อายุ 32 อยากตรวจมะเร็งเต้านม ทำไมแพทย์แนะนำอัลตราซาวด์แทนแมมโมแกรม: เต้านมแน่น ภาพขาวซ้อนขาว และเกณฑ์ตรวจตามอายุและความเสี่ยง

เรื่องจากสมาชิก: อายุ 32 ขอทำแมมโมแกรม แต่แพทย์แนะนำอัลตราซาวด์

สมาชิกท่านหนึ่งอายุ 32 ปี ซื้อแพ็กเกจตรวจเต้านมและขอทำแมมโมแกรม แพทย์ถามว่าคลำเจอก้อนไหม และมีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งเต้านมไหม เมื่อตอบว่าตรวจเช็กเฉยๆ
แพทย์อธิบายว่าในวัยนี้เนื้อเต้านมยังแน่น แมมโมแกรมมักเห็นได้ไม่ชัด ถ้าจะตรวจประจำปี อัลตราซาวด์เหมาะกว่า

คำถามของแพทย์เป็นขั้นตอนที่ถูกต้อง เพราะอาการและประวัติครอบครัวเปลี่ยนวิธีตรวจที่เหมาะสมไปทั้งหมด บทความนี้อธิบายว่าทำไมเต้านมแน่นทำให้แมมโมแกรมเห็นยาก
อัลตราซาวด์เด่นและมีข้อจำกัดตรงไหน ใครควรเริ่มตรวจก่อน 40 ปี และอาการแบบไหนไม่ควรรอ

1. เนื้อเต้านมแน่นคืออะไร และทำไมแมมโมแกรมเห็นเป็นภาพขาวซ้อนขาว

ระดับความหนาแน่นของเต้านม A ถึง D

เต้านมประกอบด้วยไขมันและเนื้อต่อมกับเนื้อเยื่อพังผืด (fibroglandular tissue) รังสีแพทย์แบ่งความหนาแน่นในรายงานแมมโมแกรมเป็น 4 ระดับ
A เป็นไขมันเกือบทั้งหมด B มีเนื้อต่อมกระจายเป็นหย่อม C แน่นไม่สม่ำเสมอ และ D แน่นมาก ระดับ C และ D เรียกรวมว่า “เต้านมแน่น” ซึ่งเป็นลักษณะปกติ ไม่ใช่โรค

ภาพขาวซ้อนขาว: ทำไมก้อนถูกบัง

บนภาพแมมโมแกรม ไขมันปล่อยรังสีผ่านได้มากจึงเป็นสีเทาเข้ม ส่วนเนื้อต่อมและก้อนเนื้อดูดกลืนรังสีใกล้เคียงกันจึงเป็นสีขาวทั้งคู่ ในเต้านมแน่น ก้อนสีขาวจึงซ่อนอยู่ในพื้นสีขาว
เปรียบเหมือนหาก้อนหิมะบนพื้นหิมะ การศึกษาผู้หญิง 11,130 คนที่ตรวจคัดกรอง 27,825 ครั้ง (Kolb 2002) พบความไวของแมมโมแกรมเหลือร้อยละ 48 ในกลุ่มเต้านมแน่นที่สุด
ข้อมูลแมมโมแกรมคัดกรอง 463,372 ครั้งในผู้หญิง 329,495 คน (Carney 2003) พบความไวร้อยละ 87.0 ในเต้านมไขมัน และลดเหลือร้อยละ 62.9 ในเต้านมแน่นมาก
ความไวยังเพิ่มตามอายุ จากร้อยละ 68.6 ในอายุ 40–44 ปี เป็นร้อยละ 83.3 ในอายุ 80–89 ปี

ความไว (sensitivity) คือสัดส่วนของมะเร็งที่การตรวจหาเจอ ตัวเลขมาจากการคัดกรองผู้หญิงอายุ 40 ปีขึ้นไปเป็นหลัก

เต้านมแน่นลดลงตามอายุ แต่ไม่ได้หายไปทันทีที่อายุ 40

การทบทวนแมมโมแกรม 7,007 ครั้ง (Checka 2012) พบเต้านมแน่นร้อยละ 74 ในผู้หญิงอายุ 40–49 ปี ร้อยละ 57 ในวัย 50 ปี ร้อยละ 44 ในวัย 60 ปี และร้อยละ 36 ในวัย 70 ปี
ผู้หญิงอายุต่ำกว่า 40 ปีจึงมีโอกาสเต้านมแน่นสูงยิ่งกว่า แต่ก็มีบางคนที่อายุน้อยและเต้านมเป็นไขมันมาก ความหนาแน่นจึงต้องดูเป็นรายคน

เต้านมแน่นยังเป็นปัจจัยเสี่ยงด้วย

การศึกษาแบบ case-control 1,112 คู่ (Boyd 2007) พบว่าผู้ที่มีเนื้อแน่นตั้งแต่ร้อยละ 75 ของภาพ มีความเสี่ยงมะเร็งเต้านมสูงกว่าผู้ที่มีเนื้อแน่นน้อยกว่าร้อยละ 10 (odds ratio 4.7)
เต้านมแน่นจึงมีผลสองทาง คือทำให้แมมโมแกรมเห็นยากขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงเล็กน้อยถึงปานกลาง แต่ความเสี่ยงสัมบูรณ์ในวัย 30 ปียังต่ำ

2. อัลตราซาวด์เต้านม: เด่นตรงไหน และข้อจำกัดที่ควรรู้

เมื่อมีอาการ อัลตราซาวด์คือการตรวจแรกในวัยต่ำกว่า 40 ปี

การศึกษาผู้หญิงอายุ 30–39 ปีที่มีอาการเฉพาะที่ 1,208 กรณีใน 954 คน (Lehman 2012) พบเป็นมะเร็งร้อยละ 1.9 (23 กรณี)
อัลตราซาวด์มีความไวร้อยละ 95.7 เทียบกับแมมโมแกรมร้อยละ 60.9 และค่าทำนายผลลบ (NPV) ร้อยละ 99.9 แปลว่าถ้าอัลตราซาวด์บริเวณที่มีอาการปกติ โอกาสพลาดมะเร็งต่ำมาก
แนวทางของวิทยาลัยรังสีแพทย์อเมริกันปี 2022 (ACR Appropriateness Criteria 2022) ให้อัลตราซาวด์เป็นการตรวจแรกเมื่อคลำเจอก้อนในผู้หญิงอายุต่ำกว่า 30 ปี
อายุ 30–39 ปีใช้อัลตราซาวด์หรือแมมโมแกรมได้ และตั้งแต่ 40 ปีเริ่มด้วยแมมโมแกรมหรือภาพสามมิติ (tomosynthesis)

ข้อจำกัด: ผลบวกลวงและจุดหินปูน

อัลตราซาวด์มีความจำเพาะต่ำกว่าแมมโมแกรม จึงเจอจุดที่ต้องนัดตามหรือเจาะชิ้นเนื้อบ่อยกว่า ในการศึกษาข้างต้นค่าทำนายผลบวกของอัลตราซาวด์อยู่ที่ร้อยละ 13.2 แปลว่าก้อนที่ดูน่าสงสัยส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง
อัลตราซาวด์ยังเห็นจุดหินปูนขนาดเล็กได้ไม่ดี และผลขึ้นกับความชำนาญของผู้ตรวจ ถ้าตรวจในแพ็กเกจแล้วได้ผล BI-RADS 3 หรือ 4 ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง แต่ต้องไปตามขั้นตอนต่อให้ครบ

อัลตราซาวด์เสริมในการคัดกรอง: เพิ่มการพบมะเร็ง แต่เพิ่มผลบวกลวง

การทดลอง J-START ในญี่ปุ่น สุ่มผู้หญิงอายุ 40–49 ปี 72,998 คน (Ohuchi 2016) พบว่าการเพิ่มอัลตราซาวด์เข้ากับแมมโมแกรมเพิ่มความไวจากร้อยละ 77.0 เป็น 91.1
และพบมะเร็งมากขึ้น (ร้อยละ 0.50 เทียบกับ 0.32) ส่วนใหญ่เป็นระยะ 0 และ 1 แต่ความจำเพาะลดลงจากร้อยละ 91.4 เป็น 87.7 การศึกษา ACRIN 6666 ในผู้หญิงเสี่ยงสูงที่มีเต้านมแน่น 2,809 คน (Berg 2008)
พบมะเร็งเพิ่ม 4.2 รายต่อผู้ตรวจ 1,000 คน แต่ก้อนที่แนะนำเจาะจากอัลตราซาวด์เป็นมะเร็งเพียงร้อยละ 8.9 เทียบกับร้อยละ 22.6 จากแมมโมแกรม
สรุปคือ อัลตราซาวด์เสริมเพิ่มการพบมะเร็ง แต่ก็เพิ่มผลบวกลวง และงานวิจัยทั้งหมดนี้ทำในผู้หญิงอายุ 40 ปีขึ้นไปหรือกลุ่มเสี่ยงสูง ไม่ใช่ผู้หญิงอายุ 30 ปีที่ความเสี่ยงทั่วไป

ตารางสรุปงานวิจัยแมมโมแกรมและอัลตราซาวด์

งานวิจัยคัดกรองส่วนใหญ่ทำในผู้หญิงอายุ 40 ปีขึ้นไป การนำไปใช้กับวัย 30 ปีต้องคำนึงว่าโอกาสพบมะเร็งต่ำกว่ามาก

3. แมมโมแกรมเหมาะกับใคร และทำไมเริ่มที่อายุ 40 ปี

ทำไมแนวทางคัดกรองเริ่มที่ 40 ปี

แมมโมแกรมเป็นการตรวจคัดกรองชนิดเดียวที่มีการทดลองยืนยันว่าลดการเสียชีวิตจากมะเร็งเต้านม คณะทำงานบริการป้องกันโรคแห่งสหรัฐฯ ปี 2024 (USPSTF 2024)
แนะนำแมมโมแกรมทุก 2 ปีในผู้หญิงความเสี่ยงทั่วไปอายุ 40–74 ปี และระบุว่าหลักฐานยังไม่พอจะสรุปประโยชน์ของอัลตราซาวด์หรือ MRI เสริมในผู้ที่มีเต้านมแน่น
วิทยาลัยรังสีแพทย์อเมริกัน (Monticciolo 2023) แนะนำทุกปีตั้งแต่อายุ 40 ปี
ก่อนอายุ 40 ปี มะเร็งเต้านมพบน้อยกว่ามาก ประโยชน์ของการคัดกรองจึงไม่คุ้มกับผลบวกลวงและรังสี

ข้อมูลผู้หญิงไทยและเอเชีย

ข้อมูลทะเบียนมะเร็งเชียงใหม่ 5,417 ราย (Sripan 2017) พบผู้ป่วยอายุต่ำกว่า 40 ปีร้อยละ 15 และอัตราอุบัติการณ์ในกลุ่มนี้คงที่ราว 6.8 ต่อแสนคนต่อปี ขณะที่กลุ่มอายุ 40 ปีขึ้นไปเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง
การทบทวนการคัดกรองในเอเชีย (Chotai 2025) พบว่าผู้หญิงเอเชียป่วยสูงสุดเร็วกว่าชาวตะวันตกราว 10 ปี คือช่วงอายุ 40–50 ปี
นี่คือเหตุผลที่ไม่ควรรอถึง 50 ปี แต่ก็ไม่ได้แปลว่าผู้หญิงอายุ 30 ปีที่ความเสี่ยงทั่วไปต้องตรวจภาพทุกปี

จุดหินปูนขนาดเล็ก: งานที่แมมโมแกรมทำได้ดีกว่า

มะเร็งท่อน้ำนมระยะแรก (ductal carcinoma in situ) จำนวนมากแสดงตัวเป็นจุดหินปูนขนาดเล็กเท่านั้น ซึ่งแมมโมแกรมเห็นได้ดีกว่าอัลตราซาวด์
ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมอายุต่ำกว่า 40 ปีที่เชียงใหม่ (Muttarak 2003) ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 23.5 ของผู้ป่วยทั้งหมดในโรงพยาบาล
แมมโมแกรมพบความผิดปกติร้อยละ 93.8 และพบหินปูนร้อยละ 28.7 แม้เต้านมส่วนใหญ่จะแน่น ดังนั้นเมื่อแพทย์สงสัยมะเร็ง แมมโมแกรมยังมีบทบาทแม้อายุน้อย

รังสีจากแมมโมแกรม: น้อย แต่ไม่ควรรับโดยไม่มีข้อบ่งชี้

แมมโมแกรมดิจิทัล 2 ท่าได้รับรังสีเฉลี่ย 3.7 มิลลิเกรย์ (Hendrick 2010) ความเสี่ยงมะเร็งเต้านมที่ทำให้เสียชีวิตจากการตรวจครั้งเดียวที่อายุ 40 ปีประมาณ 1.3 รายต่อแสนคน และยิ่งอายุน้อยยิ่งไวต่อรังสี
แบบจำลองการตรวจทุกปีในผู้หญิง 100,000 คนอายุ 40–74 ปี (Miglioretti 2016) ประเมินว่าเกิดมะเร็งจากรังสี 125 รายและเสียชีวิต 16 ราย เทียบกับป้องกันการเสียชีวิตจากมะเร็งเต้านมได้ 968 ราย
เมื่อมีข้อบ่งชี้ ประโยชน์จึงมากกว่าความเสี่ยงชัดเจน แต่ในวัย 30 ปีที่ไม่มีอาการและความเสี่ยงทั่วไป ไม่มีเหตุผลที่จะรับรังสีนี้

4. เกณฑ์ตรวจเต้านมตามอายุและความเสี่ยง

ขั้นแรก: ประเมินความเสี่ยงภายในอายุ 25 ปี

วิทยาลัยรังสีแพทย์อเมริกันแนะนำให้ผู้หญิงทุกคนได้รับการประเมินความเสี่ยงมะเร็งเต้านมภายในอายุ 25 ปี เพื่อหากลุ่มที่ต้องเริ่มตรวจเร็ว
คำถามสำคัญคือ มีญาติสายตรงเป็นมะเร็งเต้านมหรือรังไข่ตั้งแต่อายุน้อยไหม มีญาติผู้ชายเป็นมะเร็งเต้านมไหม มีใครในครอบครัวตรวจพบยีน BRCA หรือไม่ และเคยฉายรังสีบริเวณหน้าอกก่อนอายุ 30 ปีหรือไม่
คำถามที่แพทย์ถามในห้องตรวจจึงเป็นส่วนหนึ่งของการประเมินนี้

ตารางเกณฑ์ตรวจตามกลุ่มอายุและความเสี่ยง

รอบการตรวจในประเทศไทยขึ้นกับสิทธิการรักษาและนโยบายของแต่ละโรงพยาบาล ให้ยึดตามคำแนะนำของแพทย์ที่ดูแลคุณ

กลุ่มเสี่ยงสูง: ต้องเริ่มเร็วและใช้ MRI

วิทยาลัยรังสีแพทย์อเมริกันแนะนำว่า ผู้ที่มีความเสี่ยงจากพันธุกรรม ผู้ที่คำนวณความเสี่ยงตลอดชีวิตได้ตั้งแต่ร้อยละ 20 และผู้ที่เคยได้รับรังสีบริเวณหน้าอกตอนอายุน้อย
ควรตรวจ MRI เต้านมทุกปีตั้งแต่อายุ 25–30 ปี ร่วมกับแมมโมแกรมที่เริ่มอายุ 25–40 ปีตามชนิดความเสี่ยง โดยผู้ที่มียีน BRCA และทำ MRI ทุกปีอาจเลื่อนแมมโมแกรมไปเริ่มที่อายุ 40 ปีได้
ผู้ที่มีแม่ พี่สาว หรือน้องสาวเป็นมะเร็งเต้านมตั้งแต่อายุน้อย บางแนวทางใช้หลักเริ่มตรวจก่อนอายุที่ญาติป่วยราว 10 ปี ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการตรวจยีนก่อน ดูเพิ่มในบทความยีน BRCA กับมะเร็งเต้านมและรังไข่

สังเกตเต้านมตัวเอง: รู้จักภาวะปกติของตัวเอง

การทดลองแบบสุ่มในเซี่ยงไฮ้ ผู้หญิง 266,064 คน (Thomas 2002) พบว่าการฝึกคลำเต้านมแบบเข้มข้นไม่ได้ลดการเสียชีวิตจากมะเร็งเต้านม (risk ratio 1.04) แต่ทำให้เจาะชิ้นเนื้อก้อนที่ไม่ร้ายแรงมากขึ้น
แนวทางปัจจุบันจึงเน้น “การรู้จักเต้านมตัวเอง” (breast awareness) คือรู้ว่าปกติเต้านมของตัวเองเป็นอย่างไร ถ้าจะคลำ ช่วงไม่กี่วันหลังประจำเดือนหมดเต้านมจะคัดตึงน้อยที่สุด
สิ่งสำคัญไม่ใช่ทำตามตารางเป๊ะ แต่คือเมื่อพบความเปลี่ยนแปลงตามหัวข้ออาการที่ต้องรีบพบแพทย์ ให้ไปตรวจทันที

ถ้าจะซื้อแพ็กเกจตรวจเต้านมในวัยต่ำกว่า 40 ปี

• บอกแพทย์ตามจริงเรื่องอาการ ประวัติครอบครัว และการใช้ฮอร์โมน เพราะคำตอบเปลี่ยนวิธีตรวจที่เหมาะสม
• ถ้าไม่มีอาการและความเสี่ยงทั่วไป การตรวจร่างกายโดยแพทย์และการประเมินความเสี่ยงคือส่วนที่มีประโยชน์ที่สุด ถ้าจะตรวจภาพ อัลตราซาวด์เหมาะกว่าแมมโมแกรม
• เข้าใจไว้ก่อนว่าอัลตราซาวด์อาจเจอถุงน้ำหรือก้อนไม่ร้ายแรงที่ต้องนัดตาม ซึ่งพบบ่อยและส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง
• เก็บรายงานและภาพไว้ทุกครั้ง เพื่อใช้เทียบในการตรวจครั้งต่อไปหรือเมื่อเปลี่ยนโรงพยาบาล

ตารางเปรียบเทียบวิธีตรวจและดูแลสุขภาพเต้านม

ตารางนี้ใช้ชื่อวิธีตรวจทั่วไป ไม่ระบุชื่อการค้าของเครื่องหรือโรงพยาบาล การเลือกวิธีตรวจควรตัดสินใจร่วมกับแพทย์ตามอายุ อาการ และความเสี่ยง

ความเชื่อที่พบบ่อย เทียบกับหลักฐาน

“อายุน้อยทำแมมโมแกรมไปก็ไม่เห็นอะไร”

ในการคัดกรองคนไม่มีอาการ แมมโมแกรมเห็นยากจริงในเต้านมแน่น แต่เมื่อสงสัยมะเร็ง แมมโมแกรมยังช่วยได้ โดยเฉพาะการเห็นจุดหินปูน แนวทางให้ใช้ได้ในอายุ 30–39 ปีเมื่อมีอาการ

“ผู้หญิงอายุต่ำกว่า 40 ปีทุกคนต้องอัลตราซาวด์เต้านมทุกปี”

สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงทั่วไปและไม่มีอาการ ยังไม่มีแนวทางใดแนะนำ สิ่งที่แนะนำคือประเมินความเสี่ยงและสังเกตความเปลี่ยนแปลง

“อายุ 40 ปีขึ้นไปทุกคนต้องทำแมมโมแกรมคู่อัลตราซาวด์ทุกปี”

มาตรฐานคือแมมโมแกรม อัลตราซาวด์เสริมเพิ่มการพบมะเร็งในเต้านมแน่นแต่เพิ่มผลบวกลวง และคณะทำงานบริการป้องกันโรคแห่งสหรัฐฯ ระบุว่าหลักฐานยังไม่พอ จึงควรตัดสินใจร่วมกับแพทย์ตามความเสี่ยง

“คลำเต้านมเองทุกเดือนก็แทนการตรวจได้”

การฝึกคลำแบบเข้มข้นไม่ลดการเสียชีวิตในการทดลองขนาดใหญ่ การสังเกตเต้านมช่วยให้รู้ความเปลี่ยนแปลง แต่ไม่ใช้แทนแมมโมแกรมเมื่อถึงเกณฑ์อายุหรือเมื่อเป็นกลุ่มเสี่ยงสูง

“รังสีจากแมมโมแกรมอันตรายมาก ไม่ควรทำ”

รังสีต่ำมาก และเมื่อถึงเกณฑ์ ประโยชน์มากกว่าความเสี่ยงชัดเจน ที่ไม่แนะนำในวัย 30 ปีความเสี่ยงทั่วไป เพราะประโยชน์ยังน้อย ไม่ใช่เพราะรังสีอันตรายมาก

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ทำไมอายุ 32 ปีแพทย์ถึงแนะนำอัลตราซาวด์มากกว่าแมมโมแกรม?

เพราะผู้หญิงอายุน้อยส่วนใหญ่มีเนื้อเต้านมแน่น ซึ่งบนภาพแมมโมแกรมเป็นสีขาวเหมือนก้อนเนื้อ จึงบังก้อนได้ ในผู้หญิงอายุ 30–39 ปีที่มีอาการ อัลตราซาวด์มีความไวร้อยละ 95.7 เทียบกับแมมโมแกรมร้อยละ 60.9 อัลตราซาวด์ยังแยกถุงน้ำกับก้อนเนื้อตันได้และไม่ใช้รังสี จึงเป็นการตรวจแรกที่เหมาะกว่าในวัยนี้

เต้านมแน่นทำให้แมมโมแกรมแม่นยำน้อยลงแค่ไหน?

ข้อมูลจากแมมโมแกรมคัดกรอง 463,372 ครั้งพบความไวร้อยละ 87.0 ในเต้านมที่เป็นไขมันเกือบทั้งหมด แต่ลดเหลือร้อยละ 62.9 ในเต้านมที่แน่นมาก อีกการศึกษาพบเหลือเพียงร้อยละ 48 ในกลุ่มที่แน่นที่สุด เนื้อเต้านมแน่นยังสัมพันธ์กับความเสี่ยงมะเร็งที่สูงขึ้นด้วย

ผู้หญิงอายุต่ำกว่า 40 ปีที่ไม่มีอาการ ต้องตรวจอัลตราซาวด์เต้านมทุกปีไหม?

สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงทั่วไปและไม่มีอาการ ยังไม่มีแนวทางใดแนะนำให้ตรวจภาพคัดกรองเป็นประจำก่อน 40 ปี เพราะโอกาสพบมะเร็งต่ำและอัลตราซาวด์มีผลบวกลวงพอสมควร ซึ่งอาจนำไปสู่การนัดติดตามหรือเจาะชิ้นเนื้อโดยไม่จำเป็น สิ่งที่ควรทำคือประเมินความเสี่ยงภายในอายุ 25 ปี สังเกตความเปลี่ยนแปลงของเต้านม และพบแพทย์เมื่อมีอาการ

ควรเริ่มทำแมมโมแกรมเมื่ออายุเท่าไร?

สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงทั่วไป คณะทำงานบริการป้องกันโรคแห่งสหรัฐฯ ปี 2024 แนะนำแมมโมแกรมทุก 2 ปีตั้งแต่อายุ 40 ถึง 74 ปี ส่วนวิทยาลัยรังสีแพทย์อเมริกันแนะนำทุกปีตั้งแต่อายุ 40 ปี ในประเทศไทยควรปรึกษาแพทย์เรื่องรอบการตรวจตามสิทธิและความเสี่ยงของแต่ละคน ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงอาจต้องเริ่มเร็วกว่านี้

คลำเจอก้อนตอนอายุต่ำกว่า 40 ปี ควรตรวจอะไรก่อน?

ควรพบแพทย์โดยไม่ต้องรอรอบตรวจประจำปี แนวทางของวิทยาลัยรังสีแพทย์อเมริกันให้อัลตราซาวด์เป็นการตรวจแรกในผู้หญิงอายุต่ำกว่า 30 ปี ส่วนอายุ 30–39 ปีใช้อัลตราซาวด์หรือแมมโมแกรมได้ ถ้าภาพดูน่าสงสัยจะทำแมมโมแกรมเพิ่มและเจาะชิ้นเนื้อ ในผู้หญิงอายุ 30–39 ปีที่มีอาการ พบเป็นมะเร็งราวร้อยละ 1.9 ส่วนใหญ่จึงเป็นภาวะไม่ร้ายแรง

ใครบ้างที่ควรเริ่มตรวจเร็วกว่าอายุ 40 ปี?

ผู้ที่มีการกลายพันธุ์ของยีน เช่น BRCA1 หรือ BRCA2 ผู้ที่มีความเสี่ยงตลอดชีวิตตั้งแต่ร้อยละ 20 ขึ้นไป หรือเคยฉายรังสีบริเวณหน้าอกตอนอายุน้อย วิทยาลัยรังสีแพทย์อเมริกันแนะนำ MRI เต้านมทุกปีตั้งแต่อายุ 25–30 ปี ร่วมกับแมมโมแกรมตามชนิดความเสี่ยง ผู้ที่มีแม่ พี่สาว หรือน้องสาวเป็นมะเร็งเต้านมตั้งแต่อายุน้อย ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการประเมินความเสี่ยงและการตรวจยีน

รังสีจากแมมโมแกรมอันตรายไหม?

ปริมาณรังสีต่ำ แมมโมแกรมดิจิทัล 2 ท่าได้รับรังสีเฉลี่ย 3.7 มิลลิเกรย์ และประเมินความเสี่ยงมะเร็งเต้านมที่ทำให้เสียชีวิตจากการตรวจครั้งเดียวที่อายุ 40 ปีราว 1.3 รายต่อแสนคน แบบจำลองการตรวจทุกปีจากอายุ 40 ถึง 74 ปีพบว่าป้องกันการเสียชีวิตได้ 968 รายต่อแสนคน เทียบกับการเสียชีวิตจากรังสี 16 ราย เนื้อเต้านมของคนอายุน้อยไวต่อรังสีมากกว่า จึงไม่ตรวจโดยไม่มีข้อบ่งชี้

ผลอัลตราซาวด์เจอก้อนหรือถุงน้ำ ต้องกังวลแค่ไหน?

ดูจากระดับ BI-RADS ในรายงาน ถุงน้ำธรรมดาหรือก้อนที่ดูไม่ร้ายแรงมักเป็น BI-RADS 2 ซึ่งตรวจตามรอบปกติ BI-RADS 3 คือน่าจะไม่ร้ายแรง มักนัดอัลตราซาวด์ซ้ำใน 6 เดือน ส่วน BI-RADS 4 หรือ 5 ควรเจาะชิ้นเนื้อ ผลบวกลวงพบได้บ่อย ในการศึกษาหนึ่งก้อนที่แนะนำเจาะจากอัลตราซาวด์เป็นมะเร็งเพียงร้อยละ 8.9

กลไกทางวิทยาศาสตร์: รังสีเอกซ์ คลื่นเสียง และสนามแม่เหล็ก มองเต้านมต่างกันอย่างไร

สรุปโดย ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์:
แมมโมแกรมสร้างภาพจากการที่เนื้อเยื่อแต่ละชนิดดูดกลืนรังสีเอกซ์พลังงานต่ำไม่เท่ากัน ไขมันดูดกลืนน้อยจึงเป็นสีเข้ม ส่วนเนื้อต่อม พังผืด และเซลล์มะเร็งดูดกลืนใกล้เคียงกันจึงเป็นสีขาว
ภาพแมมโมแกรมเป็นภาพฉายสองมิติ เนื้อต่อมหลายชั้นจึงซ้อนกันจนบังก้อนได้ ส่วนจุดหินปูนดูดกลืนรังสีสูงมาก จึงยังเห็นเป็นจุดขาวสว่างแม้ในเต้านมแน่น

อัลตราซาวด์ส่งคลื่นเสียงความถี่สูงแล้วรับเสียงสะท้อนจากรอยต่อของเนื้อเยื่อที่มีค่าความต้านทานเสียงต่างกัน ถุงน้ำไม่สะท้อนเสียงจึงเป็นสีดำมีขอบเรียบ ก้อนตันสะท้อนเสียงน้อยกว่าเนื้อต่อมรอบข้าง
และดูรูปร่าง ขอบ และทิศทางของก้อนได้ ข้อดีนี้ไม่ลดลงในเต้านมแน่น แต่จุดหินปูนขนาดเล็กมักเล็กเกินกว่าที่คลื่นเสียงจะแยกได้ชัด
MRI ใช้สารทึบสีที่สะสมในเส้นเลือดใหม่รอบเซลล์มะเร็ง จึงไม่ขึ้นกับความหนาแน่น ส่วนความหนาแน่นของเต้านมสัมพันธ์กับฮอร์โมนเอสโตรเจน และค่อยๆ ลดลงเมื่อหน่วยต่อมน้ำนมฝ่อตัวตามอายุและหลังหมดประจำเดือน

บทความที่เกี่ยวข้อง

E-E-A-T และแหล่งอ้างอิงทางวิชาการ

1. Kolb TM, et al. Comparison of the performance of screening mammography, physical examination, and breast US and evaluation of factors that influence them: an analysis of 27,825 patient evaluations. Radiology. 2002. PubMed 12355001
2. Carney PA, et al. Individual and combined effects of age, breast density, and hormone replacement therapy use on the accuracy of screening mammography. Ann Intern Med. 2003. PubMed 12558355
3. Lehman CD, et al. Accuracy and value of breast ultrasound for primary imaging evaluation of symptomatic women 30-39 years of age. AJR Am J Roentgenol. 2012. PubMed 23096195
4. Expert Panel on Breast Imaging (Klein KA, et al). ACR Appropriateness Criteria Palpable Breast Masses: 2022 Update. J Am Coll Radiol. 2023. PubMed 37236740
5. Ohuchi N, et al. Sensitivity and specificity of mammography and adjunctive ultrasonography to screen for breast cancer in the Japan Strategic Anti-cancer Randomized Trial (J-START). Lancet. 2016. PubMed 26547101
6. Berg WA, et al. Combined screening with ultrasound and mammography vs mammography alone in women at elevated risk of breast cancer. JAMA. 2008. PubMed 18477782
7. US Preventive Services Task Force. Screening for Breast Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA. 2024. PubMed 38687503
8. Monticciolo DL, et al. Breast Cancer Screening for Women at Higher-Than-Average Risk: Updated Recommendations From the ACR. J Am Coll Radiol. 2023. PubMed 37150275
9. Miglioretti DL, et al. Radiation-Induced Breast Cancer Incidence and Mortality From Digital Mammography Screening: A Modeling Study. Ann Intern Med. 2016. PubMed 26756460
10. Hendrick RE. Radiation doses and cancer risks from breast imaging studies. Radiology. 2010. PubMed 20736332
11. Thomas DB, et al. Randomized trial of breast self-examination in Shanghai: final results. J Natl Cancer Inst. 2002. PubMed 12359854
12. Checka CM, et al. The relationship of mammographic density and age: implications for breast cancer screening. AJR Am J Roentgenol. 2012. PubMed 22358028
13. Boyd NF, et al. Mammographic density and the risk and detection of breast cancer. N Engl J Med. 2007. PubMed 17229950
14. Sripan P, et al. Trends in Female Breast Cancer by Age Group in the Chiang Mai Population. Asian Pac J Cancer Prev. 2017. PubMed 28612595
15. Muttarak M, et al. Breast cancer in women under 40 years: preoperative detection by mammography. Ann Acad Med Singap. 2003. PubMed 12968544
16. Chotai N, et al. Breast Cancer Screening in Asian Countries: Epidemiology, Screening Practices, Outcomes, Challenges, and Future Directions. Korean J Radiol. 2025. PubMed 40736408

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์