร และต้องเตรียมตัวอย่างไร

คำตอบตรง (BLUF):
การเก็บชิ้นเนื้อปอดมีหลายวิธี ไม่ใช่เทคนิคเดียวสำหรับทุกคน
ก้อนอยู่รอบนอกใกล้ผนังอกอาจใช้ CT-guided needle biopsy ผ่านผิวหนัง
ก้อนที่เข้าถึงทางหลอดลมอาจใช้ bronchoscopy
ต่อมน้ำเหลืองกลางทรวงอกอาจใช้ EBUS
การเจาะผ่านผิวหนังมักใช้ยาชาเฉพาะที่ ผู้ป่วยอาจรู้สึกจี๊ดตอนฉีดยาชาและแรงกดขณะวางเข็ม
ภาวะแทรกซ้อนสำคัญของ needle biopsy คือ pneumothorax (ปอดแฟบ) และเลือดออก
แพทย์เลือกวิธีจากตำแหน่งก้อน ขนาด ความสัมพันธ์กับหลอดลม สภาพผู้ป่วย และอุปกรณ์ของโรงพยาบาล
การนัดเจาะชิ้นเนื้อไม่ได้แปลว่าก้อนนั้นเป็นมะเร็งแล้ว

หลังเจาะ: อาการแบบไหนต้องรีบกลับโรงพยาบาล

  • หายใจลำบากเพิ่มขึ้นทันที หอบ หายใจไม่ทัน
  • เจ็บหน้าอกหรือไหล่แปลบตามจังหวะหายใจมากขึ้นเรื่อย ๆ
  • ไอเป็นเลือดปริมาณมากขึ้น ไม่ใช่แค่ลายเลือดเล็กน้อยที่แพทย์บอกว่าเฝ้าดูได้
  • หน้ามืด หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ ไข้สูงหลังทำ
หากมีอาการฉุกเฉินเหล่านี้ อย่ารอวันนัด — ติดต่อโรงพยาบาลที่ทำหัตถการหรือไปห้องฉุกเฉินตามคำสั่งจำหน่าย

การเจาะชิ้นเนื้อปอดคืออะไร และทำไมต้องทำ?

คือการเก็บเซลล์หรือเนื้อเยื่อจากก้อน/ต่อมน้ำเหลืองในทรวงอกไปตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ (histopathology)
ตาม
American Lung Association
ภาพเอกซเรย์หรือซีทีอาจเห็นก้อนที่น่าสงสัย แต่ยังบอกไม่ได้เสมอไปว่าเป็นมะเร็ง

ความสงสัยจากภาพตรวจ ≠ การวินิจฉัยทางพยาธิวิทยา
ชิ้นเนื้อช่วยแยกมะเร็ง การติดเชื้อ การอักเสบ หรือก้อนชนิดอื่น
การสั่งตัดชิ้นเนื้อจึงไม่เท่ากับสรุปว่าเป็นมะเร็งแล้ว

การเก็บชิ้นเนื้อปอดมีกี่วิธี?

มีหลายทาง ไม่มีวิธีไหนดีกว่าทุกกรณี การเลือกขึ้นกับตำแหน่งก้อน ขนาด ความใกล้ผนังอกหรือหลอดลม การมีต่อมน้ำเหลือง สภาพผู้ป่วย และความชำนาญ/เครื่องมือของโรงพยาบาล
ตาม
American Cancer Society
และ
StatPearls — Percutaneous Lung Lesion Biopsy

ตารางเปรียบเทียบวิธีเก็บชิ้นเนื้อ

วิธีเข้าไปทางไหนเหมาะกับตำแหน่งใดการระงับความรู้สึกจุดเด่น
CT-guided needle biopsyผ่านผิวหนัง/ผนังทรวงอกก้อนปอดส่วนนอก (peripheral)ยาชาเฉพาะที่ ± ยาคลายกังวลตามโปรโตคอลเก็บชิ้นจากก้อนที่เข้าถึงยากทางหลอดลม
Bronchoscopyจมูกหรือปาก → หลอดลมรอยโรคที่เข้าถึงทางลมพ่นยาชา ± sedation ตามสถาบันไม่เจาะผนังอก
EBUS-TBNAกล้องหลอดลม + อัลตราซาวด์ต่อมน้ำเหลืองกลางอก/ขั้วปอดsedation/ยาสลบตามโปรโตคอลเจาะดูดต่อมน้ำเหลืองใต้ภาพอัลตราซาวด์
Surgical biopsy / VATSผ่าตัดผ่านช่องอกรายที่ชิ้นเข็ม/กล้องไม่พอหรือวางแผนผ่าตัดยาสลบทั่วไปได้ชิ้นเนื้อใหญ่กว่า

CT-guided needle biopsy ทำอย่างไร?

รังสีแพทย์หัตถการใช้ซีทีนำเข็มไปยังก้อน ตาม
RadiologyInfo (ACR/RSNA)
ขั้นตอนทั่วไปมีดังนี้ (รายละเอียดปรับตามโรงพยาบาล):

  1. ทบทวนภาพซีที/เอกซเรย์เดิม เลือกทางเข้าที่ปลอดภัย
  2. จัดท่านอนคว่ำ หงาย หรือตะแคง ตามตำแหน่งก้อน
  3. ทำความสะอาดผิวแบบปราศจากเชื้อ ปูผ้า
  4. ฉีดยาชาเฉพาะที่
  5. ถ่ายซีทีซ้ำเพื่อยืนยันตำแหน่ง
  6. สอดเข็มตามแนวที่วางแผน อาจให้กลั้นหายใจเป็นจังหวะ
  7. เก็บชิ้นเนื้อ (ดูดเซลล์และ/หรือตัด core)
  8. ถอนเข็ม ปิดแผลด้วยพลาสเตอร์
  9. เฝ้าสังเกตอาการหลังทำ
  10. ถ่ายภาพซ้ำเมื่อมีข้อบ่งชี้ เพื่อดูภาวะลมในช่องเยื่อหุ้มปอด

เจาะชิ้นเนื้อปอด “เจ็บไหม”?

ส่วนใหญ่มักทนได้ แต่ไม่ควรบอกว่าไม่เจ็บเลย
การเจาะด้วยเข็มนำวิถีซีทีส่วนใหญ่ทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่
ผู้ป่วยอาจรู้สึกจี๊ดสั้น ๆ ตอนฉีดยาชา และแรงกดหรือไม่สบายขณะวางเข็ม
หลังทำอาจเจ็บบริเวณที่แทงเข็ม ความรู้สึกเจ็บต่างกันในแต่ละคน

ทำไมต้องกลั้นหายใจตอนเจาะ?

ปอดขยับตามการหายใจ ก้อนจึงขยับตาม
การกลั้นหายใจในจังหวะที่ทีมกำหนดช่วยให้เข็มอยู่ในแนวที่วางแผนและลดโอกาสเลื่อนเป้า
หากกลั้นไม่ได้ตามที่ขอ ให้บอกเจ้าหน้าที่ทันที จะได้ปรับวิธี

ประเมินสุขภาพเชิงรุกกับ Advisory team

วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา

คลิกทำแบบประเมิน GERD Severity Score (ฟรี)

Bronchoscopy และ EBUS เจ็บไหม?

ไม่มีการรับประกันว่าผู้ป่วยทุกรายจะได้ส่องกล้องหรือ EBUS
หากใช้วิธีนี้ กล้องจะเข้าทางจมูกหรือปากลงสู่หลอดลม
มักมีการพ่นยาชาที่คอ และอาจให้ยาคลายกังวลหรือยาระงับความรู้สึกตามโปรโตคอลของสถาบัน
ตาม
ACS — Bronchoscopy

อาจไอ คลื่นไส้ ระคายคอ หรือเจ็บคอหลังทำ
EBUS คือกล้องที่มีหัวอัลตราซาวด์ เพื่อเจาะดูดต่อมน้ำเหลืองหรือรอยโรคใกล้ทางลม (EBUS-TBNA)
ไม่ระบุขนาดยาในบทความนี้

Pneumothorax หลังเจาะชิ้นเนื้อปอดคืออะไร?

คือภาวะอากาศรั่วจากปอดเข้าช่องเยื่อหุ้มปอด ทำให้ปอดขยายตัวได้ไม่เต็มที่
เป็นภาวะแทรกซ้อนสำคัญที่พบบ่อยที่สุดกลุ่มหนึ่งหลังเจาะผ่านผนังทรวงอก
ตาม RadiologyInfo และวรรณกรรมรีวิว
(PMC9327413)
อัตราเกิดขึ้นกับเทคนิค ขนาดก้อน ระยะจากเยื่อหุ้มปอด และโรคปอดเดิม จึงไม่มีเปอร์เซ็นต์เดียวที่ใช้กับทุกคน

อาการที่ควรแจ้งทันที: หอบมากขึ้น เจ็บหน้าอก/ไหล่แปลบตามหายใจ หัวใจเต้นเร็ว

รายที่เล็กและอาการคงที่อาจเฝ้าสังเกตให้ลมถูกดูดซึมเอง
รายที่มีอาการหรือขนาดมากพอ แพทย์อาจดูดอากาศหรือใส่สายระบายทรวงอก
ไม่ใช่ทุกคนที่ปอดแฟบจะต้องใส่สาย

ภาวะแทรกซ้อนอื่นมีอะไรบ้าง?

นอกจากลมรั่ว ยังพบเลือดออกในปอดหรือไอเป็นเลือด (hemoptysis) ได้ การติดเชื้อพบน้อยกว่า การเจ็บช้ำบริเวณแทงเข็มพบได้

ภาวะหายากแต่รุนแรง เช่น เลือดออกมาก หรือลมเข้าหลอดเลือด ทีมจะเฝ้าระวังในห้องหัตถการและช่วงสังเกตอาการ

ก่อนเจาะต้องเตรียมอะไร?

ทำตามเอกสารของโรงพยาบาลเป็นหลัก โดยทั่วไปควรเตรียม:

  • รายการยาทั้งหมด รวมยาละลายลิ่มเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
  • ประวัติแพ้ยา โรคประจำตัว การตั้งครรภ์หากเกี่ยวข้อง
  • งดน้ำงดอาหารเฉพาะเมื่อโรงพยาบาลสั่ง (โดยเฉพาะถ้ามี sedation)
  • มีคนรับกลับบ้านหากได้รับยานอน/ยาคลายกังวล
  • แจ้งหากเพิ่งป่วยเป็นไข้หรือติดเชื้อทางเดินหายใจ
ห้ามหยุดยาละลายลิ่มเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือดเอง
ต้องแจ้งแพทย์และทำตามคำสั่งของโรงพยาบาลเรื่องการหยุดยา

หลังทำต้องพักอย่างไร?

โดยทั่วไปมีช่วงเฝ้าสังเกตในโรงพยาบาล ระยะเวลาขึ้นกับชนิดหัตถการและภาวะแทรกซ้อน
ไม่รับประกันว่าทุกคนกลับบ้านวันเดียวกัน
หากเกิดปอดแฟบหรือเลือดออก อาจต้องนอนสังเกตหรือใส่สายระบาย

หลังกลับบ้าน หลีกเลี่ยงการออกแรงหนักตามที่แพทย์สั่ง และรู้เบอร์ติดต่อฉุกเฉินของหน่วยที่ทำหัตถการ

อาการหลังเจาะ: แบบไหนเฝ้าดูได้ แบบไหนควรรีบกลับโรงพยาบาล

ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไป คำสั่งจำหน่ายของโรงพยาบาลมีน้ำหนักสูงกว่า

อาการพบได้หลังหัตถการหรือไม่ควรทำอย่างไร
เจ็บช้ำบริเวณแทงเข็มเล็กน้อยพบได้พัก ตามยาแก้ปวดที่แพทย์อนุญาต หากปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ ให้ติดต่อโรงพยาบาล
เสมหะมีลายเลือดเล็กน้อยอาจพบในช่วงสั้นในบางรายเฝ้าดูตามคำสั่ง หากปริมาณเพิ่มหรือไม่หยุด ให้กลับโรงพยาบาล
ไอเป็นเลือดมากขึ้นไม่ถือว่าปกติถ้าปริมาณมากกลับโรงพยาบาลทันที
หอบ หายใจลำบากอาจเป็นสัญญาณ pneumothorax หรือภาวะอื่นฉุกเฉิน — อย่ารอ
เจ็บหน้าอกแปลบตามหายใจรุนแรงต้องแยกจากลมรั่วหรือสาเหตุอื่นกลับโรงพยาบาลทันที
หน้ามืด เวียนศีรษะมากไม่ควรปล่อยไว้นั่ง/นอนปลอดภัย แล้วไปโรงพยาบาล
ไข้ แผลบวมแดง มีหนองการติดเชื้อพบได้น้อยติดต่อแพทย์ ไม่ซื้อยาปฏิชีวนะเอง

6 คำถามที่ควรถามแพทย์ก่อนทำ

  1. ของฉันจะใช้วิธี CT-guided needle biopsy, bronchoscopy หรือ EBUS?
  2. ทำไมวิธีนี้จึงเหมาะกับตำแหน่งก้อนของฉัน?
  3. ใช้ยาชาหรือยานอนหลับแบบไหน?
  4. ต้องงดอาหาร/น้ำหรือยาอะไรหรือไม่ — และใครเป็นผู้สั่งเรื่องยาละลายลิ่มเลือด?
  5. หลังทำต้องสังเกตอาการนานแค่ไหน กลับบ้านวันเดียวกันได้หรือไม่?
  6. ถ้าเกิด pneumothorax โรงพยาบาลจะดูแลอย่างไร?

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

เจาะชิ้นเนื้อปอดเจ็บมากไหม?

ส่วนใหญ่มักทนได้ แต่ไม่ใช่ไม่เจ็บเลย ยาชาเฉพาะที่อาจจี๊ด และมีแรงกดขณะเจาะ

ต้องดมยาสลบหรือไม่?

ไม่ใช่ทุกคน เจาะเข็มมักชาเฉพาะที่ ส่องกล้องมักมีการชาคอและอาจมี sedation การผ่าตัดใช้ยาสลบทั่วไป

ใช้เข็มใหญ่ไหม?

มีทั้งเข็มดูดเซลล์และเข็มตัดชิ้น ขนาดขึ้นกับแผนของรังสีแพทย์/อายุรแพทย์ปอด

เจาะแล้วปอดแฟบได้จริงหรือ?

ได้ โดยเฉพาะหลังเจาะผ่านผนังอก ไม่ใช่ทุกคน

ถ้าปอดแฟบต้องใส่สายระบายทุกคนไหม?

ไม่ รายเล็กอาจเฝ้าดู รายมีอาการหรือขนาดมากอาจต้องดูดลมหรือใส่สาย

Bronchoscopy กับ CT-guided biopsy ต่างกันอย่างไร?

ส่องกล้องเข้าทางลม ไม่เจาะอก เหมาะก้อนที่เข้าถึงทางหลอดลม เจาะเข็มเหมาะก้อนรอบนอก

EBUS คืออะไร?

ส่องกล้องหลอดลมร่วมอัลตราซาวด์ เพื่อเจาะดูดต่อมน้ำเหลืองหรือรอยโรคใกล้ทางลม

เจาะชิ้นเนื้อแล้วมะเร็งกระจายตามเข็มจริงหรือไม่?

การฝังตัวตามรอยเข็มมีรายงานว่าพบน้อย ไม่ควรเป็นเหตุผลหลักในการปฏิเสธหัตถการที่จำเป็นโดยไม่คุยกับทีมแพทย์

ผลชิ้นเนื้อใช้เวลานานเท่าไร?

มักหลายวันถึงกว่าหนึ่งสัปดาห์ ขึ้นกับโรงพยาบาลและการย้อมเพิ่ม

ผลชิ้นเนื้อบอกอะไรได้บ้าง?

ชนิดเซลล์ มะเร็งหรือไม่ การติดเชื้อ/อักเสบ และข้อมูลเพื่อวางแผนรักษา บางครั้งชิ้นไม่พอต้องเก็บใหม่

กลไกทางวิทยาศาสตร์ (สรุปโดยผู้เรียบเรียง)


สรุปว่าก้อนในปอดบนซีทีคือสัญญาณภาพ ไม่ใช่ชื่อโรค
เข็มผ่านเยื่อหุ้มปอดทำให้ช่องเยื่อหุ้มปอดสื่อกับอากาศในปอดได้ จึงเป็นที่มาของ pneumothorax
กล้องหลอดลมเดินในทางเดินหายใจจึงเสี่ยงลมรั่วต่างชุด
EBUS ใช้คลื่นเสียงนำเข็มเข้าต่อมน้ำเหลืองโดยไม่ต้องเปิดอก
ห้องพยาธิวิทยาแปลงชิ้นเนื้อเป็นชนิดเซลล์ ซึ่งเป็นข้อมูลที่ภาพอย่างเดียวให้ไม่ได้

อ้างอิงทางวิชาการ (E-E-A-T)

อ่านโปรไฟล์ผู้เรียบเรียง

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

เนื้อหานี้เป็นความรู้ทั่วไปของ Well Wellness Thailand / dr9ohm.com ไม่ใช่การนัดหมายหัตถการหรือการวินิจฉัยรายบุคคล
วิธีเก็บชิ้นเนื้อ ความเจ็บ การดมยา และการนอนโรงพยาบาลขึ้นกับทีมแพทย์และโรงพยาบาลที่ดูแลคุณ
หากมีอาการหอบหรือไอเป็นเลือดหลังทำ ให้ไปโรงพยาบาลทันที