งูสวัดขึ้นหน้าอันตรายไหม? เมื่อไรเสี่ยงเข้าตา ต้องรีบกินยาภายในกี่ชั่วโมง
เมื่อไรพบจักษุแพทย์ในวันเดียวกัน
ผื่นที่หน้าอย่างเดียวไม่ใช่เหตุให้โทรรถฉุกเฉิน แต่ผื่นที่ตาหรือจมูก หรือการมองเห็นที่เปลี่ยน คือเหตุให้พบแพทย์ในวันเดียวกัน
หน้างูสวัดของ NHS ทบทวน 23 พฤศจิกายน 2023 ให้ขอพบแพทย์ด่วนเมื่อมีอาการงูสวัดและผื่นอยู่ที่ตาหรือจมูก หรือการมองเห็นเปลี่ยน หรือตั้งครรภ์ หรืออายุ 17 ปีหรือน้อยกว่า หรือภูมิคุ้มกันต่ำมาก เช่น ระหว่างเคมีบำบัด ในไทยนี่คือการพบแพทย์หรือจักษุแพทย์ในวันเดียวกัน ไม่ใช่การรอดูผื่นแห้งเอง
ให้เล่าในวันเดียวกันถ้ามีตาแดง ปวดตา แพ้แสงร่วมกับผื่นใกล้ตา ตามัวหรือการมองเห็นลดลง เห็นภาพซ้อนหรือขยับตาลำบาก หรือหนังตาบวมมาก ตาที่ยังไม่แดงในวันแรกไม่ได้ปิดเรื่องนี้ เพราะโรคที่ตาเกิดทีหลังผื่นผิวหนังได้
คำตอบสั้น
งูสวัดขึ้นหน้า ภาพเดียวไม่ตั้งชื่อโรค ผื่นที่หน้าผาก เปลือกตา หรือจมูกต้องให้จักษุแพทย์ดูในวันเดียวกัน เพราะตาอาจเกี่ยวแม้ตอนแรกยังเห็นแค่ผิวหนัง ยาต้านไวรัสเริ่มเร็วที่สุด แต่เลย 72 ชั่วโมงแล้วยังต้องให้แพทย์ตัดสิน
ภาพวันนี้ยังไม่ใช่ชื่อโรค
CDC Clinical Features of Shingles 10 พฤษภาคม 2024 บอกว่าเมื่อผื่นขึ้นแล้ว ลักษณะมักพอให้วินิจฉัยทางคลินิก แต่ถ้ายังไม่มีผื่น หรือเป็นงูสวัดที่ไม่มีผื่น การวินิจฉัยทางคลินิกอาจทำไม่ได้ ภาพถ่ายจึงไม่แทนการตรวจ
หน้าเดียวกันบอกว่างูสวัดสับสนได้กับเริม รวม eczema herpeticum แผลพุพองติดเชื้อ การสัมผัสระคายและการแพ้ยา รวมถึงผื่นอื่นอีกหลายแบบ หน้า ผื่นปวดแสบ เป็นงูสวัดหรือสะเก็ดเงิน ตอบคนละคำถาม คือการแยกงูสวัดกับสะเก็ดเงิน ไม่ใช่เรื่องตา
ก่อนพบแพทย์เรื่องผื่นที่หน้า
จดวันและเวลาที่ผื่นเริ่ม ข้างของใบหน้า ว่ามีที่หน้าผาก เปลือกตา หรือจมูกหรือไม่ และตาแดง ปวดตา หรือตามัวหรือไม่
เช็กอาการงูสวัดขึ้นหน้า: มีสัญญาณที่ต้องพบจักษุแพทย์หรือไม่?
แบบที่พบบ่อย และแบบที่ต้องตรวจชื่อโรคใหม่
CDC Clinical Overview 27 มิถุนายน 2024 บอกว่างูสวัดเกิดจากการกลับมากำเริบของ varicella-zoster virus ตัวเดียวกับอีสุกอีใส หลังอีสุกอีใสเชื้ออยู่เงียบในปมประสาท แล้วอาจกำเริบเป็นผื่นที่เจ็บ เริ่มเป็นจุดนูนแล้วเป็นตุ่มน้ำ
ก่อนผื่น อาจมีปวด คัน หรือรู้สึกเสียวในบริเวณที่จะเกิดผื่น CDC Clinical Features บอกว่าหลายวันก่อนผื่นอาจมีปวดหัว แพ้แสง หรือไม่สบาย แพ้แสงในช่วงนำนี้เป็นคนละประโยคกับแพ้แสงที่มากับผื่นใกล้ตา
ผื่นมักอยู่ 1 ถึง 2 dermatome ที่ติดกัน พบบ่อยที่ลำตัวตามแนวทรวงอก หรือที่ใบหน้า และโดยทั่วไปไม่ข้ามแนวกึ่งกลาง ตุ่มน้ำเกิดเป็นกลุ่ม ตุ่มใหม่เกิดต่อได้อีก 3 ถึง 5 วัน แล้วแห้งตกสะเก็ด ผื่นมักหายใน 2 ถึง 4 สัปดาห์ และอาจเหลือสีผิวเปลี่ยนหรือรอยแผลเป็น
NHS บอกว่าผื่นมักเป็นปื้นข้างเดียวของร่างกาย ผื่นทั้งซ้ายและขวาไม่น่าจะใช้งูสวัด และอาจใช้เวลาถึง 4 สัปดาห์กว่าจะหาย EyeWiki ของ American Academy of Ophthalmology ที่ Shannon S. Joseph, M.D. ทบทวน 28 กันยายน 2026 บรรยายว่าตุ่มมักตกสะเก็ดและหายใน 2 ถึง 6 สัปดาห์ สามช่วงเวลานี้คนละหน้า ห้ามยุบเป็นตัวเลขเดียว
ผื่นที่ข้ามกึ่งกลางมาก หรือขึ้นสองข้างของใบหน้า จึงไม่ใช่แบบที่พบบ่อย และต้องให้แพทย์ตรวจชื่อโรคใหม่ รวมถึงงูสวัดที่กระจาย
Herpes zoster ophthalmicus คืออะไร
CDC เรียกงูสวัดที่กระทบแขนง ophthalmic ของเส้นประสาท trigeminal ว่า herpes zoster ophthalmicus หรือ HZO และบอกว่าทำให้เกิดผลที่ตาทั้งระยะเฉียบพลันและเรื้อรัง รวมถึงการมองเห็นเสีย แขนงนี้คือ V1
EyeWiki บรรยาย HZO ว่าเป็นผื่นเจ็บข้างเดียว ใน dermatome ของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 5 ที่ใช้ร่วมกับตาและเนื้อเยื่อรอบตา อาการนำอาจมีไข้ ไม่สบาย ปวดหัว และปวดตา ก่อนผื่น ผู้ป่วยอาจบอกว่าตาสู้ความดัน น้ำตาไหล ตาแดง หรือการมองเห็นลด ปวดตามแนวเส้นประสาทอาจรุนแรง
ผื่นที่หน้าผาก เปลือกตา รอบตา หรือจมูก จึงเป็นตำแหน่งที่ต้องคิดถึงตา แม้ตอนแรกจะเห็นแค่ผิวหนัง EyeWiki บอกว่าเมื่อผื่นผิวหนังเป็นอาการเดียวที่เห็น การติดตามต้องมุ่งตรวจหาความผิดปกติของตาที่อาจเกิดภายหลัง ตาที่ยังปกติในวันแรกจึงไม่ปิดการตรวจครั้งถัดไป
ภาวะที่ EyeWiki ระบุในรายการแทรกซ้อน ได้แก่ โรคกระจกตา ม่านตาอักเสบ ปวดเส้นประสาทหลังงูสวัด ตาขาวอักเสบ อัมพาตกล้ามเนื้อขยับตา ความดันลูกตาสูง จอตาอักเสบชนิดเนื้อตายเฉียบพลัน หนังตาตก และหนังตาพลิกจากพังผืด การอักเสบของกระจกตา เส้นประสาทตา จอตา และโครอยด์ทำให้การมองเห็นเสียถาวรได้ รายการนี้ไม่ใช่สิ่งที่เกิดกับทุกคน
การตรวจตาเป็นของจักษุแพทย์ EyeWiki ระบุการวัดสายตา การดูเปลือกตาและผิวรอบตา การวัดความดันลูกตา การส่อง slit lamp รวมการย้อมสีที่กระจกตา และการขยายม่านตาดูจอตา หน้านี้ไม่ได้สอนให้ตรวจกระจกตาเองที่บ้าน
ผื่นที่จมูก ไม่ใช่เครื่องปิดเรื่องตา
EyeWiki นิยาม Hutchinson sign ว่าเป็นรอยโรคที่ปลายจมูก ด้านข้างจมูก หรือโคนจมูก และเรียกว่าเป็นตัวบ่งชี้ที่แรงของการอักเสบในตาและการเสียความรู้สึกของกระจกตาใน HZO โดยเฉพาะเมื่อแขนง nasociliary ทั้งสองข้างถูกกระทบ
การมีผื่นที่จมูกจึงเพิ่มความเร่งด่วนของการตรวจตา การไม่มีผื่นที่จมูกไม่ได้ถูกใช้ในหน้านี้ให้แปลว่าตาไม่เกี่ยวกับ เพราะ EyeWiki ยังให้ติดตามเมื่อตอนแรกเห็นแค่ผื่นผิวหนัง NHS ให้ขอพบแพทย์ด่วนเมื่อผื่นอยู่ที่ตาหรือจมูก หรือการมองเห็นเปลี่ยน แม้จะไม่ได้ใช้คำว่า Hutchinson
72 ชั่วโมงเป็นช่วงที่ได้ผลมากที่สุด ไม่ใช่เส้นปิดการรักษา
CDC Clinical Overview บอกว่าการรักษาได้ผลมากที่สุดภายใน 72 ชั่วโมงหลังอาการเริ่ม และให้วินิจฉัยและรักษาเร็วเพื่อกันกระจกตาลุกลามและการมองเห็นเสีย ยาต้านไวรัสที่หน้าเดียวกันระบุเป็นทางเลือกเริ่มต้นสามชนิด คือ acyclovir, valacyclovir และ famciclovir ยาเหล่านี้ช่วยให้รอยโรคยุบเร็วขึ้น ลดการเกิดตุ่มใหม่และการปล่อยเชื้อ และลดความรุนแรงของอาการปวดระยะเฉียบพลัน แผนยาเป็นของแพทย์ตามสภาพของคนนั้น
NHS ใช้คนละนาฬิกา บอกว่ายาได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มภายใน 3 วันหลังผื่นเริ่มปรากฏ และโดยทั่วไปต้องเริ่มภายใน 3 วันหลังผื่นโผล่ครั้งแรก ผื่นเล็กน้อยอาจไม่ต้องใช้ยา แต่ผื่นที่ตาหรือจมูก หรือการมองเห็นที่เปลี่ยน อยู่ในรายการพบแพทย์ด่วน ไม่ใช่รายการรอดูว่าผื่นเล็กน้อย
สองประโยคนี้ห้ามยุบเป็นประโยคเดียว คำว่าอาการเริ่มของ CDC ไม่เท่ากับคำว่าผื่นเริ่มของ NHS และทั้งสองหน้าไม่ได้บอกว่าเลยเวลานั้นแล้วห้ามรักษา
CDC Clinical Features บอกว่าตุ่มใหม่ยังเกิดต่อได้อีก 3 ถึง 5 วัน ดังนั้นตุ่มใหม่หลังวันแรกเป็นส่วนของคำบรรยายนั้น ถ้ายังมีตุ่มใหม่ ผื่นอยู่ใกล้ตา ภูมิคุ้มกันต่ำ ผื่นรุนแรง หรือสงสัยการกระจาย ให้แพทย์ตัดสินว่าจะใช้ยาต้านไวรัสหรือไม่ หน้านี้ไม่ได้บอกให้เริ่มยาเอง และไม่ได้พิมพ์ขนาดยา เพราะการทำงานของไต อายุ ชนิดยา และความรุนแรงเปลี่ยนแผนได้
EyeWiki บรรยายยาต้านไวรัสชนิดกินหรือชนิดฉีดเมื่อสภาพร่างกายต้องการ หรือเมื่อกินทางปากไม่ได้ หน้านี้ไม่คัดลอกขนาดยาจากหน้านั้น ยาหยอดหรือยาทาที่ตาไม่ถูกนำมาแทนยาต้านไวรัสที่ออกฤทธิ์ทั้งตัว สเตียรอยด์ที่ตา EyeWiki กล่าวถึงสำหรับกระจกตาอักเสบชั้นในและม่านตาอักเสบ ซึ่งเป็นการตัดสินของจักษุแพทย์ ไม่ใช่ยาที่หยอดเอง และไม่ใช่ครีมสเตียรอยด์ที่ทาบนใบหน้าเอง
ผื่นกว้างไม่ใช่งูสวัดแบบที่พบบ่อย
CDC เรียก disseminated zoster ว่าผื่นที่รอยโรคอยู่นอก dermatome หลักหรือ dermatome ที่ติดกัน แยกจากอีสุกอีใสได้ยาก และโดยทั่วไปเกิดในคนที่ภูมิคุ้มกันถูกกดหรือบกพร่อง อาจลุกลามถึงสมอง ปอด หรือตับ คนกลุ่มนี้มีโอกาสผื่นรุนแรงนานกว่า และภาวะแทรกซ้อนรุนแรงกว่า
CDC Clinical Overview ระบุภาวะที่เพิ่มความเสี่ยงงูสวัด ได้แก่ ผู้ปลูกถ่ายไขกระดูกหรืออวัยวะ มะเร็งโดยเฉพาะมะเร็งเม็ดเลือดขาวและต่อมน้ำเหลือง เชื้อเอชไอวี และยาที่กดภูมิคุ้มกัน รวมสเตียรอยด์ NHS ยกเคมีบำบัดเป็นตัวอย่างของภูมิคุ้มกันที่ต่ำมาก ก่อนพบแพทย์ให้ลิสต์ยาเคมีบำบัด ยาหลังปลูกถ่าย สเตียรอยด์ และยาอื่นที่กดภูมิ หน้านี้ไม่ได้บอกว่าผื่นบนใบหน้าที่จำกัดอยู่ข้างเดียวเท่ากับการกระจายทั้งตัว
หูกับหน้าเบี้ยว คนละตำแหน่งกับตา
NHS อธิบาย Ramsay Hunt syndrome ว่าเป็นภาวะที่พบน้อย งูสวัดกระทบเส้นประสาทใบหน้า ทำให้ใบหน้าข้างหนึ่งอ่อนแรง และบางคนมีปัญหาการได้ยิน CDC แยกอีกประโยคว่าการได้ยินเสียหรือการมองเห็นเสียเกิดได้เมื่อผื่นอยู่ dermatome ของหูหรือตา และมีอัมพาตของเส้นประสาทสมองได้
ปวดหู ตุ่มในหู การได้ยินเปลี่ยน หรือหน้าเบี้ยว จึงเป็นการพบแพทย์ในวันเดียวกัน คนละคำถามกับ HZO แต่เกิดพร้อมกันได้ถ้าเส้นประสาทมากกว่าหนึ่งเส้นถูกกระทบ การตัดสินเป็นของแพทย์ผู้ตรวจ
ดูแลผื่นอย่างไร และแพร่อะไรให้คนใกล้ชิด
NHS ให้รักษาผื่นให้สะอาดและแห้ง ใช้ผ้าเย็นประคบวันละหลายครั้ง สวมผ้าหลวม และอย่าให้พลาสเตอร์ติดผื่น CDC About Shingles อัปเดต 17 มกราคม 2025 บอกอย่าแกะหรือจับผื่น และล้างมือ หน้านี้ไม่ให้เอาสมุนไพร สารที่ระคาย หรือครีมสเตียรอยด์ไปทาใกล้ตา
การติดเชื้อแบคทีเรียบนผื่นเป็นภาวะแทรกซ้อนที่ CDC ระบุ ส่วนใหญ่เป็น Staphylococcus aureus และน้อยกว่านั้นเป็นสเตรปโตค็อกคัสกลุ่มเอ ถ้าแดงมากขึ้น มีหนอง มีไข้ หรือบวมมากขึ้น ให้พบแพทย์ ไม่ได้เริ่มยาปฏิชีวนะเอง
คนที่เป็นงูสวัดไม่ได้ทำให้อีกคนเป็นงูสวัดโดยตรง ทั้ง CDC และ NHS บอกเช่นนั้น แต่ของเหลวในตุ่มมีเชื้อ varicella-zoster คนที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใสหรือไม่เคยได้วัคซีนอีสุกอีใสติดเชื้อแล้วเป็นอีสุกอีใสได้ CDC Clinical Overview บอกว่าแพร่ได้จากการสัมผัสของเหลวในตุ่ม หรือหายใจเอาอนุภาคจากตุ่ม จนกว่าตุ่มจะแห้งตกสะเก็ด CDC About บอกว่าก่อนตุ่มโผล่หรือหลังตกสะเก็ดแล้วไม่แพร่ และให้หลีกเลี่ยงหญิงตั้งครรภ์ที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใสหรือไม่เคยได้วัคซีน ทารกคลอดก่อนกำหนดหรือน้ำหนักแรกเกิดต่ำ และคนภูมิคุ้มกันต่ำ จนกว่าผื่นจะตกสะเก็ด
NHS ใช้คนละรายการทารก คือทารกอายุน้อยกว่า 1 เดือน และบอกว่าแพร่ได้ขณะผื่นยังซึม ให้หยุดงานหรือโรงเรียนถ้าผื่นยังซึมและปิดไม่ได้ หรือจนกว่าผื่นจะแห้ง สองรายการทารกห้ามยุบเป็นคำเดียว
หญิงตั้งครรภ์ที่มีอาการงูสวัดอยู่ในรายการพบแพทย์ด่วนของ NHS หน้าเดียวกันบอกว่าส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและมักไม่เสี่ยงต่อมารดาหรือทารก แต่แพทย์ควรจัดให้ผู้เชี่ยวชาญให้ความเห็นเรื่องการรักษา สองประโยคนี้ห้ามยุบ
ปวดหลังผื่นหาย และวัคซีนไม่ได้รักษาครั้งนี้
CDC Clinical Features นิยาม postherpetic neuralgia ว่าปวดตรงบริเวณที่เคยมีผื่น และต่อเนื่องมากกว่า 90 วันหลังผื่นเริ่ม อยู่ได้เป็นเดือนหรือเป็นปี เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยที่สุด ประมาณร้อยละ 10 ถึง 18 ของคนที่เป็นงูสวัดมีภาวะนี้ ความเสี่ยงเพิ่มตามอายุ พบได้น้อยในคนอายุน้อยกว่า 40 ปี และสูงขึ้นเมื่อปวดมากหรือผื่นกว้าง ตัวเลขนี้เป็นของกลุ่ม ไม่ใช่โอกาสของคนที่กำลังอ่าน และไม่ใช่ตัวเลขของทุกช่วงอายุ
EyeWiki อ้างการศึกษาหนึ่งว่า postherpetic neuralgia เกิดในร้อยละ 36.6 ของผู้ป่วย HZO ที่อายุมากกว่า 60 ปี และร้อยละ 47.5 ของผู้ที่อายุมากกว่า 70 ปี นี่เป็นคนละกลุ่มกับร้อยละ 10 ถึง 18 ของ CDC ห้ามเอามาแทนกัน
วัคซีนเป็นเครื่องมือป้องกัน ไม่ใช่ยารักษาผื่นที่ขึ้นแล้ว CDC แนะนำวัคซีน recombinant zoster สองโดสเพื่อป้องกันงูสวัดและภาวะแทรกซ้อน ในผู้ใหญ่อายุ 50 ปีขึ้นไป และในผู้ใหญ่อายุ 19 ปีขึ้นไปที่ภูมิคุ้มกันอ่อนจากโรคหรือจากการรักษา นี่เป็นคำแนะนำของ CDC ในสหรัฐ ไม่ใช่ตารางวันของไทยหลังผื่นหาย และหน้านี้ไม่กำหนดว่าต้องห่างจากผื่นกี่สัปดาห์ หลังหายให้แพทย์จับคู่ข้อบ่งชี้กับอายุและภูมิคุ้มกัน NHS มีเกณฑ์อายุคนละชุด จึงไม่ถูกนำมาใช้เป็นกฎของผู้อ่านในไทย
ผื่นที่หน้า HZO และการกระจาย
| ลักษณะ | แหล่งที่เปิดให้นึกถึง | สิ่งที่ทำต่อ |
|---|---|---|
| ผื่นข้างเดียวที่หน้าผากหรือเปลือกตา | HZO ถ้าเป็นแขนง ophthalmic | พบจักษุแพทย์ในวันเดียวกัน |
| ผื่นที่ปลาย ด้านข้าง หรือโคนจมูก | Hutchinson sign เพิ่มความกังวลเรื่องตา | ตรวจตา ไม่ใช้เป็นเครื่องปิดถ้าไม่มีรอยนี้ |
| ตาแดง ปวดตา แพ้แสง ตามัว หรือภาพซ้อน | ตาอาจถูกกระทบแล้ว | พบจักษุแพทย์ในวันเดียวกัน |
| ไม่มีผื่นที่จมูก และตาวันแรกยังสบาย | ยังเห็นแค่ผิวหนังได้ | ยังนัดติดตาม เพราะตาเกิดทีหลังได้ |
| ผื่นข้ามกึ่งกลางหรือสองข้างของหน้า | ไม่ใช่แบบที่พบบ่อย | ให้แพทย์ตรวจชื่อโรคใหม่ |
| ผื่นนอก dermatome เดิม | disseminated zoster โดยเฉพาะภูมิคุ้มกันต่ำ | ประเมินทั้งตัวในวันเดียวกัน |
| ปวดหู ตุ่มในหู หรือหน้าเบี้ยว | Ramsay Hunt syndrome | พบแพทย์ในวันเดียวกัน |
| ยังมีตุ่มใหม่หลังวันแรก | CDC บรรยายตุ่มใหม่ได้ 3 ถึง 5 วัน | ให้แพทย์ตัดสินเรื่องยา ไม่ได้ปิดที่ 72 ชั่วโมง |
คำถามที่ควรตอบให้แพทย์
- ผื่นเริ่มวันไหน และประมาณกี่โมง?
- ปวดหรือแสบก่อนผื่นกี่วัน?
- อยู่ข้างเดียวหรือสองข้าง?
- ข้ามกึ่งกลางใบหน้าหรือไม่?
- มีผื่นที่หน้าผากหรือไม่?
- มีผื่นที่เปลือกตาหรือไม่?
- มีผื่นที่สันจมูก ด้านข้าง หรือปลายจมูกหรือไม่?
- ตาแดงหรือไม่?
- ปวดตาหรือไม่?
- แพ้แสงหรือไม่?
- ตามัวหรือการมองเห็นลดหรือไม่?
- เห็นภาพซ้อนหรือขยับตาลำบากหรือไม่?
- หนังตาบวมมากหรือไม่?
- หูปวด หรือมีตุ่มในหูหรือไม่?
- หูอื้อหรือได้ยินลดหรือไม่?
- หน้าอ่อนแรงหรือหน้าเบี้ยวหรือไม่?
- ยังมีตุ่มใหม่ขึ้นหรือไม่?
- ผื่นกระจายนอกใบหน้าหรือไม่?
- มีไข้หรืออ่อนเพลียมากหรือไม่?
- มีโรคหรือยาที่กดภูมิคุ้มกันหรือไม่?
- เป็นมะเร็งหรือกำลังได้เคมีบำบัดหรือไม่?
- ใช้สเตียรอยด์หรือยาหลังปลูกถ่ายหรือไม่?
- เคยทราบว่าไตทำงานผิดปกติหรือไม่?
- ถ้าได้ยาต้านไวรัสแล้ว เริ่มเมื่อไร?
- ต้องพบจักษุแพทย์วันนี้หรือไม่?
- ต้องส่อง slit lamp หรือไม่?
- ต้องส่ง PCR หรือไม่?
- ถ้าเลย 72 ชั่วโมงแล้วยังมีตุ่มใหม่ แพทย์ยังพิจารณายาหรือไม่?
- ต้องนัดตรวจตาซ้ำหรือไม่?
- หลังหาย วัคซีนป้องกันเข้ากับอายุและภูมิคุ้มกันของคนนี้หรือไม่?
สิ่งที่ควรเตรียม
- รูปวันแรกและรูปแต่ละวันต่อมา
- วันและเวลาที่ผื่นเริ่ม กับตำแหน่ง
- ลำดับอาการปวด อาการตา และการมองเห็น
- อาการหูและหน้าเบี้ยว ถ้ามี
- รายชื่อยา โรคที่กดภูมิ และผลไตถ้ามี
- ชื่อยาต้านไวรัสและเวลาที่กินครั้งแรก ถ้าได้ยาแล้ว
- ประวัติอีสุกอีใส งูสวัดครั้งก่อน และวัคซีน
กลไก ตามที่ผู้เขียนเรียงจากแหล่งที่เปิด
ผศ.ดร.นรวิชญ์ ราษฎร์พิบูลย์ เรียงไว้ดังนี้ เชื้อ varicella-zoster อยู่เงียบหลังอีสุกอีใส แล้วกำเริบตามเส้นประสาทรับความรู้สึกเป็นผื่นตุ่มน้ำ มักข้างเดียวใน 1 ถึง 2 dermatome และโดยทั่วไปไม่ข้ามกึ่งกลาง ถ้าเป็นแขนง ophthalmic ของ trigeminal เรียก HZO และตาเสียการมองเห็นได้แม้ตอนแรกเห็นแค่ผิวหนัง ผื่นที่จมูกเป็นตัวบ่งชี้ที่แรง แต่การไม่มีผื่นที่จมูกไม่ได้ปิดการตรวจตา ยาต้านไวรัสได้ผลมากที่สุดเมื่อเริ่มเร็ว โดยนาฬิกาของ CDC กับ NHS ไม่ใช่ประโยคเดียวกัน และเลยเวลานั้นแล้วการตัดสินยังเป็นของแพทย์ หน้านี้ไม่พิมพ์ขนาดยา
แหล่งที่เปิดสำหรับหน้านี้
คำถามที่พบบ่อย
งูสวัดขึ้นหน้าอันตรายไหม?
ขึ้นกับตำแหน่ง CDC บอกว่า HZO ทำให้เกิดผลที่ตาทั้งเฉียบพลันและเรื้อรัง รวมการมองเห็นเสีย ผื่นที่หน้าผาก เปลือกตา หรือจมูกจึงต้องพบจักษุแพทย์ในวันเดียวกัน ภาพอย่างเดียวไม่ตั้งชื่อโรค
งูสวัดขึ้นหน้าจะเข้าตาทุกคนไหม?
ไม่ได้เข้าตาทุกคน แต่ก็ไม่รอให้ตามัวก่อนจึงตรวจ ถ้าผื่นอยู่ใกล้ตาหรือจมูก NHS ให้พบแพทย์ด่วน และ EyeWiki ให้ติดตามแม้ตอนแรกจะเห็นแค่ผื่นผิวหนัง
งูสวัดขึ้นหน้าผากเสี่ยงตาไหม?
หน้าผากอยู่ในเขตที่ต้องคิดถึงแขนง ophthalmic ของเส้นประสาท trigeminal CDC เรียกการกระทบแขนงนี้ว่า HZO ให้จักษุแพทย์ตรวจในวันเดียวกัน
งูสวัดขึ้นจมูกหมายความว่าอะไร?
EyeWiki เรียกรอยที่ปลายจมูก ด้านข้าง หรือโคนจมูกว่า Hutchinson sign และบอกว่าเป็นตัวบ่งชี้ที่แรงของการอักเสบในตา NHS ให้พบแพทย์ด่วนเมื่อผื่นอยู่ที่จมูกหรือตา
Hutchinson sign คืออะไร?
เป็นรอยโรคที่ปลาย ด้านข้าง หรือโคนจมูก ตามนิยามของ EyeWiki สัมพันธ์กับแขนง nasociliary และใช้เตือนให้ตรวจตา ไม่ใช่ชื่อโรคที่ผู้อ่านตั้งเองจากภาพ
ไม่มีตุ่มที่จมูกแปลว่าตาไม่เกี่ยวกับไหม?
ไม่ได้แปลเช่นนั้น การมีรอยที่จมูกเพิ่มความกังวล แต่ EyeWiki ยังให้ติดตามหาความผิดปกติของตาที่อาจเกิดทีหลัง เมื่อตอนแรกเห็นแค่ผื่นผิวหนัง
ตาแดงต้องรีบไปไหม?
ใช่ เมื่อมีผื่นที่หน้าและตาแดง ให้พบจักษุแพทย์ในวันเดียวกัน NHS จัดผื่นที่ตาหรือการมองเห็นที่เปลี่ยนไว้ในรายการพบแพทย์ด่วน
ปวดตาแต่ยังมองเห็นชัดต้องรอไหม?
ไม่รอ EyeWiki ระบุปวดตาก่อนผื่นได้ และความดันลูกตาสูงเป็นภาวะแทรกซ้อน การมองเห็นที่ยังชัดไม่ได้แทนการตรวจตา
ตามัวหลังผื่นงูสวัดต้องทำอย่างไร?
พบจักษุแพทย์ในวันเดียวกัน CDC ระบุว่าการมองเห็นเสียเป็นผลของ HZO ได้ และการอักเสบเกิดได้ที่กระจกตา ม่านตา จอตา หรือเส้นประสาทตา
ยาต้านไวรัสควรเริ่มเมื่อไร?
เร็วที่สุด CDC บอกว่าได้ผลมากที่สุดภายใน 72 ชั่วโมงหลังอาการเริ่ม NHS บอกว่าได้ผลดีที่สุดภายใน 3 วันหลังผื่นเริ่ม สองนาฬิกานี้คนละประโยค และยาเริ่มโดยแพทย์ ไม่ใช่จากบทความ
เลย 72 ชั่วโมงแล้วยังพบแพทย์ไหม?
พบ โดยเฉพาะถ้ายังมีตุ่มใหม่ ผื่นใกล้ตา ภูมิคุ้มกันต่ำ ผื่นรุนแรง หรือสงสัยการกระจาย CDC และ NHS ไม่ได้บอกว่าเลยเวลานั้นแล้วไม่รักษา
ยังมีตุ่มใหม่ควรทำอย่างไร?
บอกแพทย์ CDC บรรยายว่าตุ่มใหม่เกิดต่อได้ 3 ถึง 5 วัน การมีตุ่มใหม่เป็นข้อมูลให้ตัดสินเรื่องยา ไม่ใช่เหตุให้เริ่มยาเอง
ยาต้านไวรัสใช้กี่วัน?
ไม่มีจำนวนวันเดียวสำหรับทุกคน แพทย์กำหนดตามชนิดยา การทำงานของไต อายุ และความรุนแรง หน้านี้ไม่พิมพ์ขนาดยาและไม่พิมพ์ความยาวคอร์ส
acyclovir กับ valacyclovir ต่างกันอย่างไรในหน้านี้?
ทั้งคู่เป็นยาต้านไวรัสที่ CDC ระบุคู่กับ famciclovir เป็นทางเลือกเริ่มต้น คนละตัวยา หน้านี้ไม่จัดอันดับและไม่พิมพ์ขนาดยา
ทาสเตียรอยด์บนหน้าเองได้ไหม?
ไม่ได้ ครีมสเตียรอยด์บนใบหน้าและใกล้ตาไม่ใช่การดูแลที่หน้านี้แนะนำให้ทำเอง
หยอดยาสเตียรอยด์เองได้ไหม?
ไม่ได้ EyeWiki กล่าวถึงสเตียรอยด์ที่ตาสำหรับกระจกตาอักเสบและม่านตาอักเสบเป็นการรักษาของจักษุแพทย์ และไม่ได้ใช้แทนยาต้านไวรัสทั้งตัว
ผื่นเต็มหน้าหรือข้ามกึ่งกลางเป็นแบบที่พบบ่อยไหม?
ไม่ใช่ CDC บอกว่าโดยทั่วไปไม่ข้ามกึ่งกลาง และ NHS บอกว่าผื่นทั้งซ้ายและขวาไม่น่าจะใช้งูสวัด ให้แพทย์ตรวจชื่อโรคใหม่
disseminated zoster คืออะไร?
CDC หมายถึงรอยโรคนอก dermatome หลักหรือ dermatome ที่ติดกัน แยกจากอีสุกอีใสได้ยาก และโดยทั่วไปเกิดในคนที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง ผื่นใบหน้าข้างเดียวที่จำกัดอยู่ที่ไม่ใช่คำนี้
ใครเสี่ยงงูสวัดกระจาย?
คนที่ภูมิคุ้มกันถูกกดหรือบกพร่อง CDC ระบุผู้ปลูกถ่าย มะเร็งเม็ดเลือดขาวและต่อมน้ำเหลือง เชื้อเอชไอวี และยาที่กดภูมิรวมสเตียรอยด์ NHS ยกเคมีบำบัดเป็นตัวอย่าง
งูสวัดที่หูต่างจากที่ตาอย่างไร?
ที่ตาคิดถึง HZO ที่หูร่วมกับหน้าเบี้ยวหรือการได้ยินเปลี่ยน NHS เรียก Ramsay Hunt syndrome และให้พบในวันเดียวกัน เกิดพร้อมกันได้ถ้าแพทย์พบว่ามีมากกว่าหนึ่งเส้นประสาท
งูสวัดแพร่ให้อีกคนเป็นงูสวัดไหม?
ไม่ได้แพร่งูสวัดโดยตรง แต่ของเหลวในตุ่มทำให้คนที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใสหรือไม่เคยได้วัคซีนอีสุกอีใสเป็นอีสุกอีใสได้ ปิดผื่นจนกว่าจะแห้งตกสะเก็ด และหลีกเลี่ยงหญิงตั้งครรภ์ที่ไม่มีภูมิ คนภูมิคุ้มกันต่ำ และทารกกลุ่มเสี่ยง
หลังผื่นหายวัคซีนรักษาครั้งนี้ได้ไหม?
ไม่ได้ วัคซีนเป็นเครื่องมือป้องกันครั้งถัดไป ไม่ใช่ยารักษาผื่นที่ขึ้นแล้ว CDC แนะนำ recombinant zoster vaccine ในผู้ใหญ่ตามอายุและภูมิคุ้มกันของสหรัฐ หน้านี้ไม่กำหนดวันนัดของไทย
ข้อจำกัดของหน้านี้
หน้านี้สรุปแหล่งที่เปิดแล้ว เพื่อเตรียมคำถามก่อนพบแพทย์และจักษุแพทย์ ไม่ได้ตั้งชื่องูสวัดจากภาพ ไม่ได้บอกให้เริ่มหรือหยุดยา และไม่ได้พิมพ์ขนาดยา ผื่นที่ตาหรือจมูก ตาแดง ปวดตา แพ้แสง ตามัว หรือภาพซ้อน ให้พบจักษุแพทย์ในวันเดียวกัน