ไฮเปอร์ไทรอยด์ต้องกินยาตลอดชีวิตไหม? ต่อมไทรอยด์พังจริงหรือ และเมื่อไรหยุดยาได้

คำตอบสั้น

ไฮเปอร์ไทรอยด์คือต่อมสร้างฮอร์โมนมากเกิน ไม่ใช่ต่อมหยุดทำงาน ไม่ได้แปลว่าทุกคนกินยาชนิดเดิมตลอดชีวิต ถ้าเป็น Graves ยาต้านไทรอยด์อาจหยุดได้เมื่อผลเลือดเข้าเกณฑ์ ถ้าตัดต่อมหรือรับไอโอดีนรังสีจนต่อมทำงานต่ำ จึงค่อยกินฮอร์โมนทดแทนระยะยาว อย่าหยุดยาเอง

ไฮเปอร์ไทรอยด์คือต่อมหยุดทำงานหรือไม่?

ไม่ ไฮเปอร์ไทรอยด์คือต่อมสร้างฮอร์โมนมากเกินไป

หน้า American Thyroid Association เรื่องไฮเปอร์ไทรอยด์เขียนว่าต่อมสร้างฮอร์โมนไทรอยด์มากเกิน คำว่า thyrotoxicosis หมายถึงมีฮอร์โมนไทรอยด์ในร่างกายมากเกิน ต่อมใต้สมองจึงลด TSH เพื่อบอกให้ต่อมสร้างน้อยลง แต่สาเหตุของไฮเปอร์ไทรอยด์ไม่ฟังสัญญาณนั้นและยังสร้างต่อไป ผลเลือดที่พบบ่อยคือ T4 หรือ T3 สูง และ TSH ต่ำ

คนละเรื่องกับ hypothyroidism ซึ่งคือต่อมทำงานต่ำ และเป็นสิ่งที่อาจเกิดทีหลังเมื่อรักษาด้วยการทำลายหรือตัดต่อม หรือเกิดเองในภายหลังแม้ใช้แต่ยาต้านไทรอยด์

ร้อน ใจสั่น นอนไม่หลับ วินิจฉัยจากอาการได้ไหม?

ไม่ได้ อาการที่หน้าไฮเปอร์ไทรอยด์ของสมาคมยกไว้มีเหงื่อออกและรู้สึกร้อน หัวใจเต้นเร็วหรือไม่สม่ำเสมอ มือสั่น กังวล น้ำหนักลดทั้งที่กินได้หรือกินมากขึ้น ถ่ายบ่อยหรือท้องเสีย นอนยาก ผมร่วง ประจำเดือนเปลี่ยน และบางคนมีตาแดงหรือตายื่นเมื่อเป็นแบบภูมิคุ้มกัน หน้า Graves เพิ่มใจสั่น มือสั่น นอนไม่หลับ น้ำหนักลด กล้ามเนื้ออ่อนแรง และทนร้อนไม่ได้ NHS เพิ่มคอโตและเหนื่อยอ่อน

ทุกคนไม่ได้อาการครบ และอาการเหล่านี้มีสาเหตุอื่นได้ การวินิจฉัยใช้อาการร่วมกับการตรวจ และยืนยันด้วย TSH, T4 และ T3 มีแบบที่เบากว่าเรียก subclinical hyperthyroidism คือ TSH ต่ำ แต่ T4 และ T3 ปกติ บางคนมีอาการ หลายคนไม่มี และไม่จำเป็นต้องรักษาทันทีทุกคน ขึ้นกับสาเหตุ อาการ อายุ กระดูก และโรคหัวใจ

สาเหตุไม่เหมือนกัน จึงเลิกยาไม่เหมือนกัน

หน้าสมาคมแยกสามกลุ่มหลัก Graves’ disease คือภูมิคุ้มกันกระตุ้นทั้งต่อมให้สร้างมาก และเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในสหรัฐ ก้อนเดี่ยวหรือหลายก้อนที่สร้างฮอร์โมนเอง และไทรอยด์อักเสบซึ่งฮอร์โมนที่เก็บไว้รั่วออกมา มักจำกัดตัวเองในเวลาเป็นสัปดาห์ถึงเป็นเดือน และบางคนตามด้วยไทรอยด์ต่ำ NHS ยังใส่ยาบางชนิดเช่น amiodarone ไว้ในสาเหตุ อย่าหยุดยาหัวใจเองจากรายการนี้

NHS บอกว่าในคนที่เป็นไทรอยด์ทำงานเกิน ประมาณ 4 ใน 5 เป็น Graves’ disease ตัวเลขนี้เป็นของหน้านั้น ไม่ใช่โอกาสของคนที่เปิดบทความนี้

Graves ที่สงบ กับไทรอยด์ต่ำหลังการรักษา ต่างกันอย่างไร?

สองเรื่องนี้ปนกันบ่อยในประโยคว่าต่อมพังแล้วต้องกินยาตลอดชีวิต

Graves ที่ยังเป็นไฮเปอร์คือต่อมถูกกระตุ้นให้ทำงานเกิน ยาต้านไทรอยด์ไม่ได้ทำลายต่อม มันลดการสร้างฮอร์โมนใหม่ระหว่างที่กิน และในบางคนโรคสงบจนหยุดยาได้ หน้า Graves ของสมาคมบอกว่าถ้าเลือก methimazole ให้ใช้ต่อ 12 ถึง 18 เดือน แล้วอาจหยุดเมื่อ TSH และ TRAb ปกติในช่วงนั้น ถ้า TRAb ยังสูง โอกาสสงบต่ำกว่ามาก การยืดยาต้านไทรอยด์ทำได้อย่างปลอดภัยและอาจเพิ่มโอกาสสงบ การใช้ยาต้านไทรอยด์ระยะยาวพิจารณาได้ในบางราย

อีกประโยคบนหน้าเดียวกันบอกว่าถ้าไฮเปอร์จาก Graves ยังอยู่หลัง 6 เดือน แพทย์อาจแนะนำไอโอดีนรังสีหรือผ่าตัด 6 เดือนกับ 12 ถึง 18 เดือนเป็นคนละประโยค ไม่ได้ยุบเป็นกำหนดเดียว และไม่ใช่วันที่ให้หยุดยาเอง

NHS บอกว่ายากลุ่มไธโอนาไมด์มักใช้ 12 ถึง 18 เดือน ผลอาจใช้เวลาเป็นเดือนกว่าจะรู้สึก เมื่อฮอร์โมนคุมได้ ขนาดอาจค่อย ๆ ลดแล้วหยุด แต่บางคนต้องกินต่ออีกหลายปีหรืออาจตลอดชีวิต ประโยคตลอดชีวิตของ NHS นี้พูดถึงยาที่หยุดการสร้างฮอร์โมน ไม่ใช่ฮอร์โมนทดแทน

ฝั่ง hypothyroidism หลังการรักษา คนละยา หน้า Graves บอกว่าถ้าได้การรักษาแบบถาวรเช่นไอโอดีนรังสีหรือผ่าตัด ในที่สุดจะเกิดไทรอยด์ต่ำ แม้ใช้แต่ยาต้านไทรอยด์ก็ยังเกิดไทรอยด์ต่ำได้ เมื่อเกิดแล้วต้องกินเม็ดฮอร์โมนไทรอยด์วันละครั้งในขนาดที่เหมาะ หน้าไฮเปอร์ไทรอยด์ของสมาคมบอกว่าเมื่อเกิดไทรอยด์ต่ำหลังไอโอดีนรังสี ต้องกินฮอร์โมนทดแทนทุกวันไปตลอดชีวิต

ยาต้านไทรอยด์ ไอโอดีนรังสี ผ่าตัด และฮอร์โมนทดแทน

ไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน ขึ้นกับอายุ อาการ โรคอื่น สาเหตุ และความผิดของผลเลือด

แต่ละวิธีหมายความว่าอะไร

ยาปิดเบต้าอยู่นอกตารางนี้ เพราะมันไม่เปลี่ยนระดับฮอร์โมน มันช่วยหัวใจเต้นเร็ว มือสั่น และความกังวลจนกว่าระดับฮอร์โมนจะดีขึ้น และเริ่มได้ก่อนรู้สาเหตุ การเริ่มยาเป็นของแพทย์

ยาที่กินอยู่เป็นยากดหรือยาทดแทน?

ถามจากชื่อและหน้าที่ ไม่ใช่จากความรู้สึกดีขึ้น ยาต้านไทรอยด์กดการสร้างใหม่ ฮอร์โมนทดแทนเติมเมื่อสร้างไม่พอ คนที่เคยเป็นไฮเปอร์แล้วต่อมาต่ำ อาจย้ายจากกลุ่มแรกไปกลุ่มหลัง หน้านี้ไม่มีขนาดยา และห้ามสลับยาหรือหยุดเพราะรู้สึกดี ผลเลือดเป็นตัวตัดสิน

ทำกับแพทย์ และสิ่งที่ห้ามทำเอง

ผลข้างเคียงที่ต้องติดต่อแพทย์ทันที

ระหว่างกินยาต้านไทรอยด์ ถ้ามีไข้หรือเจ็บคอรุนแรง ให้ไปรับการตรวจเม็ดเลือดขาวทันที และอย่ากินมื้อถัดไปจนกว่าแพทย์จะอนุญาต เพราะเม็ดเลือดขาวต่ำพบได้น้อยแต่เป็นอันตราย NHS เพิ่มอาการไอที่เรื้อรังไว้ในรายการที่ให้ติดต่อแพทย์ทันที ถ้าตาหรือตัวเหลือง คันมาก หรือปัสสาวะสีเข้ม ให้ติดต่อทันทีเพราะอาจเกี่ยวกับตับและอาจต้องหยุดยา ผื่นแดงหรือลมพิษก็ให้ติดต่อทันทีเพื่อตัดสินขั้นถัดไป

รายการนี้เป็นการติดต่อแพทย์ทันที ไม่ใช่คำสั่งโทร 1669 ทุกครั้งที่เจ็บคอ โทร 1669 เมื่อภาพเป็น thyroid storm ตามกล่องด้านบน

ออกกำลังกายหนักได้หรือไม่?

หน้าสมาคมและ NHS ที่เปิดอ่านไม่ได้กำหนดว่าห้ามเดิน หรือให้ฝึกหนักได้ถึงระดับใด ใจสั่นเป็นอาการของฮอร์โมนที่มาก และยาปิดเบต้าช่วยอาการนั้นโดยไม่ลดฮอร์โมน ระหว่างผลเลือดยังสูง การจะฝึกหนักแค่ไหนเป็นคำถามของแพทย์ผู้ดูชีพจรและผลเลือด เพราะหน้าภาวะแทรกซ้อนของ NHS บอกว่าไทรอยด์ทำงานเกินที่ไม่ได้รักษาหรือคุมไม่ดี เพิ่มโอกาสหัวใจห้องบนสั่น กระดูกบาง และหัวใจล้มเหลว ข้อความนั้นเป็นภาวะแทรกซ้อนของโรค ไม่ใช่คำทำนายจากอาการครั้งเดียว

ตา และการตั้งครรภ์

ปัญหาตาแบบ Graves ไม่ได้เป็นกับทุกคน NHS บอกว่าพบราว 1 ใน 4 ของคนที่ไทรอยด์ทำงานเกินจาก Graves และหลายคนอาการตาไม่มากแล้วดีขึ้นเมื่อรักษาไฮเปอร์ ตัวเลขนี้ไม่ใช่โอกาสของผู้อ่าน หน้าสมาคมบอกว่าความรุนแรงของตาไม่สัมพันธ์กับความรุนแรงของไฮเปอร์ และปัญหาตาเกิดบ่อยและรุนแรงกว่าในคน Graves ที่สูบบุหรี่ ตาแดง ตายื่น ภาพซ้อน หรือตามัวให้พบทั้งจักษุแพทย์และแพทย์ต่อมไร้ท่อ

ถ้ากำลังกิน carbimazole NHS ให้ใช้การคุมกำเนิดที่ได้ผล และบอกแพทย์ทันทีถ้าตั้งครรภ์ เพราะยาอาจเป็นอันตรายต่อทารก แพทย์อาจเปลี่ยนเป็น propylthiouracil ไอโอดีนรังสีไม่ใช้เมื่อตั้งครรภ์หรือให้นม และอาจทำโรคตาให้แย่ลง หลังรับไอโอดีนรังสี NHS ให้ผู้หญิงเลี่ยงการตั้งครรภ์อย่างน้อย 6 เดือน และผู้ชายเลี่ยงการทำให้ตั้งครรภ์อย่างน้อย 4 เดือน อย่าปรับยาเอง

10 คำถามก่อนถามหมอว่าเมื่อไรหยุดยาไทรอยด์ได้

1. สาเหตุเป็น Graves, ก้อนที่สร้างฮอร์โมน, หรือไทรอยด์อักเสบ?
2. TSH, free T4 และ T3 ตอนนี้อยู่ระดับใด และเป็นไฮเปอร์ชัดหรือแบบซับคลินิกัล?
3. ยาที่กินอยู่เป็นยาต้านไทรอยด์ หรือฮอร์โมนทดแทน?
4. ถ้าเป็น Graves ผล TSH กับ TRAb พร้อมให้พูดเรื่องหยุดยาหรือยัง?
5. ถ้ายังไม่สงบหลัง 6 เดือน หรือหลัง 12 ถึง 18 เดือน ขั้นถัดไปคือยืดยา ไอโอดีนรังสี หรือผ่าตัด?
6. ถ้าเป็นก้อน ยาต้านไทรอยด์ทำให้โรคสงบแล้วหยุดได้หรือไม่?
7. ถ้าเคยรับไอโอดีนรังสีหรือตัดต่อม ตอนนี้ต้องกินฮอร์โมนทดแทนระยะยาวหรือยัง?
8. ระหว่างฮอร์โมนยังสูง ต้องใช้ยาปิดเบต้าหรือไม่ และกิจกรรมหนักควรจำกัดแค่ไหน?
9. มีไข้ เจ็บคอมาก ไอเรื้อรัง ตัวเหลือง หรือผื่นระหว่างกินยาต้านไทรอยด์หรือไม่?
10. ถ้าอาจตั้งครรภ์ ยาตัวนี้ใช้ต่อได้หรือไม่ และหลังไอโอดีนรังสีต้องเลี่ยงการตั้งครรภ์นานเท่าใด?

ข้อมูลอะไรควรจดไปพบแพทย์?

• ชื่อยาทุกเม็ด และกินมานานเท่าใด
• เคยหยุดเองเพราะรู้สึกดีหรือไม่
• ผล TSH, T4, T3 และแอนติบอดีล่าสุดถ้ามี
• เคยรับไอโอดีนรังสีหรือผ่าตัดคอหรือไม่
• ใจสั่น มือสั่น นอนไม่หลับ น้ำหนักที่เปลี่ยน
• ตาแดง ตายื่น หรือภาพซ้อน
• ไข้ เจ็บคอ ผื่น หรือตัวเหลือง
• การตั้งครรภ์หรือแผนมีบุตร
• ยาหัวใจ โดยเฉพาะถ้าเคยได้ยินชื่อ amiodarone
• คนในครอบครัวที่มีอาการของไทรอยด์ทำงานเกิน

อ่านต่อคนละคำถาม

• อาการเริ่มของไทรอยด์เป็นพิษ ไทรอยด์ต่ำ และก้อนที่คอ เป็นคนละคำถามกับเรื่องจะหยุดยาเมื่อไร
• ใจสั่นเร็วหลังคลอด แยกหัวใจหลังคลอดออกจากไทรอยด์ ไม่ได้ตอบว่ายาไฮเปอร์ต้องกินตลอดชีวิตหรือไม่

คำถามที่พบบ่อย

ไฮเปอร์ไทรอยด์ต้องกินยาตลอดชีวิตไหม?

ไม่ได้เหมือนกันทุกคน ไฮเปอร์ไทรอยด์คือต่อมสร้างฮอร์โมนมากเกิน ยาต้านไทรอยด์ใน Graves อาจหยุดได้เมื่อผลเลือดเข้าเกณฑ์ ฮอร์โมนทดแทนระยะยาวเป็นคนละยา และใช้เมื่อต่อมทำงานต่ำหลังการรักษาหรือเกิดภายหลัง

ไฮเปอร์ไทรอยด์แปลว่าต่อมหยุดทำงานไหม?

ไม่ หน้า American Thyroid Association บอกว่าไฮเปอร์ไทรอยด์คือต่อมสร้างฮอร์โมนมากเกินไป ไม่ใช่ต่อมหยุดทำงาน

Graves หยุดยาต้านไทรอยด์ได้เมื่อไร?

ถ้าเลือก methimazole หน้า Graves ของสมาคมบอกว่าใช้ต่อ 12 ถึง 18 เดือนแล้วอาจหยุดเมื่อ TSH และ TRAb ปกติ ถ้า TRAb ยังสูง โอกาสสงบต่ำกว่ามาก การยืดยาต้านไทรอยด์ทำได้และอาจเพิ่มโอกาสสงบ ประโยคนี้ไม่ใช่คำสั่งให้หยุดเอง

ก้อนที่สร้างฮอร์โมนหยุดยาได้เหมือน Graves ไหม?

ไม่ ก้อนที่สร้างฮอร์โมนมากไม่เข้าสู่ภาวะสงบจากยาต้านไทรอยด์ ต้องใช้ยาต่อเพื่อคุม หรือใช้การรักษาที่จำเพาะกับก้อน การตัดสินเป็นของแพทย์

ไทรอยด์อักเสบต้องกินยาต้านไทรอยด์ไหม?

ยาต้านไทรอยด์ไม่ได้ผลกับไทรอยด์อักเสบ ภาวะนี้มักจำกัดตัวเองในเวลาเป็นสัปดาห์ถึงเป็นเดือน และบางคนตามด้วยไทรอยด์ต่ำ

ไอโอดีนรังสีแล้วต้องกินฮอร์โมนทดแทนไหม?

ใน Graves แพทย์เลือกขนาดไอโอดีนรังสีโดยมุ่งให้เกิดไทรอยด์ต่ำถาวร เมื่อเกิดแล้วต้องกินฮอร์โมนทดแทนทุกวันไปตลอด NHS บอกว่าหลังไอโอดีนรังสีฮอร์โมนต่ำลงได้บ่อย บางครั้งชั่วคราว แต่บ่อยครั้งถาวรและต้องรักษาระยะยาว สองประโยคนี้คนละหน้า

ผ่าตัดแล้วต้องกินยาอะไร?

ถ้าตัดต่อมทั้งต่อม ร่างกายสร้างฮอร์โมนเองไม่ได้ NHS บอกให้กิน levothyroxine ไปตลอดชีวิต ถ้าตัดเพียงบางส่วน ต้องติดตามว่าต้องใช้ฮอร์โมนทดแทนหรือไม่

ยาที่กินอยู่เป็นยากดหรือยาทดแทน ดูอย่างไร?

ยาต้านไทรอยด์ลดการสร้างฮอร์โมนใหม่ ฮอร์โมนทดแทนใช้เมื่อต่อมสร้างไม่พอ ชื่อในแนวทางได้แก่ methimazole, carbimazole, propylthiouracil สำหรับกลุ่มแรก และ levothyroxine สำหรับกลุ่มหลัง หน้านี้ไม่ให้เดาจากความรู้สึก

ร้อน ใจสั่น นอนไม่หลับ วินิจฉัยได้จากอาการไหม?

ไม่ อาการร้อน เหงื่อออก ใจสั่น มือสั่น นอนไม่หลับ น้ำหนักลด หรืออ่อนแรงพบได้ แต่การวินิจฉัยยืนยันด้วยการตรวจและผลเลือด โดยมาก T4 หรือ T3 สูงและ TSH ต่ำ

ออกกำลังกายหนักได้ไหมระหว่างฮอร์โมนยังสูง?

หน้าเหล่านี้ไม่ได้กำหนดเพดานการออกกำลัง ใจสั่นเป็นอาการ และยาปิดเบต้าช่วยอาการโดยไม่เปลี่ยนระดับฮอร์โมน ระหว่างฮอร์โมนยังสูงควรถามแพทย์ก่อนฝึกหนัก เพราะภาวะที่คุมไม่ดีสัมพันธ์กับหัวใจห้องบนสั่นและหัวใจล้มเหลวได้ในหน้าภาวะแทรกซ้อน

เจ็บคอมีไข้ระหว่างกินยาต้านไทรอยด์ต้องทำอย่างไร?

ให้ติดต่อแพทย์ทันที และอย่ากินยาต้านไทรอยด์มื้อถัดไปจนกว่าแพทย์จะอนุญาต เพราะอาจเป็นเม็ดเลือดขาวต่ำ ตัวเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม หรือผื่นลมพิษก็ให้ติดต่อทันทีเช่นกัน นี่ไม่ใช่แถวโทร 1669 ของ thyroid storm

เมื่อไรโทร 1669?

ถ้ามีไข้สูงร่วมกับหัวใจเต้นเร็วมาก กระสับกระส่ายหรือสับสนมาก อาเจียนหรือท้องเสียรุนแรง ตัวเหลือง หรือหมดสติ ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ใจสั่น ร้อนง่าย หรือนอนไม่หลับโดยไม่มีภาพนี้ ให้ติดต่อแพทย์ ไม่ใช่โทรฉุกเฉินทุกครั้ง

กลไกโดยย่อ

ส่วนนี้อ้างตาม ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์ ใน Graves แอนติบอดีไปจับตัวรับบนเซลล์ไทรอยด์แล้วกระตุ้นให้สร้างฮอร์โมนมาก ทั้งต่อมจึงทำงานเกิน ในไทรอยด์อักเสบ ฮอร์โมนที่เก็บไว้รั่วออกมาแล้วมักหมดไปเอง ในก้อน เนื้อเยื่อส่วนนั้นสร้างเองโดยไม่สงบจากยาต้านไทรอยด์ ต่อมใต้สมองเห็นฮอร์โมนมากจึงลด TSH แต่สาเหตุเหล่านี้ไม่หยุดสร้างตามคำสั่งนั้น จึงต้องแยกสาเหตุก่อนจะพูดว่าหยุดยาได้หรือต้องเปลี่ยนไปกินฮอร์โมนทดแทน

แหล่งที่เปิดประกอบบทความ

• American Thyroid Association: Graves’ disease
• American Thyroid Association: hyperthyroidism
• NHS: overactive thyroid overview
• NHS: overactive thyroid treatment
• NHS: overactive thyroid complications

ข้อจำกัดทางการแพทย์

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปจากหน้าที่ยกไว้ ไม่ได้ตรวจผู้อ่าน และไม่ได้สั่งให้หยุดหรือเปลี่ยนยา ถ้ามีภาพของ thyroid storm ให้โทร 1669 ถ้ามีไข้หรือเจ็บคอมากระหว่างกินยาต้านไทรอยด์ ให้ติดต่อแพทย์ทันทีและอย่ากินมื้อถัดไปจนกว่าจะได้รับอนุญาต