หมวดต่อมไร้ท่อ · อัปเดต 22 ตุลาคม 2026

เบาหวานมองพร่า: ต้อกระจก จอตาบวม และผลของคนหนึ่งคน

บทความโดย

คำตอบด่วน

น้ำตาลสูงต่อเนื่องสัมพันธ์กับโรคตาจากเบาหวานในการทดลองใหญ่สองเรื่อง ผลสายตาของคนหนึ่งคนไม่ใช่ผลของคนถัดไป ยาฉีดกลุ่มต้านวีอีจีเอฟช่วยการมองเห็นในจอตาบวมตรงกลาง ส่วนการผ่าและวิธีดูแลหลังผ่าเป็นคำสั่งของจักษุแพทย์

สัญญาณที่ต้องติดต่อทีมผ่าตัดในวันเดียวกัน

  • ปวดตามากขึ้น กินยาแก้ปวดที่สั่งไว้แล้วยังไม่ทุเลา
  • มองมืดลงทันทีเมื่อเทียบกับช่วงหลังผ่า
  • ตาแดงมากขึ้นหรือมีขี้ตาเพิ่มขึ้น
  • เห็นแสงวาบหรือมีม่านดำบังภาพ

รายการนี้ไม่แทนใบนัดของทีมผ่าตัด ถ้ามีอาการเหล่านี้ให้ติดต่อหน่วยที่ผ่าหรือไปห้องฉุกเฉินในวันนั้น

1. เรื่องของคนหนึ่งคนไม่ใช่อัตราของกลุ่ม

สมาชิกท่านหนึ่งเล่าว่ามองพร่าและเห็นภาพซ้อน แล้วผ่าต้อกระจกพร้อมฉีดยาที่ตาทั้งสองข้างในคราวเดียวกัน หลังจากนั้นมองได้ชัดขึ้น หน้านี้ใช้เรื่องนั้นเป็นคำถาม ไม่ใช้เป็นผลที่คนถัดไปจะได้แบบเดียวกัน

ต้อกระจกคือเลนส์ขุ่น จอตาบวมจากเบาหวานคือจุดกลางของจอตาบวม สองอย่างอยู่คนละชิ้นส่วนและเกิดพร้อมกันได้ ภาพเบลอกับภาพซ้อนจริงไม่ใช่อาการเดียวกัน ภาพซ้อนจริงหมายถึงเห็นสองภาพ จักษุแพทย์เป็นผู้แยกสาเหตุ

2. น้ำตาลสูงต่อเนื่องกับโรคตา ในการทดลองใหญ่

การศึกษา DCCT (PMID 8366922) เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 จำนวน 1,441 คน ติดตามเฉลี่ย 6.5 ปี กลุ่มคุมเข้มลดการเกิดโรคจอตาใหม่ 76 เปอร์เซ็นต์ (ช่วงเชื่อมั่น 62–85) ใน 726 คนที่เริ่มต้นยังไม่มีโรคจอตา และชะลอการแย่ลง 54 เปอร์เซ็นต์ (39–66) ใน 715 คนที่มีโรคจอตาเล็กน้อย การเกิดโรคจอตารุนแรงลด 47 เปอร์เซ็นต์ (14–67) ภาวะน้ำตาลต่ำรุนแรงเพิ่มสองถึงสามเท่า ตัวเลขนี้ไม่ใช่ของเบาหวานชนิดที่ 2

UKPDS 33 (PMID 9742976) เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ที่เพิ่งวินิจฉัย 3,867 คน อายุมัธยฐาน 54 ปี ตลอด 10 ปี ค่าน้ำตาลสะสมในกลุ่มคุมเข้มอยู่ที่ 7.0 เปอร์เซ็นต์ (6.2–8.2) เทียบกับ 7.9 (6.9–8.8) ในกลุ่มปกติ จุดจบของหลอดเลือดเล็กลดลง 25 เปอร์เซ็นต์ (7–40) ซึ่งรวมความจำเป็นต้องยิงเลเซอร์ที่จอตา ภาวะน้ำตาลต่ำรุนแรงต่อปีอยู่ที่ 0.7 เปอร์เซ็นต์ในกลุ่มปกติ 1.0 กับ chlorpropamide 1.4 กับ glibenclamide และ 1.8 กับอินซูลิน น้ำหนักเพิ่มเฉลี่ย 2.9 กิโลกรัมในกลุ่มคุมเข้ม เป้าน้ำตาลของแต่ละคนจึงเป็นคำสั่งของแพทย์ ไม่ใช่การไล่ตัวเลขให้ต่ำกว่า 7 ด้วยการเพิ่มยาเอง

3. ยาฉีดในจอตาบวมตรงกลาง ไม่ใช่สูตรผ่าสองข้าง

การทดลอง (PMID 25692915) สุ่มผู้ใหญ่ 660 คนที่มีจอตาบวมตรงกลางจากเบาหวาน ได้ยาฉีดในวุ้นตาชนิด aflibercept, bevacizumab หรือ ranibizumab ที่ 1 ปี คะแนนการมองเห็นเพิ่มเฉลี่ย 13.3, 9.7 และ 11.2 ตัว ตามลำดับ ความต่างระหว่างชนิดยาในภาพรวมไม่ได้มีนัยสำคัญทางคลินิก เพราะมาจากตาที่เริ่มต้นมองแย่กว่า เมื่อเริ่มต้นราว 20/32 ถึง 20/40 การเพิ่มอยู่ราว 8 ตัวและไม่ต่างกัน เมื่อเริ่มต้นราว 20/50 หรือแย่กว่า คะแนนเพิ่ม 18.9, 11.8 และ 14.2 ตัว หน้านี้ไม่ใส่ขนาดยา ขนาดยาเป็นของจักษุแพทย์ และการทดลองนี้ไม่ได้ผ่าต้อกระจกพร้อมกันและไม่ได้ทำสองข้างในวันเดียวกัน

อีกชุดเป็นบันทึกย้อนหลังศูนย์เดียว 73 ตาที่มีประวัติจอตาบวม และได้ triamcinolone ตอนผ่าต้อกระจก (PMID 42770052) การมองเห็นดีขึ้นทุกช่วงที่ตรวจ แต่ความหนาจอตาเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยที่ 6 เดือนและ 1 ปี มี 17 ตาที่ต้องฉีดยาซ้ำภายใน 1 ปี 3 ตาเริ่มยาหยอดลดความดันตา และ 4 ตาต้องเพิ่มยาหยอดนั้น ไม่มีตาในชุดนี้ที่ติดเชื้อในลูกตา ชุดนี้เล็กและเป็นสเตียรอยด์ ไม่ใช่หลักฐานว่าผ่าพร้อมฉีดแล้วจอตาสงบในทุกคน

ยังไม่มีแบบประเมินชั้นเบาหวานขึ้นตา

วิเคราะห์ระดับความรุนแรงและรับคำแนะนำเฉพาะบุคคลจาก Advisory team ของเรา ยังไม่มีแบบประเมินชั้นเบาหวานขึ้นตา แบบทดสอบชั้นอื่นตรวจตาไม่ได้และไม่บอกว่าต้องผ่าหรือต้องฉีดยา หากมีสัญญาณในหัวข้อด้านบนให้ติดต่อทีมผ่าตัดก่อน

ดูสัญญาณที่ต้องติดต่อแพทย์ในหน้านี้

4. หลังผ่า ให้ยึดใบสั่งของทีมที่ผ่า

จำนวนวันที่ห้ามน้ำเข้าตา ท่าตอนนอน วิธีเช็ดตา และชนิดยาหยอด อยู่ในคำสั่งของทีมผ่าตัดแต่ละคน หน้านี้ไม่แทนใบนั้น การผ่าสองข้างในวันเดียวกันเป็นการตัดสินใจของจักษุแพทย์กับคนคนนั้น ไม่ใช่ขั้นตอนมาตรฐานที่ทุกคนต้องทำ

ตารางแยกคำถามก่อนพบแพทย์ ไม่ได้แยกโรคให้คนคนหนึ่ง

รูปแบบสิ่งที่พบบ่อยผู้ที่ตัดสิน
เลนส์ขุ่นภาพฝ้าทั้งภาพ แสงกระจายจักษุแพทย์ หลังขยายม่านตา
จอตากลางบวมภาพกลางพร่าหรือเส้นเบี้ยวจักษุแพทย์ ร่วมกับภาพสแกนจอตา
หลังผ่าปวดมาก มองมืดลง ขี้ตาเพิ่ม แสงวาบหรือม่านดำทีมผ่าตัดในวันเดียวกัน

ตารางเปรียบเทียบสิ่งที่มีหลักฐาน กับสิ่งที่หน้านี้ไม่สั่ง

แนวทางหลักฐานที่อ่านได้ขอบเขต
คุมน้ำตาลเข้มในการทดลองDCCT ชนิดที่ 1 และ UKPDS ชนิดที่ 2 ลดเหตุการณ์ที่ตามีน้ำตาลต่ำมากขึ้น ไม่ใช่เป้าให้เพิ่มยาเอง
ยาต้านวีอีจีเอฟในจอตาบวมตรงกลางคะแนนการมองเห็นเพิ่มที่ 1 ปีใน 660 คนไม่ได้ผ่าต้อพร้อมกัน และไม่ได้ทำสองข้างในวันเดียวกัน
สเตียรอยด์ตอนผ่าต้อ ในตาที่เคยจอตาบวม73 ตา การมองเห็นดีขึ้น แต่ความหนากลับมาเพิ่มชุดเล็ก มีตาที่ต้องฉีดซ้ำและมียาหยอดความดันตา
คำสั่งหลังผ่าบนอินเทอร์เน็ตไม่มีในบทคัดย่อชุดนี้ใช้ใบสั่งของทีมผ่าตัด

5. รอบตรวจตา

บทคัดย่อของบทเบาหวานขึ้นตาในมาตรฐานสมาคมเบาหวานอเมริกันปี 2025 (PMID 39651973) ไม่ได้ระบุจำนวนปีของรอบตรวจ หน้านี้จึงไม่กำหนดว่าทุกคนต้องตรวจทุกปี ให้ใช้รอบที่แพทย์เบาหวานและจักษุแพทย์สั่ง

ในตัวอย่าง 240 คนจากคลินิกนอกจักษุของโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยสี่แห่ง (PMID 39936065) 50.8 เปอร์เซ็นต์ไม่ได้ตรวจตาตามที่แนะนำในปีที่ผ่านมา นี่ไม่ใช่อัตราของประเทศไทย และช่วงเก็บข้อมูลคาบเกี่ยวกับการระบาด

กลไกเท่าที่บทคัดย่อชุดนี้รองรับ

ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์ สรุปว่า การคุมน้ำตาลเข้มในการทดลองชนิดที่ 1 และชนิดที่ 2 สัมพันธ์กับโรคจอตาที่เกิดใหม่หรือแย่ลงน้อยกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ โดยแลกกับน้ำตาลต่ำที่มากขึ้น จอตาบวมตรงกลางเป็นภาวะที่ยาฉีดกลุ่มต้านวีอีจีเอฟสามชนิดช่วยคะแนนการมองเห็นที่ 1 ปี ส่วนเลนส์ขุ่นเป็นคนละปัญหา การผ่าพร้อมฉีดสเตียรอยด์ในชุดเล็กทำให้มองดีขึ้นได้โดยที่ความหนาจอตายังกลับมาเพิ่ม หน้านี้ไม่ใช้คำอธิบายเรื่องทางเดินพอลิออลหรือเซลล์เพอริไซต์ เพราะไม่อยู่ในบทคัดย่อที่อ่านสำหรับหน้านี้

คำถามที่พบบ่อย

เบาหวานทำให้มองพร่าได้อย่างไร?

ต้อกระจกทำให้เลนส์ขุ่น จอตาบวมตรงกลางทำให้ภาพกลางพร่าหรือเบี้ยว สองอย่างเกิดในคนเดียวกันได้ ภาพซ้อนจริงเป็นการเห็นสองภาพ คนละแบบกับภาพเบลอ และจักษุแพทย์เป็นผู้แยก

ผ่าต้อกระจกพร้อมฉีดยาแล้วทุกคนจะมองชัดเหมือนกันหรือไม่?

ไม่ใช่ผลของคนถัดไป ในการทดลองจอตาบวมตรงกลาง ยาต้านวีอีจีเอฟสามชนิดเพิ่มคะแนนการมองเห็นที่ 1 ปี แต่ความต่างระหว่างชนิดยาไม่ได้มีนัยสำคัญทางคลินิกในภาพรวม เพราะมาจากตาที่เริ่มต้นมองแย่กว่า ในตา 73 ข้างที่มีประวัติจอตาบวมและได้สเตียรอยด์ตอนผ่าต้อ การมองเห็นดีขึ้น แต่ความหนาจอตากลับมาเพิ่มที่ 6 เดือนและ 1 ปี และ 17 ข้างต้องฉีดซ้ำภายใน 1 ปี

ต้องคุมน้ำตาลสะสมให้ต่ำกว่า 7 เปอร์เซ็นต์ทุกคนหรือไม่?

ในการศึกษา UKPDS กลุ่มคุมเข้มในเบาหวานชนิดที่ 2 มีค่าเฉลี่ยน้ำตาลสะสม 7.0 เปอร์เซ็นต์ เทียบกับ 7.9 ในกลุ่มปกติ และจุดจบหลอดเลือดเล็กซึ่งรวมการยิงเลเซอร์จอตาลดลง 25 เปอร์เซ็นต์ ช่วงเชื่อมั่น 7 ถึง 40 นี่เป็นผลของกลุ่ม ไม่ใช่เป้าที่ทุกคนต้องไล่ให้ต่ำกว่า 7 และกลุ่มคุมเข้มมีน้ำตาลต่ำกับน้ำหนักเพิ่มมากกว่า เป้าของแต่ละคนตั้งโดยแพทย์เจ้าของไข้

หลังผ่าต้องห้ามน้ำเข้าตา 1 เดือนและนอนหงายทุกคนหรือไม่?

หน้านี้ไม่กำหนดจำนวนวัน ท่านอน หรือวิธีเช็ดตา คำสั่งลายลักษณ์อักษรของทีมผ่าตัดมาก่อนข้อความบนอินเทอร์เน็ต

อาการใดต้องติดต่อทีมผ่าตัดในวันเดียวกัน?

ปวดตามากขึ้น มองมืดลงทันที ตาแดงหรือขี้ตามากขึ้น หรือเห็นแสงวาบกับม่านดำบังภาพ ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปห้องฉุกเฉินในวันนั้น

เบาหวานชนิดที่ 1 กับชนิดที่ 2 ใช้ตัวเลขเดียวกันหรือไม่?

คนละการทดลอง DCCT เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 การคุมเข้มลดการเกิดโรคจอตาใหม่ 76 เปอร์เซ็นต์ในคนที่เริ่มต้นยังไม่มีโรคจอตา และชะลอการแย่ลง 54 เปอร์เซ็นต์ในคนที่มีโรคจอตาเล็กน้อย แต่ภาวะน้ำตาลต่ำรุนแรงเพิ่มสองถึงสามเท่า UKPDS เป็นเบาหวานชนิดที่ 2

แหล่งอ้างอิง

ข้อจำกัดทางการแพทย์

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การตรวจตา คำวินิจฉัย หรือใบสั่งยาของบุคคล การผ่า การฉีดยา และเป้าน้ำตาลเป็นของทีมแพทย์เจ้าของไข้ หากปวดตามาก มองมืดลง หรือมีม่านดำบังภาพ ให้ติดต่อทีมผ่าตัดหรือไปห้องฉุกเฉินในวันนั้น