หมวดหมู่: ระบบทางเดินหายใจ > ก้อนในปอด > การตรวจชิ้นเนื้อปอด
เจาะชิ้นเนื้อปอดเจ็บไหม? ใช้เข็มหรือส่องกล้อง ต่างกันอย่างไร และต้องเตรียมตัวอย่างไร
การเก็บชิ้นเนื้อปอดมีหลายวิธี ไม่ใช่เทคนิคเดียวสำหรับทุกคน
ก้อนอยู่รอบนอกใกล้ผนังอกอาจใช้ CT-guided needle biopsy ผ่านผิวหนัง
ก้อนที่เข้าถึงทางหลอดลมอาจใช้ bronchoscopy
ต่อมน้ำเหลืองกลางทรวงอกอาจใช้ EBUS
การเจาะผ่านผิวหนังมักใช้ยาชาเฉพาะที่ ผู้ป่วยอาจรู้สึกจี๊ดตอนฉีดยาชาและแรงกดขณะวางเข็ม
ภาวะแทรกซ้อนสำคัญของ needle biopsy คือ pneumothorax (ปอดแฟบ) และเลือดออก
แพทย์เลือกวิธีจากตำแหน่งก้อน ขนาด ความสัมพันธ์กับหลอดลม สภาพผู้ป่วย และอุปกรณ์ของโรงพยาบาล
การนัดเจาะชิ้นเนื้อไม่ได้แปลว่าก้อนนั้นเป็นมะเร็งแล้ว
หลังเจาะ: อาการแบบไหนต้องรีบกลับโรงพยาบาล
- หายใจลำบากเพิ่มขึ้นทันที หอบ หายใจไม่ทัน
- เจ็บหน้าอกหรือไหล่แปลบตามจังหวะหายใจมากขึ้นเรื่อย ๆ
- ไอเป็นเลือดปริมาณมากขึ้น ไม่ใช่แค่ลายเลือดเล็กน้อยที่แพทย์บอกว่าเฝ้าดูได้
- หน้ามืด หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ ไข้สูงหลังทำ
การเจาะชิ้นเนื้อปอดคืออะไร และทำไมต้องทำ?
คือการเก็บเซลล์หรือเนื้อเยื่อจากก้อน/ต่อมน้ำเหลืองในทรวงอกไปตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ (histopathology)
ตาม
American Lung Association
ภาพเอกซเรย์หรือซีทีอาจเห็นก้อนที่น่าสงสัย แต่ยังบอกไม่ได้เสมอไปว่าเป็นมะเร็ง
ความสงสัยจากภาพตรวจ ≠ การวินิจฉัยทางพยาธิวิทยา
ชิ้นเนื้อช่วยแยกมะเร็ง การติดเชื้อ การอักเสบ หรือก้อนชนิดอื่น
การสั่งตัดชิ้นเนื้อจึงไม่เท่ากับสรุปว่าเป็นมะเร็งแล้ว
การเก็บชิ้นเนื้อปอดมีกี่วิธี?
มีหลายทาง ไม่มีวิธีไหนดีกว่าทุกกรณี การเลือกขึ้นกับตำแหน่งก้อน ขนาด ความใกล้ผนังอกหรือหลอดลม การมีต่อมน้ำเหลือง สภาพผู้ป่วย และความชำนาญ/เครื่องมือของโรงพยาบาล
ตาม
American Cancer Society
และ
StatPearls — Percutaneous Lung Lesion Biopsy
ตารางเปรียบเทียบวิธีเก็บชิ้นเนื้อ
| วิธี | เข้าไปทางไหน | เหมาะกับตำแหน่งใด | การระงับความรู้สึก | จุดเด่น |
|---|---|---|---|---|
| CT-guided needle biopsy | ผ่านผิวหนัง/ผนังทรวงอก | ก้อนปอดส่วนนอก (peripheral) | ยาชาเฉพาะที่ ± ยาคลายกังวลตามโปรโตคอล | เก็บชิ้นจากก้อนที่เข้าถึงยากทางหลอดลม |
| Bronchoscopy | จมูกหรือปาก → หลอดลม | รอยโรคที่เข้าถึงทางลม | พ่นยาชา ± sedation ตามสถาบัน | ไม่เจาะผนังอก |
| EBUS-TBNA | กล้องหลอดลม + อัลตราซาวด์ | ต่อมน้ำเหลืองกลางอก/ขั้วปอด | sedation/ยาสลบตามโปรโตคอล | เจาะดูดต่อมน้ำเหลืองใต้ภาพอัลตราซาวด์ |
| Surgical biopsy / VATS | ผ่าตัดผ่านช่องอก | รายที่ชิ้นเข็ม/กล้องไม่พอหรือวางแผนผ่าตัด | ยาสลบทั่วไป | ได้ชิ้นเนื้อใหญ่กว่า |
CT-guided needle biopsy ทำอย่างไร?
รังสีแพทย์หัตถการใช้ซีทีนำเข็มไปยังก้อน ตาม
RadiologyInfo (ACR/RSNA)
ขั้นตอนทั่วไปมีดังนี้ (รายละเอียดปรับตามโรงพยาบาล):
- ทบทวนภาพซีที/เอกซเรย์เดิม เลือกทางเข้าที่ปลอดภัย
- จัดท่านอนคว่ำ หงาย หรือตะแคง ตามตำแหน่งก้อน
- ทำความสะอาดผิวแบบปราศจากเชื้อ ปูผ้า
- ฉีดยาชาเฉพาะที่
- ถ่ายซีทีซ้ำเพื่อยืนยันตำแหน่ง
- สอดเข็มตามแนวที่วางแผน อาจให้กลั้นหายใจเป็นจังหวะ
- เก็บชิ้นเนื้อ (ดูดเซลล์และ/หรือตัด core)
- ถอนเข็ม ปิดแผลด้วยพลาสเตอร์
- เฝ้าสังเกตอาการหลังทำ
- ถ่ายภาพซ้ำเมื่อมีข้อบ่งชี้ เพื่อดูภาวะลมในช่องเยื่อหุ้มปอด
เจาะชิ้นเนื้อปอด “เจ็บไหม”?
ส่วนใหญ่มักทนได้ แต่ไม่ควรบอกว่าไม่เจ็บเลย
การเจาะด้วยเข็มนำวิถีซีทีส่วนใหญ่ทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่
ผู้ป่วยอาจรู้สึกจี๊ดสั้น ๆ ตอนฉีดยาชา และแรงกดหรือไม่สบายขณะวางเข็ม
หลังทำอาจเจ็บบริเวณที่แทงเข็ม ความรู้สึกเจ็บต่างกันในแต่ละคน
ทำไมต้องกลั้นหายใจตอนเจาะ?
ปอดขยับตามการหายใจ ก้อนจึงขยับตาม
การกลั้นหายใจในจังหวะที่ทีมกำหนดช่วยให้เข็มอยู่ในแนวที่วางแผนและลดโอกาสเลื่อนเป้า
หากกลั้นไม่ได้ตามที่ขอ ให้บอกเจ้าหน้าที่ทันที จะได้ปรับวิธี
ประเมินสุขภาพเชิงรุกกับ Advisory team
วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา
Bronchoscopy และ EBUS เจ็บไหม?
ไม่มีการรับประกันว่าผู้ป่วยทุกรายจะได้ส่องกล้องหรือ EBUS
หากใช้วิธีนี้ กล้องจะเข้าทางจมูกหรือปากลงสู่หลอดลม
มักมีการพ่นยาชาที่คอ และอาจให้ยาคลายกังวลหรือยาระงับความรู้สึกตามโปรโตคอลของสถาบัน
ตาม
ACS — Bronchoscopy
อาจไอ คลื่นไส้ ระคายคอ หรือเจ็บคอหลังทำ
EBUS คือกล้องที่มีหัวอัลตราซาวด์ เพื่อเจาะดูดต่อมน้ำเหลืองหรือรอยโรคใกล้ทางลม (EBUS-TBNA)
ไม่ระบุขนาดยาในบทความนี้
Pneumothorax หลังเจาะชิ้นเนื้อปอดคืออะไร?
คือภาวะอากาศรั่วจากปอดเข้าช่องเยื่อหุ้มปอด ทำให้ปอดขยายตัวได้ไม่เต็มที่
เป็นภาวะแทรกซ้อนสำคัญที่พบบ่อยที่สุดกลุ่มหนึ่งหลังเจาะผ่านผนังทรวงอก
ตาม RadiologyInfo และวรรณกรรมรีวิว
(PMC9327413)
อัตราเกิดขึ้นกับเทคนิค ขนาดก้อน ระยะจากเยื่อหุ้มปอด และโรคปอดเดิม จึงไม่มีเปอร์เซ็นต์เดียวที่ใช้กับทุกคน
อาการที่ควรแจ้งทันที: หอบมากขึ้น เจ็บหน้าอก/ไหล่แปลบตามหายใจ หัวใจเต้นเร็ว
รายที่เล็กและอาการคงที่อาจเฝ้าสังเกตให้ลมถูกดูดซึมเอง
รายที่มีอาการหรือขนาดมากพอ แพทย์อาจดูดอากาศหรือใส่สายระบายทรวงอก
ไม่ใช่ทุกคนที่ปอดแฟบจะต้องใส่สาย
ภาวะแทรกซ้อนอื่นมีอะไรบ้าง?
นอกจากลมรั่ว ยังพบเลือดออกในปอดหรือไอเป็นเลือด (hemoptysis) ได้ การติดเชื้อพบน้อยกว่า การเจ็บช้ำบริเวณแทงเข็มพบได้
ภาวะหายากแต่รุนแรง เช่น เลือดออกมาก หรือลมเข้าหลอดเลือด ทีมจะเฝ้าระวังในห้องหัตถการและช่วงสังเกตอาการ
ก่อนเจาะต้องเตรียมอะไร?
ทำตามเอกสารของโรงพยาบาลเป็นหลัก โดยทั่วไปควรเตรียม:
- รายการยาทั้งหมด รวมยาละลายลิ่มเลือดและยาต้านเกล็ดเลือด
- ประวัติแพ้ยา โรคประจำตัว การตั้งครรภ์หากเกี่ยวข้อง
- งดน้ำงดอาหารเฉพาะเมื่อโรงพยาบาลสั่ง (โดยเฉพาะถ้ามี sedation)
- มีคนรับกลับบ้านหากได้รับยานอน/ยาคลายกังวล
- แจ้งหากเพิ่งป่วยเป็นไข้หรือติดเชื้อทางเดินหายใจ
ต้องแจ้งแพทย์และทำตามคำสั่งของโรงพยาบาลเรื่องการหยุดยา
หลังทำต้องพักอย่างไร?
โดยทั่วไปมีช่วงเฝ้าสังเกตในโรงพยาบาล ระยะเวลาขึ้นกับชนิดหัตถการและภาวะแทรกซ้อน
ไม่รับประกันว่าทุกคนกลับบ้านวันเดียวกัน
หากเกิดปอดแฟบหรือเลือดออก อาจต้องนอนสังเกตหรือใส่สายระบาย
หลังกลับบ้าน หลีกเลี่ยงการออกแรงหนักตามที่แพทย์สั่ง และรู้เบอร์ติดต่อฉุกเฉินของหน่วยที่ทำหัตถการ
อาการหลังเจาะ: แบบไหนเฝ้าดูได้ แบบไหนควรรีบกลับโรงพยาบาล
ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไป คำสั่งจำหน่ายของโรงพยาบาลมีน้ำหนักสูงกว่า
| อาการ | พบได้หลังหัตถการหรือไม่ | ควรทำอย่างไร |
|---|---|---|
| เจ็บช้ำบริเวณแทงเข็มเล็กน้อย | พบได้ | พัก ตามยาแก้ปวดที่แพทย์อนุญาต หากปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ ให้ติดต่อโรงพยาบาล |
| เสมหะมีลายเลือดเล็กน้อย | อาจพบในช่วงสั้นในบางราย | เฝ้าดูตามคำสั่ง หากปริมาณเพิ่มหรือไม่หยุด ให้กลับโรงพยาบาล |
| ไอเป็นเลือดมากขึ้น | ไม่ถือว่าปกติถ้าปริมาณมาก | กลับโรงพยาบาลทันที |
| หอบ หายใจลำบาก | อาจเป็นสัญญาณ pneumothorax หรือภาวะอื่น | ฉุกเฉิน — อย่ารอ |
| เจ็บหน้าอกแปลบตามหายใจรุนแรง | ต้องแยกจากลมรั่วหรือสาเหตุอื่น | กลับโรงพยาบาลทันที |
| หน้ามืด เวียนศีรษะมาก | ไม่ควรปล่อยไว้ | นั่ง/นอนปลอดภัย แล้วไปโรงพยาบาล |
| ไข้ แผลบวมแดง มีหนอง | การติดเชื้อพบได้น้อย | ติดต่อแพทย์ ไม่ซื้อยาปฏิชีวนะเอง |
6 คำถามที่ควรถามแพทย์ก่อนทำ
- ของฉันจะใช้วิธี CT-guided needle biopsy, bronchoscopy หรือ EBUS?
- ทำไมวิธีนี้จึงเหมาะกับตำแหน่งก้อนของฉัน?
- ใช้ยาชาหรือยานอนหลับแบบไหน?
- ต้องงดอาหาร/น้ำหรือยาอะไรหรือไม่ — และใครเป็นผู้สั่งเรื่องยาละลายลิ่มเลือด?
- หลังทำต้องสังเกตอาการนานแค่ไหน กลับบ้านวันเดียวกันได้หรือไม่?
- ถ้าเกิด pneumothorax โรงพยาบาลจะดูแลอย่างไร?
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
เจาะชิ้นเนื้อปอดเจ็บมากไหม?
ส่วนใหญ่มักทนได้ แต่ไม่ใช่ไม่เจ็บเลย ยาชาเฉพาะที่อาจจี๊ด และมีแรงกดขณะเจาะ
ต้องดมยาสลบหรือไม่?
ไม่ใช่ทุกคน เจาะเข็มมักชาเฉพาะที่ ส่องกล้องมักมีการชาคอและอาจมี sedation การผ่าตัดใช้ยาสลบทั่วไป
ใช้เข็มใหญ่ไหม?
มีทั้งเข็มดูดเซลล์และเข็มตัดชิ้น ขนาดขึ้นกับแผนของรังสีแพทย์/อายุรแพทย์ปอด
เจาะแล้วปอดแฟบได้จริงหรือ?
ได้ โดยเฉพาะหลังเจาะผ่านผนังอก ไม่ใช่ทุกคน
ถ้าปอดแฟบต้องใส่สายระบายทุกคนไหม?
ไม่ รายเล็กอาจเฝ้าดู รายมีอาการหรือขนาดมากอาจต้องดูดลมหรือใส่สาย
Bronchoscopy กับ CT-guided biopsy ต่างกันอย่างไร?
ส่องกล้องเข้าทางลม ไม่เจาะอก เหมาะก้อนที่เข้าถึงทางหลอดลม เจาะเข็มเหมาะก้อนรอบนอก
EBUS คืออะไร?
ส่องกล้องหลอดลมร่วมอัลตราซาวด์ เพื่อเจาะดูดต่อมน้ำเหลืองหรือรอยโรคใกล้ทางลม
เจาะชิ้นเนื้อแล้วมะเร็งกระจายตามเข็มจริงหรือไม่?
การฝังตัวตามรอยเข็มมีรายงานว่าพบน้อย ไม่ควรเป็นเหตุผลหลักในการปฏิเสธหัตถการที่จำเป็นโดยไม่คุยกับทีมแพทย์
ผลชิ้นเนื้อใช้เวลานานเท่าไร?
มักหลายวันถึงกว่าหนึ่งสัปดาห์ ขึ้นกับโรงพยาบาลและการย้อมเพิ่ม
ผลชิ้นเนื้อบอกอะไรได้บ้าง?
ชนิดเซลล์ มะเร็งหรือไม่ การติดเชื้อ/อักเสบ และข้อมูลเพื่อวางแผนรักษา บางครั้งชิ้นไม่พอต้องเก็บใหม่
กลไกทางวิทยาศาสตร์ (สรุปโดยผู้เรียบเรียง)
ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์
สรุปว่าก้อนในปอดบนซีทีคือสัญญาณภาพ ไม่ใช่ชื่อโรค
เข็มผ่านเยื่อหุ้มปอดทำให้ช่องเยื่อหุ้มปอดสื่อกับอากาศในปอดได้ จึงเป็นที่มาของ pneumothorax
กล้องหลอดลมเดินในทางเดินหายใจจึงเสี่ยงลมรั่วต่างชุด
EBUS ใช้คลื่นเสียงนำเข็มเข้าต่อมน้ำเหลืองโดยไม่ต้องเปิดอก
ห้องพยาธิวิทยาแปลงชิ้นเนื้อเป็นชนิดเซลล์ ซึ่งเป็นข้อมูลที่ภาพอย่างเดียวให้ไม่ได้
อ้างอิงทางวิชาการ (E-E-A-T)
- RadiologyInfo — Needle Biopsy of the Lung (ACR/RSNA)
- American Lung Association — CT Scan-Guided Lung Biopsy
- American Cancer Society — Tests for Lung Cancer
- American Cancer Society — Bronchoscopy (incl. EBUS-TBNA)
- NCBI StatPearls — Percutaneous Lung Lesion Biopsy
- Winokur et al. review context / PMC9327413 — CT-guided lung biopsy complications (incl. rare tumor seeding in survey data)
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้เป็นความรู้ทั่วไปของ Well Wellness Thailand / dr9ohm.com ไม่ใช่การนัดหมายหัตถการหรือการวินิจฉัยรายบุคคล
วิธีเก็บชิ้นเนื้อ ความเจ็บ การดมยา และการนอนโรงพยาบาลขึ้นกับทีมแพทย์และโรงพยาบาลที่ดูแลคุณ
หากมีอาการหอบหรือไอเป็นเลือดหลังทำ ให้ไปโรงพยาบาลทันที