หมวดหมู่: กฎหมายครอบครัวและสิทธิสวัสดิการแม่เดี่ยว (Family Law & Single Mother Welfare)

ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ฟ้องเรียกค่าเลี้ยงดูบุตรอย่างไร: คู่มือสิทธิแม่เดี่ยวและช่องทางขอทนายฟรี

เรียบเรียงโดย

(Asst. Prof. Dr. Norawit Raatpiboon) · อัปเดตล่าสุด: สิงหาคม 2026 · Family law education

คำตอบตรง (BLUF):
แม่ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสสามารถเรียกร้องค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรจากพ่อเด็กได้ตามกฎหมาย
โดยต้องทำให้พ่อเป็น “บิดาที่ชอบด้วยกฎหมาย” ผ่านการจดทะเบียนรับรองบุตรที่สำนักงานเขต/อำเภอ
หรือยื่นฟ้องรับรองบุตรต่อศาลเยาวชนและครอบครัว
หากแม่มีรายได้น้อย เริ่มที่สำนักงานคุ้มครองสิทธิและช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ประชาชน (สคช.) ประจำจังหวัด
เพื่อขอไกล่เกลี่ยและช่วยดำเนินคดีตามหลักเกณฑ์ของหน่วยงาน — ไม่ใช่ทุกคดีได้ฟรีอัตโนมัติ

เลิกกัน 2 เดือน รายได้ 5,000 บาท — สิทธิของลูกไม่ต้องรอให้เขายินดีคุย

การไม่ได้จดทะเบียนสมรสไม่ได้ตัดสิทธิของเด็กที่จะได้รับการอุปการะจากบิดา
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพครอบครัว
บุตรที่เกิดจากบิดามารดาที่ไม่ได้สมรสกันเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของ
มารดา
อำนาจปกครองจึงอยู่ที่แม่จนกว่าบิดาจะรับรองบุตรตามกฎหมาย
ค่าอุปการะเลี้ยงดูเป็นสิทธิของบุตร ไม่ใช่ของแม่จะขอเป็นบุญคุณ

คุณไม่ต้องแบกคนเดียว แต่ก็อย่ารอเงินจากศาลเป็นรายได้เดือนนี้
เดินเรื่องกฎหมายคู่กับการขอสวัสดิการฉุกเฉินจาก พม. และการหารายได้ระยะสั้น

เปรียบเทียบ: จดทะเบียนรับรองบุตร vs ฟ้องศาล

ประเด็นเปรียบเทียบการจดทะเบียนรับรองบุตรที่อำเภอ/เขตการฟ้องรับรองบุตรต่อศาล
เมื่อไรใช้บิดายินยอมไปจด และมารดาให้ความยินยอมตามกฎหมายเขาไม่ยอมจด หรือติดต่อไม่ได้/ปฏิเสธความเป็นพ่อ
ระยะเวลาเร็วกว่า หากเอกสารครบและทุกฝ่ายมาพบนายทะเบียนนานกว่า ขึ้นกับนัดสืบพยานและดีเอ็นเอ
ค่าอุปการะเลี้ยงดูจดแล้วอาจตกลงกันเอง หรือยังต้องฟ้อง/ไกล่เกลี่ยเรื่องจำนวนเงินถ้าเขาไม่จ่ายขอให้ศาลกำหนดค่าอุปการะในคดีเดียวกันได้
หลักฐานสำคัญบัตรประชาชน สูติบัตร ทะเบียนบ้าน ความยินยอมตามที่อำเภอกำหนดหลักฐานแสดงตนเป็นพ่อ + ที่อยู่เพื่อส่งหมาย + ค่าใช้จ่ายลูก

2. ขั้นตอนการขอความช่วยเหลือจากสำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิฯ (สคช.)

สำนักงานคุ้มครองสิทธิและช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ประชาชน (สคช.)
สังกัดสำนักงานอัยการสูงสุด มีสำนักงานประจำจังหวัด
ภารกิจรวมการให้คำปรึกษา ไกล่เกลี่ย และช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ประชาชนตามหลักเกณฑ์
โดยเฉพาะผู้มีรายได้น้อย

1เตรียมเอกสาร

บัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน สูติบัตรลูกทั้งสองคน หลักฐานรายได้ (สลิป/รับรองรายได้) หลักฐานว่าเขาเป็นพ่อ และที่อยู่/ที่ทำงานของเขา

2ไป สคช. ประจำจังหวัด

ถามที่ศาลจังหวัดหรือสำนักงานอัยการว่า สคช. อยู่จุดใด ไม่ต้องจ่ายค่าทนายที่เคาน์เตอร์นี้เพื่อ “เริ่มปรึกษา”

3ไกล่เกลี่ยก่อนฟ้อง

เจ้าหน้าที่อาจเรียกฝ่ายชายมาคุยเรื่องรับรองบุตรและค่าเลี้ยงดู หากตกลงได้จะประหยัดเวลา

4หากไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ

หน่วยงานประเมินว่าช่วยยื่นฟ้องได้หรือไม่ตามหลักเกณฑ์ผู้มีรายได้น้อย — ไม่รับประกันว่าทุกคดีได้รับความช่วยเหลือจนถึงชั้นศาล

ทางเลือกคู่ขนาน:
คลินิกกฎหมาย
สภาทนายความ
และกองทุนยุติธรรม (ตามเงื่อนไข)

เครียดจนจุกแน่น นอนไม่หลับ หรือกรดไหลย้อนร่วมด้วยไหม?

วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา

คลิกทำแบบประเมิน GERD Severity Score (ฟรี)

3. การคำนวณค่าเลี้ยงดูบุตรตามฐานานุรูปและการบังคับคดี

ไม่มีอัตราตายตัวเป็น “คนละกี่บาท”
ศาลดูความจำเป็นของบุตร (อาหาร ที่อยู่ โรงเรียน รักษาพยาบาล) และฐานะของผู้ให้
รายได้แม่ 5,000 บาทต่อเดือนเป็นข้อเท็จจริงสำคัญที่แสดงความจำเป็น
แต่จำนวนที่ศาลกำหนดยังขึ้นกับรายได้และภาระของฝ่ายชายด้วย

  • อย่าคาดหวังว่าจะเรียกค่าเลี้ยงดู “ย้อนหลังหลายปี” ได้เต็มจำนวนเสมอ ช่วงเวลาที่ศาลนับมักขึ้นกับคำขอ ข้อเท็จจริง และดุลพินิจ — ให้ผู้ช่วยเหลือทางกฎหมายเขียนคำขอให้
  • เมื่อมีคำพิพากษาแล้วเขาไม่จ่าย จึงค่อยเรื่องบังคับคดีกับ
    กรมบังคับคดี
    เช่น อายัดเงินเดือน บัญชี หรือทรัพย์ — ทำได้เมื่อมีแหล่งเงิน/ทรัพย์ที่ตามเจอ
  • ถ้าเขาไม่มีงาน ไม่มีทรัพย์ การเก็บเงินจริงอาจได้น้อย แม้ชนะคดีแล้วก็ตาม

4. สวัสดิการและเงินสงเคราะห์ฉุกเฉินสำหรับแม่เดี่ยวจากกระทรวง พม. (สายด่วน 1300)

ระหว่างที่คดียังไม่เสร็จ ลูกต้องกินวันนี้
ติดต่อ
สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.)
หรือโทรสายด่วน 1300

ลูกอายุ 5 ขวบอาจยังอยู่ในช่วงพิจารณาเงินอุดหนุนเด็กแรกเกิดได้หากเข้าหลักเกณฑ์
ลูกอายุ 8 ขวบโดยทั่วไปพ้นเกณฑ์โครงการนี้แล้ว — ยังขอความช่วยเหลือด้านอื่นจาก พมจ. ได้

เปรียบเทียบแนวทางเมื่อพ่อไม่ส่งเสีย

แนวทางตัวอย่างจุดเด่นข้อจำกัด
รอให้เขาโอนเองทวงในแชทโดยไม่มีเอกสารไม่เสียเวลาขึ้นศาลไม่มีสภาพบังคับ ถ้าเขาตัดขาดเงินก็หยุด
จดรับรองบุตร + ตกลงค่าเลี้ยงดูไปอำเภอด้วยกัน แล้วทำบันทึก/ไกล่เกลี่ยเร็ว ถ้ายินยอมต้องความร่วมมือของเขา
ฟ้องรับรองบุตร + ค่าอุปการะศาลเยาวชนและครอบครัว ผ่าน สคช. หรือทนายมีคำสั่งศาลเป็นหลักใช้เวลา และเก็บเงินได้เมื่อเขามีรายได้/ทรัพย์
สวัสดิการรัฐคู่ขนานพมจ. 1300 เงินสงเคราะห์ โครงการเด็กช่วยช่วงฉุกเฉินได้เร็วกว่าคดีมีเกณฑ์รายได้และอายุ ไม่ทดแทนค่าเลี้ยงดูจากพ่อ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ฟ้องเรียกค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรจากพ่อได้ไหม?

ได้ โดยทั่วไปต้องทำให้เขาเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายก่อน
ผ่านจดทะเบียนรับรองบุตร หรือฟ้องรับรองบุตรพร้อมเรียกค่าอุปการะในคดีเดียวกัน

จดทะเบียนรับรองบุตร กับ ฟ้องรับรองบุตร ต่างกันอย่างไร?

จดที่อำเภอเมื่อเขายินยอม — เร็วกว่า
ฟ้องศาลเมื่อเขาไม่ยอม — ศาลอาจสั่งดีเอ็นเอและกำหนดค่าเลี้ยงดูได้

แม่รายได้น้อยขอทนายฟรีได้ที่ไหน?

เริ่มที่ สคช. ประจำจังหวัด
คู่กับคลินิกกฎหมายสภาทนายความ
ต้องเข้าหลักเกณฑ์ ไม่ได้รับประกันทุกคนอัตโนมัติ

ถ้าพ่อไม่มีเงินก้อน ศาลบังคับได้ไหม?

หลังมีคำพิพากษา อาจอายัดเงินเดือนหรือทรัพย์ผ่านกรมบังคับคดี
ถ้าไม่มีรายได้และไม่มีทรัพย์ การเก็บเงินจริงอาจจำกัด

ชื่อในสูติบัตรมีชื่อพ่อแล้ว ยังต้องรับรองบุตรไหม?

การมีชื่อในสูติบัตรไม่เท่ากับการรับรองบุตรตามกฎหมายเสมอไป
ให้นำสูติบัตรไปให้ สคช. หรือนายทะเบียนดูเป็นรายฉบับ

ต้องรอให้เลิกกันครบกำหนดหรือจดหย่าก่อนไหม?

ไม่ได้จดสมรสจึงไม่มีหย่า
สิทธิของลูกเรื่องอุปการะไม่ต้องรอให้ครบ 2 เดือนหรือให้เขาพร้อมใจคุย

กลไกทางกฎหมายแบบย่อ (Legal mechanism)

ระบบกฎหมายไทยแยก “ความเป็นพ่อทางชีวภาพ” ออกจาก “ความเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมาย”
จนกว่าจะมีการรับรองบุตรตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หน้าที่อุปการะเลี้ยงดูในฐานะบิดาตามกฎหมายจึงยังไม่สมบูรณ์
เมื่อมีสถานะบิดาแล้ว ศาลใช้หลักฐานานุรูปกำหนดจำนวนเงิน
คำพิพากษาเป็นสิทธิที่จะบังคับได้ ไม่ใช่เงินสดอัตโนมัติ — ขั้นบังคับคดีอาศัยทรัพย์หรือรายได้ที่รัฐตามเจอ
หน่วยงานช่วยเหลือทางกฎหมายมีเพื่อลดกำแพงค่าทนายของผู้มีรายได้น้อย แต่ยังมีหลักเกณฑ์คุณสมบัติ

สังเคราะห์และเรียบเรียงโดย

แหล่งอ้างอิงและหน่วยงาน (E-E-A-T)

ผู้เขียน:

อ่านโปรไฟล์ผู้เขียน

ข้อควรทราบ (Legal Disclaimer)

บทความนี้เป็นข้อมูลการศึกษาทั่วไปเกี่ยวกับสิทธิครอบครัวในประเทศไทย
ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายรายคดี และไม่ใช่การรับว่าหน่วยงานใดจะให้ความช่วยเหลือฟรีทุกกรณี
ขั้นตอน เอกสาร หลักเกณฑ์รายได้ และจำนวนค่าอุปการะเลี้ยงดูต้องยืนยันกับ
สำนักงานคุ้มครองสิทธิฯ (สคช.) นายทะเบียน ศาลเยาวชนและครอบครัว หรือทนายความผู้มีใบอนุญาต