หูอื้อข้างเดียวหรือน้ำมูกปนเลือด เกี่ยวกับมะเร็งหลังโพรงจมูกหรือไม่?

อาจเป็นสัญญาณเตือนของ NPC โดยเฉพาะหูอื้อข้างเดียวเรื้อรัง น้ำมูกปนเลือด หรือคอมีก้อน — แต่ยังมีสาเหตุอื่นได้ ควรส่องกล้องและชิ้นเนื้อตามแพทย์ ไม่ควรตัดสินเองจากอาการเดียว

หมวดหมู่: มะเร็งวิทยาหู คอ จมูก และรังสีรักษา (Otolaryngology Oncology & Radiation Care)

มะเร็งหลังโพรงจมูกและก้อนโตที่คอ: ทำไมต้องฉายแสง และวิธีรับมือ 35 แสงอย่างปลอดภัย

Q: ทำไมผู้ป่วยมะเร็งหลังโพรงจมูก (NPC) ถึงมักมาพบแพทย์ด้วยอาการ ก้อนโตที่คอ?

เพราะหลังโพรงจมูกมีเครือข่ายท่อน้ำเหลืองหนาแน่นเชื่อมไปต่อมน้ำเหลืองข้างคอ เซลล์มะเร็ง NPC มักแพร่กระจายไปต่อมน้ำเหลืองคอได้เร็วตั้งแต่ระยะแรก ผู้ป่วยมากกว่า 70% จึงมาด้วยก้อนที่คอโดยไม่เจ็บ อาจมีหูอื้อข้างเดียวหรือน้ำมูกปนเลือดร่วมด้วย

Q: ทำไมการรักษาหลักของมะเร็งหลังโพรงจมูกจึงใช้รังสีรักษา (ฉายแสง) แทนการผ่าตัด?

ตำแหน่งหลังโพรงจมูกลึก ล้อมด้วยเส้นประสาท หลอดเลือดใหญ่ และฐานกะโหลกศีรษะ การผ่าตัดเสี่ยงสูงและตัดขอบยาก ในขณะที่ NPC มีความไวต่อรังสีสูง (highly radiosensitive) การฉายแสงแบบ IMRT/VMAT ร่วมกับเคมีบำบัด (CCRT) จึงเป็นมาตรฐานหลักที่ให้ local control ได้ดี

Q: ก้อนเนื้อที่คอและในโพรงจมูกจะเริ่มยุบลงเมื่อฉายแสงไปแล้วกี่ครั้ง?

แผนส่วนใหญ่ประมาณ 30–35 ครั้ง (วันละครั้ง จันทร์–ศุกร์) ช่วง 1–10 แสงแรกก้อนอาจยังทรงเดิมหรือนิ่มลง ช่วง 10–15 แสงขึ้นไปมักเริ่มหดเล็กลงชัดเจน และยังยุบต่อเนื่องหลังจบแสงอีกหลายสัปดาห์ เนื่องจากรังสียังทำงานต่อ — ระยะเวลาจริงต่างกันในแต่ละคน

Q: อาการข้างเคียงจากการฉายแสงบริเวณคอและศีรษะ ป้องกันและดูแลอย่างไร?

ดูแลผิวคอด้วยน้ำสะอาด/น้ำเกลือ ซับเบา หลีกเลี่ยงแป้ง น้ำหอม สบู่รุนแรง กลั้วคอด้วยน้ำเกลือปราศจากเชื้อ จิบน้ำอุ่นบ่อย อัดโปรตีนจากอาหารย่อยง่าย (ไข่ขาว ปลา เต้าหู้ ซุปปั่น) และแจ้งแพทย์ทันทีหากไข้ กลืนไม่ได้ หรือผิวแตกร้าวรุนแรง

Q: IMRT และ VMAT ต่างจากรังสีรักษาแบบเดิมอย่างไร?

Intensity-Modulated Radiation Therapy (IMRT) และ Volumetric Modulated Arc Therapy (VMAT) ปรับความเข้มของรังสีให้ก้อนและต่อมน้ำเหลืองได้รับยาครบ ในขณะลดโดสไปยังต่อมน้ำลายและเยื่อบุปกติ ช่วยลดผลข้างเคียงบางอย่างเมื่อเทียบกับเทคนิคเก่า — แผนจริงขึ้นกับโรงพยาบาล

Q: CCRT คืออะไร และทำไม NPC มักต้องได้ทั้งฉายแสงและเคมีบำบัดพร้อมกัน?

Concurrent Chemoradiotherapy (CCRT) คือการให้ยาเคมีบำบัด (เช่น cisplatin ตามแผนแพทย์) ระหว่างฉายแสง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพรังสีที่ก้อนหลักและต่อมน้ำเหลือง งานวิจัยสำคัญ เช่น Intergroup 0099 สนับสนุน chemoradiotherapy เป็นแกนของการรักษา NPC ใน stage ที่เหมาะสม

Q: หลังฉายแสงครบแล้ว ก้อนที่คอจะหายไปเมื่อไหร่?

รังสียังคงทำลายเซลล์มะเร็งหลังจบแสงอีก 4–12 สัปดาห์หรือนานกว่า ก้อนมักยุบต่อเนื่องในระยะนี้ การติดตามด้วยการตรวจร่างกายและภาพรังสีวินิจฉัยตามนัดจึงสำคัญ

เรียบเรียงโดย
ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์
· Well Wellness Thailand / dr9ohm.com
· อัปเดตล่าสุด: สิงหาคม 2026
· เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป — ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือสั่งยาเฉพาะบุคคล ควรปรึกษาแพทย์รังสีรักษาและอายุรศาสตร์มะเร็ง

คำตอบตรง (BLUF):
มะเร็งหลังโพรงจมูก (NPC) มักแสดงอาการแรกด้วยก้อนโตที่คอเนื่องจากเซลล์มะเร็งแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองข้างคอได้ง่าย
การรักษาหลักคือรังสีรักษา (ฉายแสง) แบบ IMRT/VMAT ร่วมกับเคมีบำบัด (CCRT) เนื่องจากตำแหน่งโรคลึกและเซลล์มีความไวต่อรังสีสูงมาก
ก้อนเนื้อจะเริ่มยุบลงอย่างเห็นได้ชัดตั้งแต่ช่วง 10–15 แสงแรก และยังยุบต่อเนื่องหลังจบแสง
การดูแลตนเองเน้นการรักษาสุขภาพช่องปาก จิบน้ำอุ่น อัดโปรตีน และดูแลผิวหนังบริเวณคออย่างอ่อนโยน
(จำนวนครั้งฉายแสงและแผนรักษาขึ้นกับ stage และแพทย์รายบุคคล)

สัญญาณเตือน — ติดต่อแพทย์หรือ ER ทันที

ไข้ ≥38°C ระหว่างฉายแสงหรือคีโม (เสี่ยงติดเชื้อเมื่อเม็ดเลือดขาวต่ำ)
กลืนน้ำลาย/น้ำไม่ได้ ขาดน้ำ ปัสสาวะน้อยมาก หรือน้ำหนักลดเร็ว
หายใจลำบาก บวมใบหน้า/คอผิดปกติ หรือเสียงแหบรุนแรงเฉียบพลัน
เลือดออกในปากรุนแรง อาเจียนเป็นเลือด หรือน้ำมูกปนเลือดมากผิดปกติ
ผิวคอแตกร้าว มีน้ำเหลืองซึม หรือแผลติดเชื้อรุนแรง
ปวดศีรษะรุนแรง มองเห็นผิดปกติ หรืออาการทางประสาทใหม่

ก้อนที่คอโดยทั่วไปไม่เจ็บ — แต่หากโตเร็วผิดปกติ แข็งผิดปกติ หรือมีอาการบวมหายใจลำบาก ต้องตรวจด่วน

1. ไขปริศนา: ทำไมโรคอยู่ที่หลังโพรงจมูก แต่ถึงเห็น “ก้อนโตที่คอ” เป็นอย่างแรก

ตาม
NCI — Nasopharyngeal Cancer Treatment
หลังโพรงจมูก (nasopharynx) อยู่ลึกตรงกลางศีรษะเหนือเพดานอ่อน
มี เครือข่ายท่อน้ำเหลือง (lymphatic drainage) หนาแน่นเชื่อมไปยัง
ต่อมน้ำเหลืองข้างคอ (cervical lymph nodes) อย่างรวดเร็ว

เมื่อเกิดเซลล์มะเร็ง NPC มักแพร่กระจายไปต่อมน้ำเหลืองคอได้ตั้งแต่ระยะแรก
ผู้ป่วยมากกว่า 70% จึงมาพบแพทย์ด้วย ก้อนโตที่คอ โดยไม่เจ็บ
อาจมีอาการร่วมเบาๆ เช่น หูอื้อข้างเดียว น้ำมูกไหลมีเลือดปน หรือคัดจมูกเรื้อรัง

ทำไมต้องส่องกล้องและชิ้นเนื้อ

ก้อนที่คอบอกเราว่ามีการแพร่กระจายทางน้ำเหลือง แต่ต้นตอมักอยู่ที่โพรงจมูก
แพทย์จึงใช้ nasopharyngoscopy (ส่องกล้อง) และ biopsy (ชิ้นเนื้อ)
เพื่อยืนยันชนิดมะเร็งและ stage ก่อนวางแผนรังสีรักษา

กลไกทางวิทยาศาสตร์ (Scientific mechanism)

NPC ส่วนใหญ่เป็น undifferentiated carcinoma ที่มีความสัมพันธ์กับ
Epstein-Barr virus (EBV)
ในหลายกรณี
เซลล์มะเร็งใช้ท่อน้ำเหลืองเป็นทางเดินแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองระดับ II–V ของคอ
ทำให้ก้อนที่คอมักใหญ่กว่าก้อนต้นทางที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า
— อธิบายโดย
ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์

2. รังสีรักษา (Radiation Therapy): อาวุธหลักของมะเร็งหลังโพรงจมูก ทำไมถึงดีกว่าการผ่าตัด

มีเหตุผลทางกายวิภาคและชีววิทยามะเร็งสองด้านหลัก:

ข้อจำกัดทางกายวิภาค (Anatomic constraints)

หลังโพรงจมูกล้อมรอบด้วยฐานกะโหลกศีรษะ เส้นประสาทสมอง หลอดเลือดแดงใหญ่ (เช่น internal carotid)
และโครงสร้างสำคัญอื่นๆ การผ่าตัดตัดออกให้หมดขอบทำได้ยาก เสี่ยงความพิการสูง
จึงไม่ใช่แนวทางหลักในส่วนใหญ่ของ NPC

ความไวต่อรังสี (High radiosensitivity)

เซลล์มะเร็ง NPC มีความไวต่อรังสีสูง (highly radiosensitive)
เมื่อได้รับรังสีในโดสที่เหมาะสม เซลล์มะเร็งจะฝ่อและตายลง
การฉายแสงแบบ IMRT (Intensity-Modulated Radiation Therapy) หรือ
VMAT (Volumetric Modulated Arc Therapy)
ช่วยให้ก้อนหลักและต่อมน้ำเหลืองได้รับโดสครบ ในขณะลดโดสไปยังต่อมน้ำลายและเยื่อบุปกติ
(PubMed — IMRT for NPC)

CCRT — รังสีรักษาร่วมกับเคมีบำบัด

แผนมาตรฐานในหลาย stage คือ Concurrent Chemoradiotherapy (CCRT)
ให้ยาเคมีบำบัด (เช่น cisplatin ตามแผนแพทย์) ระหว่างฉายแสง
เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพรังสีที่ก้อนหลักและต่อมน้ำเหลือง
งานวิจัยสำคัญ เช่น
Intergroup 0099
สนับสนุน chemoradiotherapy เป็นแกนของการรักษา NPC

หมายเหตุจากแนวทางรังสีรักษา:
จำนวนครั้งฉายแสง (มักประมาณ 30–35 fractions) โดสรวม และการให้คีโมพร้อมกันหรือไม่ ขึ้นกับ stage, ภาพรังสี, และสภาพร่างกาย — ตัดสินใจโดยทีมแพทย์เท่านั้น

3. ไทม์ไลน์การยุบตัวของก้อนเนื้อ: ฉายกี่แสงก้อนถึงจะหดเล็กลง?

แผนฉายแสงส่วนใหญ่อยู่ที่ประมาณ 30–35 ครั้ง (วันละ 1 ครั้ง จันทร์–ศุกร์ รวมประมาณ 6–7 สัปดาห์)
การตอบสนองของก้อนเป็นกระบวนการต่อเนื่อง ไม่ใช่เปลี่ยนทันทีในวันแรก

ตาราง: Radiation Therapy Timeline & Tumor Response Matrix

จำนวนแสง / สัปดาห์	การเปลี่ยนแปลงของก้อนเนื้อ	อาการข้างเคียงที่อาจพบ	แนวทางปฏิบัติตน
แสงที่ 1–10 (สัปดาห์ 1–2)	ก้อนอาจยังทรงเดิมหรือนิ่มลงเล็กน้อย ร่างกายปรับตัว	อ่อนเพลียเบา คอเริ่มแห้ง ผิวคออาจแดง	จิบน้ำอุ่น กลั้วคอน้ำเกลือ นอนพัก รักษานัดฉายแสง
แสงที่ 10–15 (สัปดาห์ 2–3)	ก้อนที่คอมักเริ่มหดเล็กลงชัดเจน ก้อนในโพรงจมูกตอบสนองต่อเนื่อง	คอแห้ง น้ำลายเหนียว แผลในปากเริ่มปรากฏ ผิวคอคล้ำ	อาหารนิ่ม/เหลว โปรตีนสูง ดูแลผิวคออ่อนโยน แจ้งแพทย์หากกลืนยาก
แสงที่ 16–25 (สัปดาห์ 3–5)	ก้อนยุบต่อเนื่อง ตรวจคลำอาจเล็กลงชัด	mucositis ปากแห้ง กลืนยาก อ่อนเพลียมากขึ้น	ยาแก้ปากแผลตามแพทย์ ONS/ซุปปั่น หลีกเลี่ยงเผ็ดเปรี้ยวจัด
แสงที่ 26–35 (สัปดาห์ 5–7)	ก้อนยุบต่อเนื่องจนจบแสง	อาการข้างเคียงมักสูงสุดช่วงท้ายแสง	ฉายครบตามแผน แจ้งไข้/ขาดน้ำทันที อย่าหยุดฉายเอง
หลังจบแสง 4–12+ สัปดาห์	รังสียังทำงานต่อ — ก้อนมักยุบต่อเนื่องในระยะนี้	แผลในปากค่อยดีขึ้น ปากแห้งอาจยังเหลือ	ติดตามนัดภาพรังสี/ตรวจร่างกายตามแผน รักษาน้ำหนัก

*ตัวเลข 30–35 ครั้งและช่วง 10–15 แสงเป็นภาพรวมที่พบบ่อย — ไม่ใช่มาตรฐานเดียวสำหรับทุกคน

กำลังใจและทัศนคติบวก (เช่น การพักผ่อนในบรรยากาศที่ผ่อนคลาย) ช่วยให้ผ่านช่วงฉายแสงได้ — แต่ไม่ทดแทนการรักษาตามแผนแพทย์

ประเมินสุขภาพเชิงรุกกับ Advisory team

วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา

คลิกทำแบบประเมิน GERD Severity Score (ฟรี)

4. 4 ปราการรับมืออาการข้างเคียง (คอแห้ง เจ็บคอ ผิวคล้ำไหม้) ช่วงฉายแสง

ตาม
NCI — Radiation Therapy Side Effects
และ
NCI — Mouth and Throat Problems
รังสีบริเวณหัว-คอกระทบเยื่อบุช่องปาก ต่อมน้ำลาย และผิวหนัง
อาการเหล่านี้มักค่อยๆ สะสมและฟื้นตัวหลังจบแสง — ไม่ใช่สัญญาณว่าการรักษาล้มเหลว

4 เสาหลักการดูแลตัวเอง

ดูแลผิวหนังคอ: ล้างด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำเกลือ ซับเบาๆ หลีกเลี่ยงน้ำหอม แป้ง สบู่รุนแรง และห้ามแกะเกา
กลั้วคอด้วยน้ำเกลือปราศจากเชื้อ: หลังอาหารทุกมื้อ ลดแผลอักเสบและเสมหะเหนียว
จิบน้ำอุ่นบ่อยๆ: ช่วยลดคอแห้งและน้ำลายเหนียว
โภชนาการสายอัดโปรตีน: ไข่ขาวต้ม ปลา เต้าหู้ ซุปปั่น อาหารทางการแพทย์ (ONS) ตามแพทย์ —
อ้างอิง
NCI Nutrition in Cancer Care

ตาราง: Head & Neck Radiation Side-Effect Management Checklist

อาการข้างเคียง	สิ่งที่ควรทำเพื่อบรรเทา	สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด
Radiation dermatitis (ผิวคอแดง/คล้ำ/แห้ง)	ล้างน้ำสะอาด ซับเบา ทายาตามแผนแพทย์ (เช่น moisturizer ที่อนุญาต)	ทาแป้ง/น้ำหอม/สครับ แกะเกา ใช้สบู่รุนแรง แช่น้ำร้อน
Oral mucositis (แผลในปาก/คอ)	กลั้วน้ำเกลือ อาหารนิ่มอุ่น แปรงฟันอ่อน ยาบรรเทาตามแพทย์	อาหารเผ็ดเปรี้ยวจัด แอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ อมยาแก้ปวดเองนานๆ
Xerostomia (ปากแห้ง/น้ำลายเหนียว)	จิบน้ำบ่อย ลูกอมไร้น้ำตาล (ถ้าแพทย์อนุญาต) น้ำลายเทียมตามแผน	ของแห้งมาก ดื่มแอลกอฮอล์ ละเลยการดื่มน้ำ
อ่อนเพลีย / น้ำหนักลด	อัดโปรตีน อาหารถี่ย่อยง่าย ONS แจ้งทีมหากน้ำหนักลด >5% ใน 1 เดือน	อดอาหารเอง ใช้สมุนไพรลดน้ำหนัก หยุดฉายแสงโดยไม่ปรึกษาแพทย์
คลื่นไม้เคีย (จากคีโมร่วม)	กินย่อยง่าย มื้อเล็กบ่อย ยาแก้คลื่นไม้ตามแพทย์	กินของมันเยอะก่อนฉายแสง ข้ามมื้อยาวโดยไม่แจ้งแพทย์

เปรียบเทียบแนวทางรักษา: ผ่าตัด vs รังสีรักษา vs เคมีบำบัด (NPC)

แนวทาง	บทบาทใน NPC	ข้อดี	ข้อจำกัด / ผลข้างเคียงหลัก
รังสีรักษา (IMRT/VMAT)	หัวใจหลัก — local-regional control	เซลล์ NPC ไวต่อรังสีสูง ครอบคลุมก้อนหลัก+ต่อมน้ำเหลืองคอ	คอแห้ง แผลในปาก ปากแห้ง ผิวคอคล้ำ
เคมีบำบัด (CCRT / adjuvant)	เสริมประสิทธิภาพรังสี / กวาดล้างระยะไกล	เพิ่มอัตราควบคุมโรคในแผน multimodal	อ่อนเพลีย เม็ดเลือดต่ำ คลื่นไม้เคีย
ผ่าตัด	ไม่ใช่แนวทางหลักส่วนใหญ่	อาจใช้ในกรณีเฉพาะ (เช่น residual/recurrence บางรูปแบบ)	ตำแหน่งลึก เสี่ยงเส้นประสาท/หลอดเลือด
ดูแลตนเอง / โภชนาการ	สนับสนุนให้ฉายครบและฟื้นตัว	ลดขาดน้ำ รักษาน้ำหนัก ลดแผลในปาก	ไม่ทดแทนรังสีหรือคีโม

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ทำไมผู้ป่วยมะเร็งหลังโพรงจมูก (NPC) ถึงมักมาพบแพทย์ด้วยอาการ “ก้อนโตที่คอ”?

เพราะหลังโพรงจมูกมีท่อน้ำเหลืองเชื่อมไปต่อมน้ำเหลืองคอหนาแน่น เซลล์มะเร็งแพร่กระจายไปคอได้เร็ว
ผู้ป่วยมากกว่า 70% จึงมาด้วยก้อนที่คอโดยไม่เจ็บ

ทำไมการรักษาหลักของมะเร็งหลังโพรงจมูกจึงใช้ “รังสีรักษา” (ฉายแสง) แทนการผ่าตัด?

ตำแหน่งลึกและเสี่ยงสูงต่อการผ่าตัด ในขณะที่ NPC ไวต่อรังสีมาก
IMRT/VMAT + CCRT จึงเป็นมาตรฐานหลักที่ให้ local control ได้ดี

ก้อนเนื้อที่คอและในโพรงจมูกจะเริ่มยุบลงเมื่อฉายแสงไปแล้วกี่ครั้ง?

ช่วง 1–10 แสงแรกก้อนอาจยังทรงเดิม ช่วง 10–15 แสงขึ้นไปมักเริ่มหดชัดเจน
และยังยุบต่อเนื่องหลังจบแสงอีกหลายสัปดาห์

อาการข้างเคียงจากการฉายแสงบริเวณคอและศีรษะ ป้องกันและดูแลอย่างไร?

ดูแลผิวคออ่อนโยน กลั้วคอน้ำเกลือ จิบน้ำอุ่นบ่อย อัดโปรตีน
และแจ้งแพทย์ทันทีหากไข้ กลืนไม่ได้ หรือผิวแตกร้าวรุนแรง

IMRT และ VMAT ต่างจากรังสีรักษาแบบเดิมอย่างไร?

ปรับความเข้มรังสีให้ก้อนได้รับยาครบ ลดโดสไปยังต่อมน้ำลายและเยื่อบุปกติ
ช่วยลดผลข้างเคียงบางอย่างเมื่อเทียบเทคนิคเก่า

CCRT คืออะไร?

การให้เคมีบำบัด (เช่น cisplatin ตามแผน) พร้อมฉายแสง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพรังสีที่ก้อนหลักและต่อมน้ำเหลือง

หูอื้อข้างเดียวเกี่ยวกับ NPC หรือไม่?

อาจเป็นสัญญาณเตือน โดยเฉพาะหูอื้อข้างเดียวเรื้อรัง — ควรส่องกล้องและชิ้นเนื้อตามแพทย์

หลังฉายแสงครบแล้ว ก้อนที่คอจะหายไปเมื่อไหร่?

รังสียังทำงานต่อหลังจบแสง ก้อนมักยุบต่อเนื่อง 4–12+ สัปดาห์
ติดตามภาพรังสีและตรวจร่างกายตามนัดสำคัญ

E-E-A-T & อ้างอิงทางวิชาการ

เรียบเรียงและตรวจสอบเนื้อหาโดย
ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์
(Asst. Prof. Dr. Norawit Raatpiboon)

คำชี้แจงทางการแพทย์ (Medical Disclaimer)

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับมะเร็งหลังโพรงจมูก การรังสีรักษา และการดูแลอาการข้างเคียง
ไม่ใช่ การวินิจฉัย การสั่งยา หรือการเปลี่ยนแผนรักษา
จำนวนครั้งฉายแสง โดสรังสี สูตรเคมีบำบัด และระยะเวลาก้อนยุบแตกต่างกันในแต่ละคน
การตัดสินใจทางการแพทย์ทั้งหมดต้องทำร่วมกับแพทย์รังสีรักษา แพทย์โสต ศอ นาสิก และอายุรศาสตร์มะเร็วของโรงพยาบาลที่รับรักษา
หากมีไข้ กลืนไม่ได้ หายใจลำบาก หรืออาการฉุกเฉิน ให้ติดต่อแพทย์หรือ ER ทันที