ฉีดยารักษาเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ทุก 3 เดือนจนประจำเดือนหยุด: หนาวสลับร้อนตอนกลางคืน นอนไม่หลับ น้ำหนักขึ้น ท้องอืด แมกนีเซียมช่วยได้แค่ไหน และการดูแลกระดูก

จากกลุ่มผู้อ่าน: ฉีดยาทุก 3 เดือน ประจำเดือนหายไป แล้วอาการเหมือนวัยทอง

สมาชิกท่านหนึ่งในวัย 40 ต้นๆ รักษาโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ด้วยยาฉีดทุก 3 เดือน ประจำเดือนไม่มามานาน
ช่วงนี้กลางคืนหนาวสลับร้อน หลับยาก ตื่นกลางดึก อ่อนเพลีย น้ำหนักขึ้น และท้องอืด กำลังกินแมกนีเซียมและรับยาตามนัดสม่ำเสมอ
หลายคนในกลุ่มถามคำถามคล้ายกันว่าอาการเหล่านี้มาจากยาไหม และดูแลตัวเองอย่างไรได้บ้าง

คำตอบสั้นๆ: อาการชุดนี้เข้ากับภาวะเอสโตรเจนต่ำจากยาที่กดรังไข่ ซึ่งคาดการณ์ได้และมีวิธีจัดการ
สิ่งแรกที่ควรรู้คือชื่อยาที่ฉีด เพราะยาสองกลุ่มมีผลต่ออาการและกระดูกต่างกัน อ่านภาพรวมการรักษาด้วยฮอร์โมนเพิ่มเติมได้ที่
ปวดท้องประจำเดือนรุนแรง ช็อกโกแลตซีสต์ และมดลูกโต: ฮอร์โมน GnRH / dienogest และการดูแลหัวใจ

1. ยาฉีดทุก 3 เดือนมีกี่แบบ และทำไมประจำเดือนหยุด

คำตอบตรง: ยาฉีดทุก 3 เดือนสำหรับโรคนี้มีสองกลุ่มหลัก คือโปรเจสตินชนิดฉีด medroxyprogesterone acetate และ GnRH agonist ชนิดออกฤทธิ์นาน 3 เดือน
ทั้งสองกลุ่มลดปวดได้ใกล้เคียงกัน แต่ GnRH agonist กดเอสโตรเจนลึกกว่า จึงร้อนวูบวาบมากกว่าและกระดูกบางเร็วกว่า
(Schlaff 2006,
Crosignani 2006)

กลุ่มที่ 1: medroxyprogesterone acetate (DMPA)

เป็นโปรเจสตินที่ยับยั้งการตกไข่และทำให้รอยโรคเยื่อบุโพรงมดลูกฝ่อ มีทั้งชนิดฉีดเข้ากล้าม 150 มก. และชนิดฉีดใต้ผิวหนัง 104 มก. ทุก 3 เดือน
ในงานวิจัยผู้ป่วย 274 คน ชนิดฉีดใต้ผิวหนังลดปวดได้เทียบเท่า leuprorelin มีอาการขาดเอสโตรเจนน้อยกว่า กระดูกบางลงน้อยกว่า แต่เลือดออกกะปริดกะปรอยมากกว่า
(Schlaff 2006)

กลุ่มที่ 2: GnRH agonist ชนิด 3 เดือน

ได้แก่ leuprorelin 11.25 มก. triptorelin 11.25 มก. หรือ goserelin 10.8 มก. ยากระตุ้นต่อมใต้สมองต่อเนื่องจนตัวรับ GnRH ไม่ตอบสนอง ฮอร์โมน LH และ FSH ลดลง รังไข่หยุดสร้างเอสโตรเจนจนระดับใกล้หญิงหมดประจำเดือน
อาการจึงคล้ายวัยทองมาก และกลับคืนได้หลังหยุดยา
(Hornstein 1998)

ช่วงอายุ 40 ต้นๆ ต้องคิดเรื่องวัยทองจริงด้วยไหม

ช่วงอายุนี้รังไข่บางคนเริ่มทำงานลดลงตามธรรมชาติ ระหว่างฉีดยาที่กดรังไข่ การตรวจฮอร์โมนในเลือดแปลผลยาก แพทย์จึงมักดูจากอาการ ระยะเวลาที่ใช้ยา และอาการหลังหยุดยาประกอบกัน
ยาไม่ได้ทำให้เข้าวัยทองถาวร แต่ถ้าอายุใกล้วัยหมดประจำเดือนตามธรรมชาติ ประจำเดือนอาจไม่กลับมาหลังหยุดยา

2. หนาวสลับร้อนตอนกลางคืนและนอนไม่หลับ: เกิดจากอะไร

คำตอบตรง: เมื่อเอสโตรเจนต่ำ ศูนย์ควบคุมอุณหภูมิในสมองไวขึ้น ร่างกายขับความร้อนออกทางผิวหนังและเหงื่อทันทีที่อุณหภูมิแกนกลางสูงขึ้นเล็กน้อย
เหงื่อที่ระเหยทำให้หนาวสั่นตามมา จึงรู้สึกหนาวสลับร้อน และอาการตอนกลางคืนปลุกให้ตื่นซ้ำๆ
(NAMS 2023)

อาการแรงแค่ไหนขึ้นกับชนิดยา

ในการทดลองเปรียบเทียบ ผู้ที่ได้ GnRH agonist มีอาการขาดเอสโตรเจนมากกว่าผู้ที่ได้ medroxyprogesterone acetate ชนิดใต้ผิวหนัง
(Schlaff 2006)
ส่วนยารับประทานกลุ่มใหม่อย่าง relugolix ที่ใช้คู่เอสโตรเจนและโปรเจสตินขนาดต่ำในเม็ดเดียว ยังพบร้อนวูบวาบเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อย
(Giudice 2022)

ดูแลการนอนอย่างไร

• ถ้าตื่นเพราะเหงื่อออกและร้อน การลดอาการร้อนวูบวาบคือการแก้ที่ต้นเหตุ ผู้ที่ได้ GnRH agonist ควรถามแพทย์เรื่อง add-back therapy
• การบำบัดความคิดและพฤติกรรมสำหรับนอนไม่หลับ (CBT-I) เป็นการรักษาลำดับแรกของนอนไม่หลับเรื้อรังในผู้ใหญ่
  (Qaseem 2016)
• เข้านอนและตื่นเวลาเดิม ลุกจากเตียงถ้านอนไม่หลับเกิน 20 นาที งดกาแฟหลังเที่ยง และงดแอลกอฮอล์ซึ่งกระตุ้นร้อนวูบวาบได้
• ห้องนอนเย็น ผ้าห่มบางหลายชั้น เสื้อผ้าระบายเหงื่อ และเตรียมเสื้อสำรองข้างเตียง ช่วยให้กลับไปนอนต่อได้เร็วขึ้น

อ่อนเพลียและอารมณ์

อ่อนเพลียมักตามมาจากการนอนที่ขาดตอน งานทดลองแบบมีกลุ่มควบคุมพบว่าอาการซึมเศร้าเพิ่มขึ้นในผู้หญิงที่ได้ GnRH agonist รักษาโรคนี้ และอาการตอบสนองต่อการรักษาได้
(Warnock 1998)
ถ้าอารมณ์ซึมนานกว่า 2 สัปดาห์ ควรบอกแพทย์ ไม่ใช่ทนจนครบคอร์สยา

3. แมกนีเซียมช่วยได้แค่ไหน: นอน ร้อนวูบวาบ และลำไส้

คำตอบตรง: หลักฐานเรื่องการนอนมีขนาดเล็กและคุณภาพต่ำ ส่วนร้อนวูบวาบ การทดลองขนาดใหญ่พบว่าแมกนีเซียมไม่ได้ผลดีกว่ายาหลอก
แมกนีเซียมช่วยระบายท้องได้จริงเพราะดึงน้ำเข้าลำไส้ ซึ่งเป็นประโยชน์ถ้าท้องผูก แต่ทำให้ท้องเสียได้
(Mah 2021,
Park 2015)

การนอน

การวิเคราะห์รวม 3 การทดลองในผู้สูงอายุ 151 คน พบว่าแมกนีเซียมทำให้หลับเร็วขึ้น 17.36 นาทีเทียบกับยาหลอก เวลานอนรวมเพิ่ม 16 นาทีแต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ
ทุกการทดลองมีความเสี่ยงอคติปานกลางถึงสูง และยังไม่มีการทดลองในผู้หญิงที่ได้ยากดรังไข่
(Mah 2021)

ร้อนวูบวาบ

การทดลองแบบสุ่มปกปิดสองทางในผู้หญิง 289 คนที่มีร้อนวูบวาบรบกวน ให้ magnesium oxide 800 หรือ 1,200 มก. ต่อวันเทียบกับยาหลอก พบว่าคะแนนและความถี่ของร้อนวูบวาบไม่ต่างกัน
กลุ่มที่ได้แมกนีเซียมท้องเสียมากกว่าและท้องผูกน้อยกว่า
(Park 2015)

ใช้อย่างไรให้ปลอดภัย

• ปริมาณสูงสุดที่ยอมรับได้จากอาหารเสริมในผู้ใหญ่คือ 350 มก. ต่อวัน ไม่รวมแมกนีเซียมจากอาหาร
  (NIH ODS)
• ผู้ที่เป็นโรคไตเรื้อรังระยะท้าย ขับแมกนีเซียมได้น้อยลงจนระดับในเลือดสูงเกินได้ ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
  (Cunningham 2012)
• ถ้าท้องเสีย ให้ลดขนาดหรือหยุด แมกนีเซียมอาจลดการดูดซึมยาบางกลุ่ม เช่น ยาฆ่าเชื้อกลุ่มเตตราไซคลินและควิโนโลน ควรกินห่างกันอย่างน้อย 2 ชั่วโมง

4. น้ำหนักขึ้นและท้องอืด: เกี่ยวกับยาฉีดแค่ไหน

คำตอบตรง: น้ำหนักที่เพิ่มขึ้นมีหลักฐานชัดกว่าในยา medroxyprogesterone acetate ส่วนท้องอืดพบบ่อยในโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่เองอยู่แล้ว
(Berenson 2009,
Simons 2024)

น้ำหนักเพิ่มเท่าไร

งานติดตามผู้หญิง 703 คนด้วยเครื่องวัดองค์ประกอบร่างกาย พบว่าผู้ใช้ DMPA น้ำหนักเพิ่ม 5.1 กก. ไขมันเพิ่ม 4.1 กก. และไขมันสะสมที่ลำตัวมากขึ้นใน 36 เดือน มากกว่ากลุ่มยาเม็ดและกลุ่มไม่ใช้ฮอร์โมน
(Berenson 2009)
การทบทวนแบบ Cochrane พบว่าการทดลองส่วนใหญ่มีน้ำหนักเพิ่มเฉลี่ยไม่เกิน 2 กก. ใน 6–12 เดือน และหลักฐานโดยรวมมีคุณภาพต่ำ
(Lopez 2016)
ในการทดลองเปรียบเทียบ DMPA ชนิดใต้ผิวหนังกับ leuprorelin น้ำหนักที่เปลี่ยนไม่ต่างกัน
(Schlaff 2006)

ท้องอืด ท้องผูก

ผู้ป่วยเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่มากถึง 90% มีอาการทางเดินอาหาร เช่น ท้องผูก ท้องอืด คลื่นไส้ และเสี่ยงลำไส้แปรปรวนสูงกว่าผู้หญิงทั่วไป 3–5 เท่า
(Simons 2024)
ท้องอืดจึงอาจมาจากตัวโรค ลำไส้แปรปรวน หรือการกินและการขยับร่างกายที่เปลี่ยนไปเพราะนอนไม่พอ มากกว่ามาจากยาฉีดอย่างเดียว

สิ่งที่ทำได้

• ชั่งน้ำหนักสัปดาห์ละครั้งเวลาเดิม ถ้าเพิ่มเกิน 2–3 กก. ใน 3 เดือนให้บอกแพทย์ในวันนัดฉีดยา
• โปรตีนทุกมื้อ ผักและธัญพืชไม่ขัดสี ลดเครื่องดื่มหวาน ซึ่งช่วยเรื่องความอิ่มและการขับถ่าย
• ออกกำลังกายแบบมีแรงต้านสัปดาห์ละ 2–3 วัน ช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อและเป็นแรงกระตุ้นต่อกระดูก
• ถ้าท้องอืดร่วมกับถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ หรืออาเจียนบ่อย ให้พบแพทย์ ไม่ใช่เพิ่มแมกนีเซียมเอง

ตาราง: อาการระหว่างฉีดยา สาเหตุ และสิ่งที่ช่วยได้

สรุปจากงานวิจัยในบทความ อาการของแต่ละคนต่างกันตามชนิดยา ระยะเวลา และโรคร่วม

5. กระดูกบางลงแค่ไหน และ add-back therapy คืออะไร

คำตอบตรง: GnRH agonist ที่ใช้ 12 เดือนโดยไม่มีฮอร์โมนเสริม ทำให้กระดูกสันหลังบางลง 6.3% ขณะที่กลุ่มที่ได้ add-back therapy ความหนาแน่นกระดูกคงที่
ยา medroxyprogesterone acetate ทำให้กระดูกบางลงช้ากว่าและฟื้นกลับได้หลังหยุดยา
(Hornstein 1998,
Kaunitz 2006)

ตัวเลขมาจากคนละการศึกษาและคนละระยะเวลา ใช้ดูแนวโน้ม ไม่ใช่เปรียบเทียบตรง (Hornstein 1998, Kaunitz 2006, Desilets 2026, Giudice 2022)

GnRH agonist: บางเร็ว add-back ช่วยได้

ในการทดลองผู้ป่วย 201 คนที่ได้ leuprorelin ทุก 4 สัปดาห์นาน 1 ปี กลุ่มยาหลอกกระดูกบางลง 6.3% ส่วนกลุ่มที่ได้ norethisterone acetate 5 มก. ต่อวัน หรือร่วมกับเอสโตรเจนขนาดต่ำ ความหนาแน่นกระดูกคงที่ และปวดลดลงเท่ากัน
(Hornstein 1998)
เมื่อติดตามหลังหยุดยา กลุ่มที่ไม่ได้ add-back กระดูกฟื้นช้าและยังไม่กลับถึงค่าเดิมในวันติดตามครั้งสุดท้าย
(Surrey 2002)
แนวทาง ESHRE ปี 2022 จึงแนะนำให้พิจารณาฮอร์โมนเสริมแบบ add-back ร่วมกับ GnRH agonist เพื่อป้องกันกระดูกบางและลดอาการขาดเอสโตรเจน
(ESHRE 2022)

DMPA: บางช้ากว่า และฟื้นได้

ผู้หญิงอายุ 25–35 ปีที่ฉีด DMPA เข้ากล้ามต่อเนื่อง 240 สัปดาห์ กระดูกสะโพกบางลง 5.16% และกระดูกสันหลัง 5.38% หลังหยุดยา 96 สัปดาห์เหลือ −0.20% และ −1.19%
(Kaunitz 2006)
การทบทวน 10 งานพบว่าความหนาแน่นกระดูกกลับสู่ค่าเดิมหรือใกล้เคียงหลังหยุดยาในทุกช่วงอายุ
(Kaunitz 2008)
ฉลากยาในสหรัฐฯ ยังมีคำเตือนกรอบดำเรื่องกระดูกเมื่อใช้ต่อเนื่องเกิน 2 ปี
(Cromer 2006)

add-back therapy คืออะไร

คือการให้ฮอร์โมนขนาดต่ำกลับเข้าไประหว่างใช้ยากดรังไข่ เช่น norethisterone acetate อย่างเดียว หรือเอสโตรเจนขนาดต่ำร่วมกับโปรเจสติน
หลักคิดมาจากสมมติฐานระดับเอสโตรเจน: เนื้อเยื่อแต่ละชนิดไวต่อเอสโตรเจนต่างกัน ระดับที่พอปกป้องกระดูกได้บางส่วนอาจยังไม่กระตุ้นรอยโรคให้กลับมาปวด
(Barbieri 1992)
การวิเคราะห์รวมพบว่า GnRH agonist ที่ใช้ร่วมกับ add-back ยังทำให้กระดูกบางลงเล็กน้อย 0.89% ที่ 6 เดือน และ 1.50% ที่ 12 เดือน
(Desilets 2026)
ผู้ที่เคยมีลิ่มเลือด โรคหลอดเลือดสมอง หรือมะเร็งที่ไวต่อฮอร์โมน ต้องให้แพทย์ประเมินก่อนใช้เอสโตรเจน

แคลเซียม วิตามินดี และวิตามินเคสอง

• ผู้หญิงอายุ 19–50 ปีควรได้แคลเซียม 1,000 มก. ต่อวัน เริ่มจากอาหารก่อน เช่น นม เต้าหู้แข็ง ปลาเล็กปลาน้อย ผักใบเขียว แล้วเสริมเฉพาะส่วนที่ขาด
  (NIH ODS Calcium)
• แคลเซียมซิเตรตดูดซึมได้ทั้งตอนท้องว่างและพร้อมอาหาร ส่วนแคลเซียมคาร์บอเนตดูดซึมดีเมื่อกินพร้อมอาหาร ทั้งสองแบบใช้ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นซิเตรตเสมอ
• วิตามินดีวันละ 600 IU สำหรับผู้ใหญ่ตามค่าแนะนำทั่วไป ผู้ที่ขาดอาจต้องใช้ขนาดสูงกว่าตามผลเลือด
• วิตามินเคสอง: การทดลองในญี่ปุ่นใช้ menatetrenone 45 มก. ต่อวันซึ่งเป็นยาสั่งโดยแพทย์ ลดการสูญเสียกระดูกจาก leuprorelin ได้บางส่วน จาก −5.25% เหลือ −3.59% ใน 6 เดือน แต่ไม่ได้ป้องกันได้ทั้งหมด
  (Somekawa 1999)
  อาหารเสริมเคสองขนาดต่ำที่ขายทั่วไปยังไม่มีการศึกษาในสถานการณ์นี้ และผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดชนิด warfarin ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

ตาราง: แผนดูแลกระดูกตามชนิดยาและระยะเวลา

ตัวเลขจากการทดลองและงานติดตามในบทความ การตรวจความหนาแน่นกระดูก (DEXA) และการให้ add-back ขึ้นกับการประเมินของแพทย์

6. เปรียบเทียบทางเลือกการรักษาและการดูแลอาการ

ตารางเปรียบเทียบ: ยากดรังไข่ ฮอร์โมนเสริม และการดูแลอาการ

ยาเป็นชื่อสามัญและกลุ่มยาเพื่อการศึกษา การเลือกและเปลี่ยนยาต้องผ่านการประเมินของแพทย์

ความเชื่อที่ควรแก้

ฉีดยาแล้วจะเข้าวัยทองถาวร

ยากดรังไข่เป็นแบบชั่วคราว รังไข่กลับมาทำงานหลังหยุดยา ยกเว้นผู้ที่อายุถึงวัยหมดประจำเดือนตามธรรมชาติพอดีในช่วงนั้น

แมกนีเซียมเป็นยากระตุ้น GABA ทำให้หลับสนิทโดยไม่ต้องใช้ยานอนหลับ

หลักฐานในคนมีแค่ 3 การทดลองขนาดเล็กที่คุณภาพต่ำ หลับเร็วขึ้นราว 17 นาที การนอนไม่หลับเรื้อรังควรเริ่มด้วย CBT-I และแก้ร้อนวูบวาบที่ปลุกให้ตื่น

แมกนีเซียมลดหนาวสลับร้อน

การทดลองแบบสุ่ม 289 คนไม่พบว่า magnesium oxide ลดร้อนวูบวาบมากกว่ายาหลอก ผู้ที่ได้ GnRH agonist ควรถามแพทย์เรื่อง add-back therapy แทน

แคลเซียม D3 K2 ป้องกันกระดูกบางจากยาฉีดได้ครบ

แคลเซียมและวิตามินดีเป็นพื้นฐานที่ควรได้พอ แต่ไม่ได้หยุดการสูญเสียกระดูกจากเอสโตรเจนต่ำ วิตามินเคสองขนาดยาช่วยได้บางส่วน สิ่งที่ปกป้องกระดูกได้ชัดเมื่อใช้ GnRH agonist คือ add-back therapy

อาการข้างเคียงเยอะ ควรเลื่อนหรือหยุดเข็มเอง

การหยุดยาเองอาจทำให้ปวดกลับมา ควรนำบันทึกอาการไปคุยกับแพทย์ ซึ่งมีทางเลือกหลายแบบ ตั้งแต่เพิ่ม add-back เปลี่ยนชนิดยาฉีด จนถึงเปลี่ยนเป็นยารับประทาน

น้ำหนักขึ้นจากยาแก้ไม่ได้

น้ำหนักที่เพิ่มจาก DMPA ต่างกันมากในแต่ละคน การทดลองส่วนใหญ่เพิ่มเฉลี่ยไม่เกิน 2 กก. ในปีแรก และลดลงได้บางส่วนหลังหยุดยา การกินโปรตีนและออกกำลังกายแบบมีแรงต้านยังช่วยได้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ยาฉีดทุก 3 เดือนรักษาเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่มีชนิดไหน และทำไมประจำเดือนหยุด?

มีสองกลุ่มหลัก คือ medroxyprogesterone acetate ชนิดฉีดเข้ากล้ามหรือใต้ผิวหนัง และ GnRH agonist ชนิดออกฤทธิ์ 3 เดือน เช่น leuprorelin triptorelin goserelin ทั้งสองกลุ่มยับยั้งการตกไข่และทำให้รอยโรคฝ่อ ประจำเดือนจึงหยุด GnRH agonist กดเอสโตรเจนลึกกว่า จึงมีอาการคล้ายวัยทองมากกว่า

ทำไมกลางคืนหนาวสลับร้อนและเหงื่อออก?

เอสโตรเจนที่ต่ำทำให้ศูนย์ควบคุมอุณหภูมิในสมองไวขึ้น เมื่ออุณหภูมิแกนกลางสูงขึ้นเล็กน้อย ร่างกายขยายหลอดเลือดผิวหนังและขับเหงื่อทันที เหงื่อที่ระเหยทำให้หนาวสั่นตามมา อาการพบมากกับ GnRH agonist มากกว่า medroxyprogesterone acetate

นอนไม่หลับและตื่นกลางดึกระหว่างฉีดยา ควรทำอย่างไร?

ถ้าตื่นเพราะร้อนและเหงื่อออก ให้คุยกับแพทย์เรื่องการลดร้อนวูบวาบ เช่น add-back therapy เมื่อใช้ GnRH agonist สำหรับนอนไม่หลับเรื้อรัง การบำบัดความคิดและพฤติกรรม (CBT-I) เป็นการรักษาลำดับแรก ร่วมกับเข้านอนตื่นเวลาเดิม ห้องนอนเย็น งดกาแฟหลังเที่ยงและงดแอลกอฮอล์

แมกนีเซียมช่วยเรื่องนอนและร้อนวูบวาบได้จริงไหม?

เรื่องนอน การวิเคราะห์รวม 3 การทดลอง 151 คนพบว่าหลับเร็วขึ้นราว 17 นาที แต่หลักฐานคุณภาพต่ำ เรื่องร้อนวูบวาบ การทดลองแบบสุ่ม 289 คนไม่พบว่าแมกนีเซียมดีกว่ายาหลอก กินต่อได้ถ้าไม่เกิน 350 มก. ต่อวันจากอาหารเสริมและไม่มีโรคไตระยะท้าย แต่ไม่ควรใช้แทนการรักษาจากแพทย์

น้ำหนักขึ้นและท้องอืดเกี่ยวกับยาฉีดไหม?

น้ำหนักที่เพิ่มขึ้นมีหลักฐานกับ medroxyprogesterone acetate งานติดตาม 3 ปีพบน้ำหนักเพิ่มเฉลี่ย 5.1 กก. แต่การทดลองส่วนใหญ่เพิ่มไม่เกิน 2 กก. ในปีแรก ท้องอืดพบได้ถึง 90% ของผู้ป่วยโรคนี้จากตัวโรคและลำไส้แปรปรวนร่วม ถ้าท้องอืดร่วมกับถ่ายเป็นเลือดหรือน้ำหนักลด ให้พบแพทย์

ยาฉีดทำให้กระดูกบางแค่ไหน และกลับคืนได้ไหม?

GnRH agonist ที่ใช้ 12 เดือนโดยไม่มี add-back ทำให้กระดูกสันหลังบางลง 6.3% และฟื้นช้าหลังหยุดยา medroxyprogesterone acetate ฉีดเข้ากล้ามต่อเนื่องราว 4.6 ปีทำให้บางลงราว 5% และฟื้นเกือบเท่าเดิมใน 96 สัปดาห์หลังหยุดยา

add-back therapy คืออะไร ใครควรได้?

คือฮอร์โมนขนาดต่ำที่ให้ร่วมกับยากดรังไข่ เช่น norethisterone acetate อย่างเดียว หรือร่วมกับเอสโตรเจนขนาดต่ำ ช่วยลดร้อนวูบวาบและป้องกันกระดูกบางโดยไม่ลดผลการรักษาปวด แนวทาง ESHRE 2022 แนะนำให้พิจารณาในผู้ที่ใช้ GnRH agonist ผู้ที่เคยมีลิ่มเลือดหรือมะเร็งที่ไวต่อฮอร์โมนต้องให้แพทย์ประเมินก่อน

ควรกินแคลเซียม วิตามินดี และวิตามินเคสองไหม?

ควรได้แคลเซียมรวม 1,000 มก. ต่อวัน โดยเริ่มจากอาหาร และวิตามินดีให้พอ แคลเซียมซิเตรตหรือคาร์บอเนตใช้ได้ทั้งคู่ วิตามินเคสองขนาดยาช่วยลดการสูญเสียกระดูกจาก leuprorelin ได้บางส่วนในการทดลองเดียว แต่ไม่ได้ป้องกันได้ทั้งหมด และอาหารเสริมขนาดต่ำยังไม่มีการศึกษาในสถานการณ์นี้

กลไกทางวิทยาศาสตร์ (Scientific Mechanism)

GnRH agonist กดรังไข่อย่างไร: ปกติต่อมใต้สมองได้รับสัญญาณ GnRH เป็นจังหวะ ยา GnRH agonist ที่ปล่อยออกมาต่อเนื่องกระตุ้นตัวรับตลอดเวลา จนเซลล์ลดจำนวนตัวรับและหยุดตอบสนอง
ฮอร์โมน LH และ FSH ลดลง รังไข่จึงหยุดสร้างเอสโตรเจน รอยโรคที่อาศัยเอสโตรเจนฝ่อลง ขณะเดียวกันกระดูก สมอง และผิวหนังก็ขาดเอสโตรเจนไปด้วย
(Hornstein 1998)

DMPA ทำงานต่างกันอย่างไร: medroxyprogesterone acetate เป็นโปรเจสตินที่ยับยั้งการหลั่ง LH ช่วงกลางรอบเดือนจึงไม่ตกไข่ และทำให้เยื่อบุและรอยโรคฝ่อโดยตรง
เอสโตรเจนจึงลดลงแต่ไม่ลึกเท่า GnRH agonist ซึ่งอธิบายว่าทำไมร้อนวูบวาบและกระดูกบางน้อยกว่า
(Crosignani 2006)

กระดูกบางเพราะอะไร และ add-back ช่วยได้อย่างไร: เอสโตรเจนยับยั้งเซลล์สลายกระดูก เมื่อเอสโตรเจนต่ำ การสลายกระดูกเร็วกว่าการสร้าง
สมมติฐานระดับเอสโตรเจนอธิบายว่ากระดูกไวต่อเอสโตรเจนมากกว่ารอยโรคเยื่อบุโพรงมดลูก ฮอร์โมนขนาดต่ำจึงปกป้องกระดูกได้โดยปวดไม่กลับมา
(Barbieri 1992)

หนาวสลับร้อนเกิดอย่างไร: เมื่อเอสโตรเจนต่ำ เซลล์ประสาทกลุ่ม KNDy ในไฮโปทาลามัสส่งสัญญาณ neurokinin B มากขึ้น ช่วงอุณหภูมิที่ร่างกายทนได้แคบลง
อุณหภูมิที่สูงขึ้นเล็กน้อยจึงกระตุ้นการขับความร้อน ตามด้วยหนาวสั่นเมื่อเหงื่อระเหย
(NAMS 2023)

เรียบเรียงและทบทวนโดย ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์

บทความที่เกี่ยวข้อง