มีนิ่วในถุงน้ำดีแต่ไม่ปวด มีแต่แน่นจุกจนคิดว่าเป็นกรดไหลย้อน: นิ่วทำให้แน่นท้องจริงไหม วิธีแยกจากกรดไหลย้อน และเมื่อไรควรตรวจอัลตราซาวด์

เรื่องจริงจากกลุ่มสุขภาพ: นิ่วเต็มถุง แต่ไม่เคยปวด มีแต่แน่นจุกจนคิดว่าเป็นกรดไหลย้อน

สมาชิกคนหนึ่งในกลุ่มสุขภาพโพสต์ภาพนิ่วในถุงน้ำดีจำนวนมาก และเล่าด้วยความประหลาดใจว่าไม่เคยมีอาการเจ็บหรือปวดเลย มีเพียงอาการแน่นจุกที่คิดมาตลอดว่าเป็นกรดไหลย้อน

คำตอบตรง: นิ่วในถุงน้ำดีจำนวนมากโดยไม่ปวดพบได้บ่อย แต่ข้อสรุปที่ว่า “อาการแน่นจุกทั้งหมดมาจากนิ่ว” ไม่ตรงกับหลักฐานเสมอไป
นิ่วกับกรดไหลย้อนหรืออาหารไม่ย่อยเรื้อรังเป็นภาวะที่พบบ่อยทั้งคู่ จึงเจอร่วมกันได้โดยบังเอิญ การแยกให้ถูกสำคัญ เพราะช่วยตัดสินว่าการผ่าตัดจะช่วยอาการได้แค่ไหน
บทความนี้ไม่ทราบรายละเอียดผลตรวจของผู้เล่า จึงอธิบายแนวทางทั่วไปไว้ให้คุยกับแพทย์เจ้าของไข้ต่อ

1. ทำไมมีนิ่วเต็มถุงแต่ไม่ปวด และอาการแน่นจุกมาจากนิ่วจริงไหม

คำตอบตรง: ปวดจากนิ่วเกิดเมื่อนิ่วไปขัดทางออกของถุงน้ำดีชั่วคราวขณะถุงน้ำดีบีบตัว ถ้านิ่วยังไม่ขัดทางออก ก็อาจไม่ปวดเลยแม้มีหลายก้อน
(NIDDK)

นิ่วส่วนใหญ่ “เงียบ” — ข้อมูลจริงจากการติดตามระยะยาว

การศึกษาในประชากรอิตาลีพบนิ่ว 7.1% และติดตามเฉลี่ย 8.7 ปี มีเพียง 11.4% ของกลุ่มที่ไม่มีอาการที่เกิดอาการรุนแรง
(Festi 2010)
ส่วนการศึกษาในสหรัฐฯ พบอาการสะสม 10.1% ที่ 5 ปี และ 21.5% ที่ 10 ปี โดยนิ่วหลายก้อนเพิ่มโอกาสเกิดอาการ (HR 2.42)
(Morris-Stiff 2023)
ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงเกิดราว 1–2% ต่อปี
(Friedman 1993)

ความเข้าใจผิด: “นิ่วแฝงตัวด้วยอาการท้องอืด เรอ แสบร้อนกลางอก”

การวิเคราะห์รวม 21 การศึกษาที่มีกลุ่มเปรียบเทียบสรุปว่า ท้องอืด เรอ ผายลมบ่อย แสบร้อนกลางอก และเรอเปรี้ยว ไม่สัมพันธ์กับการมีนิ่ว
อาการที่สัมพันธ์คือปวดท้องส่วนบน (odds ratio ราว 2.0) และคลื่นไส้อาเจียน (odds ratio 1.4) ผู้วิจัยจึงสรุปว่าไม่ควรเรียกอาการกลุ่มนี้ว่า “อาหารไม่ย่อยจากนิ่ว”
(Kraag 1995)
งานทบทวน 24 การศึกษาพบว่าอาการที่จำเพาะต่อนิ่วคือปวดแบบนิ่ว (biliary colic) แต่ 80% ของผู้มีนิ่วที่ถูกส่งตัวมาตรวจมาด้วยอาการอื่นที่ไม่จำเพาะ
(Berger 2000)

ความหมายในชีวิตจริง: ถ้าคนหนึ่งมีทั้งนิ่วและอาการแน่นจุก เรอ แสบร้อน อาการเหล่านั้นอาจมาจากกรดไหลย้อนหรืออาหารไม่ย่อยเรื้อรังที่มีอยู่ร่วมกัน
ไม่จำเป็นต้องมาจากนิ่ว นี่คือเหตุผลที่บางคนผ่าตัดถุงน้ำดีแล้วยังแน่นจุกเหมือนเดิม

รูปแบบที่ทำให้นึกถึงนิ่วมากขึ้น

การศึกษาในประชากร 29,504 คนที่ตรวจอัลตราซาวด์ทุกคน พบนิ่วที่ไม่เคยรู้มาก่อน 6.2% และอาการที่สัมพันธ์กับนิ่วคือปวดใต้ชายโครงขวาหรือลิ้นปี่
โดยเฉพาะเมื่อไม่มีอาการแสบร้อนกลางอกร่วมด้วย ปวดร้าวไปไหล่ขวา ปวดจนต้องหยุดพัก และไม่ดีขึ้นหลังถ่าย
(MICOL 1999)

2. แยกให้ชัด: กรดไหลย้อน ปวดจากนิ่ว หรืออาหารไม่ย่อยเรื้อรัง

คำตอบตรง: แสบร้อนกลางอกและเรอเปรี้ยวชี้ไปทางกรดไหลย้อน ปวดเป็นพักๆ นานเกิน 30 นาทีชี้ไปทางนิ่ว ส่วนอิ่มเร็ว แน่นลิ้นปี่หลังกินโดยไม่มีปวดแบบนิ่ว มักเป็นอาหารไม่ย่อยเรื้อรัง ทั้งสามแบบเกิดซ้อนกันได้

ปวดแบบนิ่ว (biliary pain) ตามเกณฑ์ Rome IV

• ปวดลิ้นปี่และ/หรือใต้ชายโครงขวา ค่อยๆ แรงขึ้นจนคงที่ และนานอย่างน้อย 30 นาที
• เป็นซ้ำเป็นพักๆ แต่ไม่ใช่ทุกวัน และรุนแรงจนต้องหยุดกิจกรรมหรือไปห้องฉุกเฉิน
• ไม่ดีขึ้นชัดเจนเมื่อถ่าย เปลี่ยนท่า หรือกินยาลดกรด

อ้างอิง: Rome IV 2016

ตาราง: เทียบอาการกรดไหลย้อน ปวดจากนิ่ว และอาหารไม่ย่อยเรื้อรัง

ใช้คุยกับแพทย์เจ้าของไข้ — ไม่ใช่การวินิจฉัยตัวเอง อาการหลายแบบซ้อนกันได้

ถ้ามีทั้งสองอย่างพร้อมกัน

การติดตามผู้ป่วย 1,008 คนที่ผ่าตัดถุงน้ำดีเพราะปวดท้องส่วนบน พบว่าหายปวด 59% แต่ผู้ที่มีกรดไหลย้อน ลำไส้แปรปรวน รู้สึกท้องอืดหรือเรอบ่อย มีโอกาสหายน้อยกว่า
ขณะที่ลักษณะปวดแบบนิ่ว เช่น ปวดไม่บ่อย นาน 30 นาทีถึง 24 ชั่วโมง และปวดตอนกลางคืนจนตื่น ทำนายว่าจะหาย
(Thistle 2011)

3. กินของมันแล้วแน่นจุก: นิ่วทำให้ “ย่อยไขมันไม่ได้” จริงไหม

คำตอบตรง: มีนิ่วในถุงน้ำดีไม่ได้ทำให้ร่างกายย่อยไขมันไม่ได้ ตับยังสร้างน้ำดีและส่งลงลำไส้ได้ต่อเนื่อง
คำอธิบายว่าน้ำดีออกไม่พอจนไขมันย่อยไม่ได้แล้วเกิดแก๊สจึงไม่ตรงกับหลักฐาน

สิ่งที่เกิดขึ้นจริงหลังมื้อมัน

• อาหารมันกระตุ้นฮอร์โมน CCK ให้ถุงน้ำดีบีบตัว ในคนที่มีปวดแบบนิ่ว การบีบตัวนี้อาจทำให้นิ่วไปขัดทางออกจนปวด
• อาหารมันและมื้อใหญ่ทำให้กระเพาะว่างช้าลง จึงกระตุ้นอาการในคนเป็นกรดไหลย้อนและอาหารไม่ย่อยเรื้อรังได้เช่นกัน
• การวิเคราะห์รวมพบว่าอาการไม่ถูกกับอาหารมันไม่สัมพันธ์กับการมีนิ่ว
  (Kraag 1995)
  แม้การศึกษา MICOL พบความสัมพันธ์บ้างเมื่อเกิดร่วมกับปวดใต้ชายโครงขวา — สรุปคืออาการนี้อย่างเดียวใช้ตัดสินไม่ได้

ควรปรับอาหารอย่างไรระหว่างรอตรวจ

• แบ่งเป็นมื้อเล็ก เลี่ยงมื้อทอดจัดหรือกะทิเข้มข้นปริมาณมากในมื้อเดียว และไม่กินแล้วนอนทันที (ช่วยทั้งกรดไหลย้อนและอาการหลังมื้อ)
• ไม่ควรอดอาหารหรือลดน้ำหนักเร็ว เพราะการลดน้ำหนักเร็วเป็นปัจจัยเสี่ยงของการเกิดนิ่ว ควรลดน้ำหนักอย่างค่อยเป็นค่อยไป
  (Stinton 2012)
• ไม่มีหลักฐานว่าการงดไขมันทุกชนิดช่วยป้องกันนิ่วหลุดไปอุดท่อ จึงไม่จำเป็นต้องอดจนขาดสารอาหาร

4. ตรวจอะไรบ้าง และควรตรวจเมื่อไร

คำตอบตรง: อัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบนเป็นการตรวจแรกเมื่อสงสัยนิ่ว แต่บอกได้เพียงว่ามีนิ่ว ไม่ได้บอกว่าอาการมาจากนิ่ว
ถ้าอาการเด่นเป็นแสบร้อนหรือจุกลิ้นปี่ ต้องประเมินกรดไหลย้อนและอาหารไม่ย่อยเรื้อรังคู่กันไป

อัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบน

ไม่เจ็บ ไม่มีรังสี งานทบทวนพบความไว 84–97% และความจำเพาะ 95–99% ในการหานิ่วในถุงน้ำดี
(Shea 1994)
ควรงดอาหารก่อนตรวจตามที่โรงพยาบาลแนะนำ เพื่อให้ถุงน้ำดีพองและเห็นชัด
(Patel 2024)

ตรวจเลือดค่าตับและเอนไซม์ตับอ่อน

ช่วยดูว่ามีนิ่วหลุดไปท่อน้ำดีหรือตับอ่อนอักเสบหรือไม่ ถ้าผิดปกติแพทย์อาจตรวจท่อน้ำดีเพิ่มด้วย MRCP หรือ EUS

ประเมินกรดไหลย้อน

แนวทางของวิทยาลัยแพทย์ระบบทางเดินอาหารอเมริกัน (ACG) แนะนำให้ผู้ที่มีแสบร้อนกลางอกหรือเรอเปรี้ยวโดยไม่มีสัญญาณเตือน ลองยาลดกรดกลุ่ม PPI 8 สัปดาห์
ถ้าไม่ดีขึ้นควรตรวจยืนยัน เช่น ส่องกล้อง หรือตรวจวัดกรด 24 ชั่วโมง แทนการกินยาต่อไปเรื่อยๆ
(ACG 2022)

ประเมินอาหารไม่ย่อยเรื้อรัง

แนวทาง ACG/CAG แนะนำให้ส่องกล้องในผู้อายุ 60 ปีขึ้นไปที่มีอาการจุกลิ้นปี่ ส่วนผู้อายุน้อยกว่าให้ตรวจและรักษาเชื้อ H. pylori ก่อน
แล้วจึงใช้ยา PPI หรือยาปรับการรับรู้ปวดขนาดต่ำ
(ACG/CAG 2017)

ตาราง: การตรวจแต่ละแบบ ใช้เมื่อไร และบอกอะไรได้

แพทย์จะเลือกการตรวจตามอาการ อายุ และสัญญาณเตือน — ไม่จำเป็นต้องทำทุกอย่าง

5. ผ่าตัดถุงน้ำดีช่วยอะไรได้ และช่วยอะไรไม่ได้

คำตอบตรง: การผ่าตัดช่วยปวดแบบนิ่วได้ดี แต่ช่วยอาการแน่นจุก ท้องอืด เรอ ได้น้อยกว่า และนิ่วที่ไม่มีอาการโดยทั่วไปไม่ต้องผ่าตัด

สิ่งที่การผ่าตัดช่วย

การศึกษาผู้ผ่าตัด 573 คนพบว่าอาการปวดลดจาก 75% เหลือ 25% และอาการที่ไม่ใช่ปวดลดจาก 80% เหลือ 43%
แต่ผู้ที่มีอาการไม่ถูกกับอาหารมันหรือท้องเสียก่อนผ่าตัดมีแนวโน้มยังมีอาการต่อ
(Lublin 2004)

สิ่งที่การผ่าตัดอาจไม่ช่วย

การศึกษาผู้ป่วยนิ่วที่ปวดท้อง 401 คนพบว่า 34.9% มีเกณฑ์อาหารไม่ย่อยเรื้อรังหรือลำไส้แปรปรวน หลังผ่าตัดเหลือปวดแบบนิ่วเพียง 6.1%
แต่หายปวดโดยรวม 56.8% เท่านั้น
(PERFECT 2022)
การทดลองแบบสุ่ม SECURE ในผู้ป่วย 1,067 คนพบว่าที่ 12 เดือน หายปวด 56% ในกลุ่มคัดเลือกผ่าตัดเข้มงวด เทียบกับ 60% ในกลุ่มปกติ
และกลุ่มเข้มงวดผ่าตัดน้อยกว่า (68% เทียบกับ 75%) ผู้วิจัยจึงแนะนำให้พิจารณาการผ่าตัดอย่างรอบคอบในผู้ที่มีนิ่วร่วมกับอาการท้อง
(SECURE 2019)
งานทบทวนพบว่าปวดท้องส่วนบนยังคงอยู่หลังผ่าตัดได้ถึง 33%
(Lamberts 2013)

เจอนิ่วโดยบังเอิญแต่ไม่ปวด

แนวทางของสมาคมโรคตับแห่งยุโรป (EASL) ไม่แนะนำให้ผ่าตัดนิ่วที่ไม่มีอาการในคนส่วนใหญ่ ยกเว้นบางกรณีที่แพทย์พิจารณาเป็นรายคน
(EASL 2016)
ถ้าผ่าตัดไปแล้วแต่ยังแน่นจุก อ่านต่อที่
ตัดถุงน้ำดีแล้วยังปวดจุก แน่นท้อง

6. ทางเลือกการดูแลตามสาเหตุ

คำตอบตรง: รักษาตามสิ่งที่เป็นต้นเหตุของอาการ ไม่ใช่ตามผลอัลตราซาวด์อย่างเดียว ชื่อยาด้านล่างเป็นชื่อสามัญเพื่อการศึกษา ต้องให้แพทย์สั่ง

เฝ้าดูอาการ

สำหรับนิ่วที่ไม่มีอาการ ร่วมกับรู้สัญญาณแดงและกลับมาพบแพทย์เมื่อเริ่มมีปวดแบบนิ่ว

ยาลดกรดกลุ่ม PPI

เช่น omeprazole สำหรับกรดไหลย้อนและอาการจุกลิ้นปี่ ใช้ตามระยะที่แพทย์กำหนด และทบทวนเมื่อไม่ได้ผล

รักษาเชื้อ H. pylori

เมื่อตรวจพบเชื้อ ต้องกินยาฆ่าเชื้อร่วมกับยาลดกรดให้ครบตามสูตร แล้วตรวจยืนยันว่าเชื้อหมด

ยาปรับการรับรู้ปวดขนาดต่ำ

เช่น amitriptyline ขนาดต่ำ ใช้ในอาหารไม่ย่อยเรื้อรังที่ไม่ดีขึ้นด้วยยาอื่น เป็นยาที่ปรับการส่งสัญญาณปวดระหว่างลำไส้กับสมอง ไม่ได้หมายความว่าอาการ “คิดไปเอง”

ผ่าตัดถุงน้ำดีผ่านกล้อง

เป็นการรักษาหลักเมื่อมีปวดแบบนิ่วจริงหรือมีภาวะแทรกซ้อน ควรคุยกับศัลยแพทย์ว่าอาการไหนน่าจะหายและอาการไหนอาจยังอยู่

ยาละลายนิ่ว ursodeoxycholic acid

ใช้ได้เฉพาะบางรายที่นิ่วเป็นชนิดคอเลสเตอรอลก้อนเล็กและถุงน้ำดียังทำงานดี ได้ผลช้า และนิ่วกลับมาได้หลังหยุดยา

ตาราง: เปรียบเทียบทางเลือกการดูแลเมื่อมีนิ่วร่วมกับอาการแน่นจุก

ยา ทางเลือกธรรมชาติ และการปรับพฤติกรรม เทียบกันตามสาเหตุ หลักฐาน และข้อควรระวัง — ชื่อยาเป็นชื่อสามัญ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ทำไมมีนิ่วในถุงน้ำดีเยอะมาก แต่ไม่เคยปวด?

นิ่วในถุงน้ำดีส่วนใหญ่ไม่มีอาการ อาการปวดเกิดเมื่อนิ่วไปขัดทางออกของถุงน้ำดีชั่วคราวขณะถุงน้ำดีบีบตัว ถ้านิ่วยังไม่ขัดทางออก ก็อาจไม่ปวดเลยแม้มีหลายก้อน การศึกษาในประชากร 11,229 คนพบว่าผู้มีนิ่ว 73.1 เปอร์เซ็นต์ไม่มีอาการ และเมื่อติดตามเฉลี่ย 8.7 ปี 78.1 เปอร์เซ็นต์ของกลุ่มนี้ยังไม่มีอาการ อีกการศึกษาในผู้ป่วย 22,257 คนพบว่าเกิดอาการราว 2 เปอร์เซ็นต์ต่อปี และนิ่วหลายก้อนเพิ่มโอกาสเกิดอาการ

นิ่วในถุงน้ำดีทำให้แน่นจุก ท้องอืด เรอ เหมือนกรดไหลย้อนได้ไหม?

หลักฐานส่วนใหญ่บอกว่าไม่ค่อยเกี่ยว การวิเคราะห์รวม 21 การศึกษาพบว่าท้องอืด เรอ ผายลมบ่อย แสบร้อนกลางอก และเรอเปรี้ยว ไม่สัมพันธ์กับการมีนิ่ว อาการที่สัมพันธ์คือปวดท้องส่วนบน และคลื่นไส้อาเจียนเล็กน้อย นิ่วกับกรดไหลย้อนหรืออาหารไม่ย่อยเรื้อรังพบบ่อยทั้งคู่ จึงเจอร่วมกันได้บ่อยโดยบังเอิญ การเจอนิ่วจึงไม่ได้แปลว่าอาการแน่นจุกทั้งหมดมาจากนิ่ว

จะแยกกรดไหลย้อนกับนิ่วในถุงน้ำดีได้อย่างไร?

กรดไหลย้อนมักแสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว ขมคอ เป็นมากหลังกินอิ่มหรือตอนนอนราบ และมักดีขึ้นด้วยยาลดกรด ส่วนปวดจากนิ่วตามเกณฑ์ Rome IV คือปวดลิ้นปี่หรือใต้ชายโครงขวาที่ค่อยๆ แรงขึ้นจนคงที่ นานอย่างน้อย 30 นาที เป็นซ้ำแต่ไม่ใช่ทุกวัน รุนแรงจนต้องหยุดกิจกรรม ไม่ดีขึ้นเมื่อถ่าย เปลี่ยนท่า หรือกินยาลดกรด และอาจร้าวไปหลังหรือไหล่ขวา ถ้ายังแยกไม่ได้ แพทย์จะใช้อัลตราซาวด์ ตรวจ H. pylori ทดลองยาลดกรด หรือส่องกล้องตามความเหมาะสม

กินของมันแล้วแน่นจุก แปลว่าเป็นนิ่วในถุงน้ำดีใช่ไหม?

ไม่เสมอไป การวิเคราะห์รวมพบว่าอาการไม่ถูกกับอาหารมันไม่สัมพันธ์กับการมีนิ่ว แม้การศึกษาในประชากรอิตาลี 29,504 คนพบความสัมพันธ์อยู่บ้างเมื่อเกิดร่วมกับปวดใต้ชายโครงขวา อาหารมันและมื้อใหญ่ทำให้กระเพาะบีบและว่างช้าลง จึงกระตุ้นอาการในคนเป็นกรดไหลย้อนและอาหารไม่ย่อยเรื้อรังได้เช่นกัน อาการนี้อย่างเดียวจึงใช้ตัดสินว่าเป็นนิ่วไม่ได้

ตรวจอะไรถึงจะรู้ว่ามีนิ่วในถุงน้ำดี?

อัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบนเป็นการตรวจแรก ไม่เจ็บ ไม่มีรังสี งานทบทวนพบความไว 84 ถึง 97 เปอร์เซ็นต์ และความจำเพาะ 95 ถึง 99 เปอร์เซ็นต์ ควรงดอาหารก่อนตรวจตามที่โรงพยาบาลแนะนำ แต่อัลตราซาวด์บอกได้ว่ามีนิ่ว ไม่ได้บอกว่าอาการแน่นจุกมาจากนิ่ว ถ้าอาการเด่นเป็นแสบร้อนหรือจุกลิ้นปี่ แพทย์อาจตรวจ H. pylori ส่องกล้องกระเพาะ หรือตรวจวัดกรดเพิ่ม

เจอนิ่วในถุงน้ำดีโดยบังเอิญแต่ไม่ปวด ต้องผ่าตัดไหม?

โดยทั่วไปไม่ต้อง แนวทางของสมาคมโรคตับแห่งยุโรป (EASL) ไม่แนะนำให้ผ่าตัดนิ่วที่ไม่มีอาการในคนส่วนใหญ่ เพราะภาวะแทรกซ้อนเกิดเพียงราว 1 ถึง 2 เปอร์เซ็นต์ต่อปี ยกเว้นบางกรณีที่แพทย์พิจารณาเป็นรายคน การผ่าตัดเหมาะเมื่อมีปวดแบบนิ่วจริงหรือมีภาวะแทรกซ้อน เช่น ถุงน้ำดีอักเสบ ตับอ่อนอักเสบ หรือนิ่วในท่อน้ำดี

ผ่าตัดถุงน้ำดีแล้ว อาการแน่นจุกเหมือนกรดไหลย้อนจะหายไหม?

ปวดแบบนิ่วมักหายดี แต่อาการแน่นจุก ท้องอืด เรอ อาจไม่หาย การศึกษาผู้ป่วย 401 คนพบว่า 34.9 เปอร์เซ็นต์มีอาหารไม่ย่อยเรื้อรังหรือลำไส้แปรปรวนร่วมด้วย กลุ่มนี้หายปวดหลังผ่าตัดเพียง 40.7 เปอร์เซ็นต์ เทียบกับ 64.4 เปอร์เซ็นต์ในกลุ่มที่ไม่มี และการติดตามผู้ป่วย 1,008 คนพบว่าอาการท้องอืด เรอบ่อย และกรดไหลย้อน ทำนายว่าการผ่าตัดจะช่วยได้น้อยลง ควรคุยเรื่องนี้กับแพทย์ก่อนตัดสินใจผ่าตัด

ปวดท้องแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที?

ปวดลิ้นปี่หรือใต้ชายโครงขวารุนแรงที่ไม่ทุเลาภายในไม่กี่ชั่วโมง ไข้หนาวสั่น ตัวเหลืองตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อุจจาระซีด อาเจียนซ้ำจนกินไม่ได้ ปวดร้าวไปหลังรุนแรง หรือเจ็บแน่นหน้าอกร่วมกับเหงื่อแตก หายใจไม่อิ่ม อาการเหล่านี้อาจเป็นถุงน้ำดีอักเสบ ท่อน้ำดีอักเสบ ตับอ่อนอักเสบ หรือโรคหัวใจ ไม่ควรรอนับชั่วโมง ไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669

กลไกทางวิทยาศาสตร์ (Scientific mechanism)

นิ่วเกิดอย่างไร: นิ่วส่วนใหญ่เป็นชนิดคอเลสเตอรอล เกิดเมื่อน้ำดีมีคอเลสเตอรอลเกินกว่าที่กรดน้ำดีจะละลายได้ ร่วมกับถุงน้ำดีบีบตัวช้า ผลึกจึงตกตะกอนและรวมตัวเป็นก้อน
ปัจจัยเสี่ยงคือเพศหญิง อายุมากขึ้น ภาวะอ้วน การลดน้ำหนักเร็ว และพันธุกรรม
(Stinton 2012)

ทำไมปวดเป็นพักๆ: หลังมื้ออาหาร ฮอร์โมน cholecystokinin (CCK) กระตุ้นให้ถุงน้ำดีบีบตัว ถ้านิ่วไปขัดคอถุงน้ำดี (cystic duct) ความดันในถุงน้ำดีจะสูงขึ้น
เกิดปวดแบบนิ่วที่นาน 30 นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง แล้วหายเมื่อนิ่วหลุดกลับ ถ้านิ่วขัดค้างนานจนผนังอักเสบจะกลายเป็นถุงน้ำดีอักเสบเฉียบพลัน
(Rome IV 2016)
นิ่วที่ลอยอยู่ในถุงน้ำดีโดยไม่ขัดทางออกจึงไม่ทำให้ปวด

ทำไมแน่นจุกเรอบ่อยมักมาจากที่อื่น: อาการแสบร้อนและเรอเปรี้ยวเกิดจากหูรูดหลอดอาหารส่วนล่างคลายตัวผิดจังหวะจนกรดย้อนขึ้น
ส่วนอิ่มเร็วและแน่นลิ้นปี่ในอาหารไม่ย่อยเรื้อรังเกิดจากกระเพาะส่วนบนขยายรับอาหารได้ไม่ดี และกระเพาะไวต่อการยืดตัว (visceral hypersensitivity)
กลไกเหล่านี้ไม่ขึ้นกับนิ่ว จึงไม่หายด้วยการตัดถุงน้ำดี
(PERFECT 2022)

เรียบเรียงและทบทวนโดย ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์

อ่านต่อในหมวดโรคระบบทางเดินอาหาร